Proso zwyczajne — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Proso zwyczajne to jedno z najstarszych zbóż, które zaczęto uprawiać ponad 10 tysięcy lat temu. Współcześnie produkowana z niego kasza jaglana to częsty składnik naszych słodkich śniadań i sałatek. Jakie właściwości skrywa w sobie ta pradawna roślina? Czy obecnie warto ją stosować i jak to robić?
![Kłosy prosa zwyczajnego.](https://static.ktomalek.pl/blog/zdjecie/proso-zwyczajne.jpg)
Proso zwyczajne — właściwości
Znaleźć można w nim:
- związki mineralne, takie jak cynk, wapń, magnez, potas, miedź, mangan, żelazo, fosfor, siarka, krzem;
- błonnik pokarmowy;
- kwas foliowy;
- witaminy z grupy B;
- witaminę E;
- białko;
- glukozę;
- skrobię;
- kwasy omega-3 i omega-6;
- kwas elagowy;
- polifenole;
- flawonoidy.
Proso ze względu na zawartość aż 8,5 grama błonnika w 100 gramach suchych ziaren zapewnia długotrwałe uczucie sytości po posiłku i jednocześnie chroni przed chorobami przewodu pokarmowego. Ponadto uważa się, że proso zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału serca, poprzez zmniejszenie nadciśnienia tętniczego krwi i pozytywny wpływ na profil lipidowy. Dalej wśród właściwości prozdrowotnych spożywania prosa wymienia się działanie antyoksydacyjne, prebiotyczne oraz wspierające pamięć i koncentrację. Co więcej, obecne w tym zbożu żelazo chroni przed powstaniem anemii, szczególnie osoby niespożywające mięsa.
Proso zwyczajne — jak wygląda i skąd pochodzi?
Proso zwyczajne (łac. Panicum miliaceum) znane także jako proso właściwe należące do rodziny wiechlinowatych (łac. Poaceae) to jedno z najstarszych uprawianych zbóż na świecie. Wywodzi się ono z obszarów Azji Wschodniej, najprawdopodobniej Indii i Chin, ale obecnie uprawiane jest niemal na całym świecie jako roślina paszowa i w celu spożywczym. Nazwa łacińska prosa powiązana jest z francuskim słowem mille, które oznacza tysiąc i odnosi się do liczby ziaren obecnych w kłosie.
Proso osiąga wysokość od 50 do 150 centymetrów, a z jego zielonej, cienkiej łodygi na węzłach wyrastają liście. Lancetowate, długie liście często są szorstko owłosione. W czasie kwitnienia prosa wytwarza ono drobne, zielonożółte kwiaty zebrane w luźne wiechy. Najbardziej charakterystyczny jest wygląd małych i regularnie okrągłych ziaren prosa. Osiągają one średnicę około 1-2 milimetrów i przybierają barwę od białej po żółtozłotą.
Surowcem o działaniu leczniczym jest ziarno prosa zwyczajnego — Panici semen.
Proso zwyczajne — działanie, wskazania do stosowania
Proso zwyczajne to roślina znajdująca zastosowanie w wielu dolegliwościach. Zaleca się ją osobom chcącym zadbać o stan skóry i włosów, a także rekonwalescentom, aby poprawić ich odżywienie. Proso przeciwdziała rozwojowi miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, działa moczopędnie, ochronnie na wątrobę oraz wspomaga pracę trzustki. Ponadto wykazano jego wpływ przeciwbakteryjny względem Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli i Bacillus subtilis. Dzięki temu proso i produkowana z niego kasza jaglana mogą stanowić profilaktykę powstawania próchnicy i wspomagać terapię biegunek. Rozpoczęcie zażywania prosa to skuteczny sposób na walkę z łagodną postacią anemii, szczególnie w przypadku dzieci. Dodatkowo proso może stanowić potencjalną broń przeciwnowotworową. Obecne w nim karotenoidy i kwasy fenolowe działają antyoksydacyjnie i antyproliferacyjnie. Wstępne badania mówią, że blokują one procesy namnażania się komórek zmienionych nowotworowo.
Proso to zboże, które podbiło świat kulinarny. Z jego obłuszczonych ziarniaków produkuje się kaszę jaglaną, a płatki z prosa chętnie spożywane są na śniadanie. Z kolei mąka jaglana wykorzystywana jest do sporządzania pieczywa, ciast i zagęszczaczy do zup i sosów. Co więcej, proso często stanowi składnik kosmetyków, głównie kremów nawilżających i poprawiających elastyczność skóry.
Proso zwyczajne na układ pokarmowy
Błonnik zawarty w prosie reguluje pracę jelit i zapobiega zaparciom. Takie działanie zmniejsza prawdopodobieństwo rozwoju nowotworu jelita grubego i choroby uchyłkowej jelit. Proso to także naturalny prebiotyk, czyli żywność dostarczająca niepodlegających trawieniu składniki, które pobudzają wzrost i aktywność mikrobioty jelitowej.
