Dieta lekkostrawna – na czym polega i kiedy jest wskazana? Przykładowy jadłospis

Dieta łatwostrawna – czyli jaka?

Z pewnością wielu pacjentów usłyszało podczas wizyty u lekarza, aby stosować dietę lekkostrawną (łatwostrawną). Czym właściwie ona jest? To sposób żywienia polegający na takim komponowaniu i przyrządzaniu posiłków, aby odciążyć przewód pokarmowy oraz ułatwić procesy trawienia i wchłaniania składników odżywczych z jedzenia, a także wspierać proces leczenia pacjenta i łagodzić nieprzyjemne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Dieta lekkostrawna jest modyfikacją diety osób zdrowych, którą aktualnie przedstawia się w formie tzw. talerza zdrowego żywienia – w ten sposób łatwiej zrozumieć, jaką część posiłków powinny stanowić poszczególne grupy produktów żywieniowych. Według tych zaleceń ½ talerza powinny stanowić warzywa i owoce (z przewagą warzyw), ¼ zajmować powinny pełnoziarniste produkty zbożowe, a kolejną ćwiartkę produkty białkowe (m.in. jaja, chudy nabiał, nasiona roślin strączkowych, ryby, chude mięsa). Uzupełnieniem talerza powinny być tłuszcze (głównie pochodzenia roślinnego) oraz oczywiście woda.

Dieta łatwostrawna powinna dostarczać tę samą ilość energii oraz składników odżywczych, jak dieta osób zdrowych, lecz ogranicza się w niej produkty, które długo zalegają w żołądku, zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, obciążają przewód pokarmowy i pobudzają perystaltykę jelit – tłuste, ostre, wzdymające i bogate w błonnik pokarmowy (bogatoresztkowe).

Komu zaleca się stosowanie diety lekkostrawnej?

Dietę łatwostrawną poleca się pacjentom po zabiegach operacyjnych oraz w przebiegu różnych schorzeń. Najczęściej zalecana jest:

w chorobach żołądka i jelit (nieżyt żołądka, zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna);
w chorobach infekcyjnych, które przebiegają z gorączką;
w schorzeniach zębów i otaczających je tkanek (np. paradontoza);
w przebiegu leczenia onkologicznego;
w trakcie rekonwalescencji po zabiegach chirurgicznych;
przed niektórymi badaniami (np. kolonoskopia);
osobom starszym, które mają kłopoty z gryzieniem i trawieniem pokarmów.

Nie w każdej z wymienionych sytuacji zasadne będzie wprowadzenie diety lekkostrawnej – o tym, czy należy ją stosować oraz jak długo to robić, powinien zdecydować lekarz lub dietetyk.

Główne zasady diety lekkostrawnej

Komponując posiłki w duchu diety lekkostrawnej, należy trzymać się kilku istotnych zasad, obejmujących nie tylko wartości odżywcze produktów, lecz również techniki ich obróbki.

Ogranicz błonnik

W przypadku osób zdrowych specjaliści zalecają jedzenie produktów wysokobłonnikowych, ponieważ według statystyk na co dzień zjadamy zbyt mało błonnika. To błąd, ponieważ pełni on w naszych organizmach szereg istotnych funkcji – reguluje pracę jelit, ogranicza występowanie wzdęć i zaparć, obniża poziom cholesterolu i glukozy we krwi. Lecz u osób wymagających stosowania diety lekkostrawnej nadmiar błonnika może być zgubny i powodować wiele nieprzyjemnych dolegliwości.

W diecie łatwostrawnej istotne jest ograniczenie podaży błonnika pokarmowego w posiłkach. Zaleca się, aby dobowe spożycie włókna pokarmowego nie przekraczało 25 gramów. Należy więc ograniczyć w diecie pieczywo razowe i pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i nasiona, a także surowe warzywa i owoce, i nasiona roślin strączkowych. Te ostatnie również dlatego, że u wielu osób działają silnie wzdymająco.

