Bor — rola w organizmie, skutki nadmiaru i niedoboru, źródła w diecie

Bor — rola w organizmie 

Bor (B) to półmetal, który w przyrodzie występuje w postaci minerałów (np. boraks, kernit), a w diecie dostarczany jest głównie z produktami roślinnymi. Choć jego zawartość w ludzkim organizmie jest niewielka, to wpływ na metabolizm minerałów i hormonów bywa znaczący. 

Bor właściwości zdrowotne zawdzięcza m.in. zdolności do:

• regulowania metabolizmu wapnia, magnezu i fosforu;
• wspomagania działania witaminy D;
• modulowania aktywności estrogenów i testosteronu;
• wspierania pracy mózgu i procesów poznawczych;
• działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego.

Na co pomaga bor?

Bor odgrywa istotną rolę w organizmie człowieka. Pomaga on przede wszystkim na:

• układ kostny – bor wspiera gęstość mineralną kości, redukując ryzyko złamań i osteoporozy;
• hormony – reguluje metabolizm estrogenów, progesteronu i testosteronu, co ma znaczenie zwłaszcza dla kobiet po menopauzie;
• układ nerwowy – poprawia koncentrację, zdolność uczenia się i pamięć;
• układ odpornościowy – działa wspierająco na odpowiedź immunologiczną;
• przeciwzapalnie – obniża poziom markerów zapalnych, co może mieć znaczenie w chorobach stawów.

Bor — objawy i skutki jego nadmiaru

Zarówno nadmiar, jak i niedobór wszelkich składników pokarmowych niesienie za sobą szereg skutków dla organizmu człowieka. Pojawia się więc pytanie: czy bor jest szkodliwy? Odpowiedź zależy od dawki. Codzienna dieta dostarcza zwykle 1–3 mg boru i taka ilość jest uważana za bezpieczną. Problem zaczyna się, gdy wprowadzona zostaje niekontrolowana suplementacja boru lub kontakt z pierwiastkiem w środowisku pracy.

Najczęstsze objawy nadmiaru boru to:

• nudności, biegunka, wymioty;
• bóle głowy i podrażnienie skóry;
• zaburzenia gospodarki hormonalnej;
• w dłuższej perspektywie – uszkodzenie wątroby i nerek.

Związek między pierwiastkiem — borem — a nerkami jest szczególnie istotny, ponieważ to właśnie przez nerki organizm pozbywa się nadmiaru tego mikroelementu. U osób zdrowych mechanizm ten działa sprawnie, natomiast u pacjentów z chorobami nerek ryzyko kumulacji boru i poważnych powikłań znacznie wzrasta.

Niedobór boru

Niedobór boru w organizmie daje dość niespecyficzne objawy, zauważalne w dłuższej perspektywie. Są to między innymi:

• osłabienie kości i większe ryzyko osteoporozy;
• problemy z pamięcią i koncentracją;
• przewlekłe zmęczenie i spadek odporności;
• zaburzenia hormonalne, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy;
• bóle stawów oraz obniżona sprawność fizyczna.

Z tego powodu dietetycy coraz częściej podkreślają znaczenie boru w prewencji chorób układu kostnego oraz w utrzymaniu równowagi metabolicznej. Regularne dostarczanie go z pożywieniem wydaje się najprostszą formą profilaktyki.

Źródła boru w diecie

Bor jest to pierwiastek szeroko rozpowszechniony w świecie roślinnym. Do jego najbogatszych źródeł zaliczyć można:

• owoce — jabłka, gruszki, winogrona, suszone śliwki, rodzynki, awokado;
• warzywa — brokuły, marchew, kapusta, buraki, ziemniaki;
• rośliny strączkowe — soja, fasola, soczewica;
• orzechy i nasiona — orzechy włoskie, migdały, sezam.

Oprócz produktów roślinnych bor w niewielkich ilościach znajdziemy również w napojach takich jak herbata, kawa czy czerwone wino.

Tak więc osoby stosujące dietę bogatą w warzywa, owoce i orzechy zwykle dostarczają odpowiednie ilości boru. Jeśli natomiast podaż boru wraz z dietą jest ograniczona, można zastosować suplementację z postaci preparatów z borem, która zapobiega niedoborom boru w organizmie. Należy jednak przed zastosowaniem farmaceutyków zasięgnąć opinii lekarza, aby nie doprowadzić do nadmiernego wzrostu jego stężenia w organizmie.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Bor — podsumowanie

Bor to pierwiastek występujący w niewielkich ilościach w organizmie człowieka, ale mający duże znaczenie dla zdrowia. Zarówno niedobór, jak i jego nadmiar mogą być niebezpieczne – pierwszy prowadzi m.in. do osłabienia kości i problemów z koncentracją, a drugi powoduje zatrucia i obciąża przede wszystkim nerki oraz wątrobę. W praktyce najważniejsze jest dostarczanie tego pierwiastka wraz z codzienną dietą, ponieważ to właśnie warzywa, owoce, orzechy czy rośliny strączkowe są najlepszym jego źródłem. Suplementacja boru bywa przydatna tylko w szczególnych przypadkach i powinna być prowadzona ostrożnie, aby uniknąć nadmiernej jego podaży.

Bibliografia

1. Derkowska-Sitarz, M., Adamczyk–Lorenc, A. (2008). Wpływ składników mineralnych rozpuszczonych w wodzie pitnej na organizm człowieka. Prace Naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskie, 123, s. 39-48.
2. Drobnik, M., Latour, T., Sziwa, D. (2010). Oszacowanie narażenia zdrowotnego wynikającego z poboru związków baru, boru i fluoru z wód leczniczych udostępnianych ludności miejscowej w punktach czerpalnych na terenie uzdrowiska. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, 61, Nr 4, s. 373-378.

Autor