Zalecane techniki kulinarne

W diecie lekkostrawnej przeciwwskazane jest jedzenie produktów smażonych na głębokim tłuszczu, wędzonych, peklowanych czy pieczonych w dużej ilości tłuszczu – takie produkty są ciężkostrawne i przez długi czas zalegają w przewodzie pokarmowym. Jak zatem przygotowywać swoje posiłki? Najlepiej:

gotować je w wodzie lub na parze;
dusić bez uprzedniego obsmażania;
piec w piekarniku, w folii, pergaminie lub naczyniu żaroodpornym;
grillować na patelni grillowej lub grillu elektrycznym.

Wydłużenie gotowania niektórych produktów, a także blendowanie ich i rozdrabnianie zmniejsza ilość błonnika – warto o tym pamiętać podczas przygotowywania owoców i warzyw.

WAŻNE!

Temperatura posiłku również ma znaczenie! Nie powinien on być ani za zimny, ani za gorący. Optymalna temperatura to około 30-40 st. C.

Ile posiłków jeść w ciągu dnia?

Aby mniej obciążać żołądek i skrócić uczucie głodu zaleca się, aby w ciągu dnia zjadać 5-6 posiłków, najlepiej co 2-3 godziny. Ostatni posiłek należy zjeść najpóźniej na 2-3 godziny przed snem.

Nie zapomnij o wodzie!

Odpowiednie nawodnienie jest istotnym elementem każdej diety. W przypadku diety lekkostrawnej również zaleca się wypijanie odpowiedniej ilości wody, 1,5-2 litrów dziennie.

Z czego powinien się składać mój posiłek?

Posiłki najlepiej komponować zgodnie z zasadami talerza zdrowego żywienia, uwzględniając modyfikacje zgodne z założeniami diety lekkostrawnej:

½ talerza: dojrzałe i delikatne warzywa i owoce dozwolone w diecie lekkostrawnej (bez skóry, bez dużej ilości pestek);
¼ talerza: oczyszczone („jasne”) produkty zbożowe;
¼ talerza: odzwierzęce i roślinne źródła białka (chude mięso i ryby, chudy nabiał, odpowiednio przygotowane jajka);

Dodatkowo tłuszcze pochodzenia roślinnego, w mniejszej ilości masło.

Najważniejsze jest to, aby dieta dostarczała wszystkich potrzebnych makro- i mikroskładników oraz witamin, zaspokajając nasze dzienne zapotrzebowanie.

Jakich produktów należy unikać na diecie łatwostrawnej?

Do poniższych rekomendacji należy podejść indywidualnie i uwzględniać osobistą tolerancję na poszczególne produkty i posiłku. Może się zdarzyć, że na niektóre zalecane produkty będziemy reagować dolegliwościami żołądkowymi – taki produkt najlepiej wykluczyć z diety.

PRODUKTY

DOZWOLONE

NIEDOZWOLONE

owoce i warzywa

Owoce i warzywa zaleca się jeść pieczone, duszone lub gotowane, obrane ze skórki i pozbawione pestek. Można je też podawać w formie przetartej lub zblendowanej na gładko.

Z warzyw można jeść marchewkę, pietruszkę korzeniową, buraki, dynię, cukinię, ziemniaki (pieczone bez tłuszczu, gotowane), szpinak, pomidory bez skórki.

Polecane owoce to m.in. jabłka, gruszki, banany, brzoskwinie, morele, jagody, borówki.

Niewskazane jest jedzenie warzyw i owoców surowych oraz niedojrzałych. Niezalecane: cebula, czosnek, por, kapusta, brukselka, kalafior, papryka ze skórką, surowy ogórek, rzodkiewka.

Nie poleca się także jedzenie kiszonek (wyjątek: ogórek kiszony) i warzyw konserwowych, a także grzybów, które mocno obciążają układ pokarmowy.

Odradza się jedzenie cytrusów, owoców drobnopestkowych oraz owoców kandyzowanych i w syropie.

produkty zbożowe

Pieczywo z białej, oczyszczonej mąki (chleb pszenny, bułki), sucharki, drobne kasze (manna, jęczmienna łamana, kuskus), płatki owsiane błyskawiczne, jaglane, ryż i płatki ryżowe, makarony (pszenne, ryżowe).

Można sięgać po mąkę pszenną, ziemniaczaną, kukurydzianą, ryżową.

Należy unikać produktów pełno- i gruboziarnistych: chleb i bułki pełnoziarniste, gruboziarniste kasze (m.in. gryczana, pęczak), ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, płatki pełnoziarniste i otręby.

Nie poleca się pieczywa cukierniczego, a także dosładzanych płatków śniadaniowych i muesli.

mleko, produkty mleczne, nabiał

Wybierając nabiał należy sięgać po produkty o niskiej zawartości tłuszczu: mleko do 2% zawartości tłuszczu, jogurty naturalne, kefir i maślanka, twaróg chudy, lekkie serki twarogowe.

Jajka poleca się jeść gotowane (na miękko, na parze, w koszulce) lub smażone na minimalnej ilości tłuszczu (lekki omlet, jajecznica).

Pełnotłuste mleko, tłuste, dojrzewające sery, sery pleśniowe, sery topione, śmietana, słodzone jogurty i desery mleczne .

Niewskazane są jajka gotowane na twardo i smażone, zwłaszcza z tłustymi dodatkami (masło, boczek, majonez).

tłuszcze

Zaleca się sięgać po tłuszcze pochodzenia roślinnego (m.in. oliwa z oliwek, olej rzepakowy).

Można sięgnąć także po masło, w tym masło klarowane, a także mieszanki masła z olejami roślinnymi i margaryny miękkie.

Pełnotłuste mleko, tłuste, dojrzewające sery, sery pleśniowe, sery topione, śmietana, słodzone jogurty i desery mleczne.

Niewskazane są jajka gotowane na twardo i smażone, zwłaszcza z tłustymi dodatkami (masło, boczek, majonez).

mięso i jego przetwory

Poleca się mięsa chude, takie jak: kurczak, indyk, cielęcina, królik. Należy wybierać kawałki pozbawione skóry.

W umiarkowanych ilościach można spożywać chudą wieprzowinę i wołowinę. Należy wybierać chude wędliny, najlepiej domowej produkcji.

Tłuste mięsa (wołowina, wieprzowina, kaczka, gęsina).

Tłuste wędliny i kiełbasy (salami, boczek, mielonka), konserwy, parówki, kabanosy, pasztety.

ryby i ich przetwory

Dobrym wyborem są zarówno chude, jak i tłuste ryby morskie i słodkowodne.

Przygotowując ww. ryby należy korzystać z rekomendowanych metod obróbki: pieczenie, gotowanie i gotowanie na parze.

Ryby wędzone, w oleju i tłustych sosach, konserwy rybne.

Niewskazane: paluszki rybne, kabanosy rybne i wysykoprzetworzone produkty z ryb.

strączki

Dopuszczalne produkty to:

napój sojowy bez dodatku cukru, a także;

tofu – twarożek roślinny przygotowywany z nasion soi.

Wszystkie nasiona roślin strączkowych (m.in. soja, ciecierzyca, groch, soczewica, fasola, bób) oraz przetwory z nich przygotowywane.

Nie zaleca się także sięgania po mąki ze strączków (z ciecierzycy, grochowa, sojowa).

napoje

Podstawą powinna być woda niegazowana, lecz można sięgać także po słabą herbatę, kompoty, kawę bezkofeinową i zbożową, napoje roślinne bez dodatku cukru.

W diecie lekkostrawnej korzystne może okazać się stosowanie naparów, które nie obciążają żołądka, wspomagają trawienie oraz łagodzą dolegliwości układu pokarmowego. Najlepszym wyborem są zioła o działaniu rozkurczowym, wiatropędnym i łagodnie poprawiającym pracę jelit (rumianek, koper włoski, melisa, szałwia).

Niewskazane jest picie wody gazowanej i tzw. wód smakowych.

Należy wstrzymać się od picia kawy, soków owocowych.

Najlepiej zupełnie wykluczyć alkohol, napoje energetyczne i słodzone napoje gazowane

przyprawy

Posiłki można przyprawiać rozmaitymi ziołami (np. tymianek, majeranek, natka pietruszki, oregano, bazylia, zioła prowansalskie, cynamon, wanilia, goździki, kminek itp.), przyprawami (papryka słodka, pieprz ziołowy).

W niewielkich ilościach do doprawienia posiłku można użyć soku z cytryny.

Niewskazane są gotowe kostki rosołowe, nadmierne ilości soli, przyprawy zawierające wzmacniacze smak, przyprawy ostre.

Niezalecane: majonez, musztarda, keczup, chrzan, ostre sosy.

słodycze i desery

W jadłospisie mogą znaleźć się domowe wypieki o niskiej zawartości cukru i tłuszczu (np. ciasto drożdżowe, szarlotka, chałka, biszkopt).

Można jeść kisiele, budynie bez dodatku cukru, galaretki, dżemy o niskiej zawartości cukru, niskocukrowe biszkopty. W umiarkowanych ilościach można spożywać gorzką czekoladę.

Odradza się jedzenie wysokoprzetworzonych słodyczy i ciast bogatych w cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, tłuszcze nasycone (w tym utwardzony tłuszcz palmowy). Nie zaleca się sięgania po tłuste i słodkie ciasta z kremem, torty, a także smażone wyroby cukiernicze.

WAŻNE!

Słodycze zawierające słodziki, takie jak: ksylitol, mannitol, sorbitol (alkohole cukrowe) są niewskazane.

Dieta lekkostrawna – przykładowy jadłospis

śniadanie: jajecznica z 2 jaj przygotowana na parze, podana z kromką pszennego chleba i obranym ze skórki pomidorem.
II śniadanie: chudy serek wiejski z pokrojonym w kostkę pomidorem bez skórki, suszoną bazylią i pieprzem ziołowy, podany z kromką pszennego chleba.
obiad: pulpeciki z piersi z indyka duszone w sosie ze startą marchewką i pietruszką, podane z ugotowaną kaszą jęczmienną łamaną i ogórkiem kiszonym.
podwieczorek: koktajl z banana, jogurtu naturalnego, dosłodzony miodem.
kolacja: sałatka ze szpinaku, melona, makaronu orzo i mozzarelli light ze świeżą bazylią, oliwą z oliwek

Bibliografia

Dieta lekkostrawna. Diety NFZ. Dostępne na: https://diety.nfz.gov.pl/images/ebooki/dieta-lekkostrawna.pdf
Na czym polega dieta lekkostrawna. Dostępne na: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/na-czym-polega-dieta-lekkostrawna
Nagel P. „Dieta lekkostrawna”. Dostępne na: https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/dieta-lekkostrawna-2/
Dieta łatwostrawna – zasady i wskazania. Gastroenterologia praktyczna. Dostępne na: https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a1836/Dieta-latwostrawna-----zasady-i-wskazania.html/m337
Wnęk D. „Dieta lekkostrawna: Co jeść, a czego unikać? Przepisy i częste pytania”. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/363228,dieta-lekkostrawna-co-jesc-a-czego-unikac-przepisy-i-czeste-pytania
Talerz zdrowego żywienia. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Dostępne na: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/

Autorzy

magister farmacji Diana Bukowy-Woźniak - Odkąd pamiętam lubiłam pomagać słabszym, jako dziecko najlepiej bawiłam się "lecząc" moje maskotki. Dziecięca pasja przerodziła się w późniejszą drogę zawodową. Skończyłam studia farmaceutyczne, a zawiłe zawodowe ścieżki poprowadziły mnie poprzez apteki ogólnodostępne, jak i apteki szpitalne. Wszystkie zdobyte doświadczenia okazały się bardzo cenne. Obecnie jestem kierownikiem apteki całodobowej, w której zawsze dużo się dzieje i własnie to napędza mnie do działania.

Zobacz profil farmaceuty magister farmacji Diana Bukowy-Woźniak

Redakcja ktomalek.pl - Zespół redakcyjny KtoMaLek.pl tworzą doświadczeni farmaceuci, którzy specjalizują się w różnych obszarach tematyki zdrowotnej. Doświadczenie zdobyte w zawodzie oraz wiedza uzyskana podczas studiów farmaceutycznych, pozwalają na tworzenie merytorycznych treści zgodnych z EBM (and. Evidence-based Medicine), opartych na rzetelnych źródłach — aktualnych badaniach naukowych, branżowych podręcznikach i książkach. Za praktyką podążają również pasja i niesłabnąca chęć do poszerzania wiedzy oraz dzielenia się nią z pacjentami. Dzięki temu użytkownicy otrzymują dostęp do ciekawych i angażujących materiałów edukacyjnych.

Zobacz wszystkie artykuły Redakcja ktomalek.pl