Proso zwyczajne na układ krążenia
Oddziaływanie prosa na układ krążenia jest wielokierunkowe. Po pierwsze — obecne w nim minerały: magnez i potas obniżają ciśnienie krwi, zmniejszając tym samym ryzyko wystąpienia zawału. Ponadto proso pozytywnie wpływa na gospodarkę lipidową, dzięki zwiększaniu stężenia adiponektyny. Adiponektyna to hormon kontrolujący metabolizm tłuszczów i glukozy w organizmie. W końcu aktywność przeciwutleniająca prosa chroni przed powstawaniem blaszek miażdżycowych.
Proso zwyczajne na skórę
W medycynie ludowej z całego świata można spotkać się z przepisami na sporządzenie z prosa papki do stosowania na skórę. Taka mieszanka miała łagodzić oparzenia oraz drobne zranienia i otarcia. Obecnie proso stanowi składnik wielu kosmetyków, które korzystają z jego zdolności do łagodzenia podrażnień, zapobiegania rozwojowi stanów zapalnych oraz działania przeciwutleniającego, nawilżającego i nadającego jędrność skórze.
Proso zwyczajne — jak dawkować?
Dawkowanie prosa zmienia się w zależności od celu, w jakim jest stosowane i jego formy. W celu zachowania zrównoważonej diety zaleca się stosowanie produktów na bazie prosa nawet kilka razy tygodniowo, gdzie jedna porcja dla dorosłych powinna stanowić około 100-150 gramów ugotowanych ziaren. Spożywanie suplementów diety powinno odbywać się zawsze zgodnie z zaleceniami danego producenta. W przypadku osób cierpiących na choroby przewlekłe warto przed wprowadzeniem prosa do diety skonsultować się z lekarzem.
Leki i suplementy zawierające proso zwyczajne
Proso zwyczajne na rynku dostępne jest w postaci różnych suplementów w formie:
- kapsułek;
- tabletek;
- proszków;
- ekstraktów.
Można też zakupić po prostu ziarna prosa lub pozyskiwaną z niego mąkę i kaszę jaglaną.
Proso zwyczajne w ciąży
Brak jest danych na temat jakichkolwiek zagrożeń wynikających ze spożywania ziaren z prosa w ciąży i podczas karmienia piersią. Właściwie jest to produkt polecany w tym okresie ze względu na zawarte w nim bogactwo składników odżywczych. Proso jest źródłem kwasu foliowego, który zapewnia prawidłowy rozwój płodu i zmniejsza ryzyko pojawienia się wad cewy nerwowej.
Proso zwyczajne — przeciwwskazania i środki ostrożności
Proso zwyczajne to tak zwane pradawne zboże, które od setek lat towarzyszy diecie ludności z całego świata. Jak dotąd nie ustalono możliwych przeciwwskazań do przyjmowania suplementów z prosa. Co więcej, ze względu na brak glutenu w jego ziarnach, zaleca się jego spożywanie osobom zmagającym się z celiakią.
Podczas stosowania gotowanych ziaren prosa szczególne środki ostrożności powinni zachować pacjenci z cukrzycą i insulinoopornością. Charakteryzują się one wysokim indeksem glikemicznym, który niższy jest w przypadku surowych ziaren. Ponadto proso jest źródłem goitrogenów, które prawdopodobnie mogą wpływać na funkcjonowanie tarczycy. Z tego względu wzmożoną uwagę podczas spożywania tego zboża powinny zachować osoby z chorobami tarczycy, między innymi z niedoczynnością tarczycy i chorobą Hashimoto.
Proso zwyczajne — możliwe działania niepożądane
Proso zwyczajne to roślina powszechnie uznawana za bezpieczną i spożywanie go na ogół nie wiąże się z występowaniem działań niepożądanych. Jedynie u osób szczególnie wrażliwych możliwymi skutkami ubocznymi jego stosowania jest pojawienie się skórnej wysypki alergicznej, wzdęć i gazów. Należy jednak pamiętać, że wystąpienie objawów alergicznych jest niezwykle rzadkie, a przez to produkt ten często jest polecany osobom uczulonym na inne ziarna zbóż.
Proso zwyczajne — interakcje z lekami i innymi ziołami
Proso zwyczajne z uwagi na dużą zawartość błonnika roślinnego może niestety zaburzać wchłanianie przyjmowanych równocześnie leków. Taka interakcja jest szczególnie niebezpieczna, gdy mamy do czynienia z lekami o wąskim indeksie terapeutycznym, do których należą na przykład antybiotyki aminoglikozydowe, leki przeciwpadaczkowe, lewotyroksyna czy leki immunosupresyjne. W takich sytuacjach zaleca się zastosowanie co najmniej dwóch godzin odstępu pomiędzy przyjmowaniem tych leków a spożywaniem produktów z prosa.
Proso zwyczajne w Ziołopedii — podsumowanie
Proso zwyczajne to niesamowite zboże oferujące liczne korzyści zdrowotne i szerokie zastosowanie. Dzięki niższemu indeksowi glikemicznemu w porównaniu z pszenicą, ryżem i jęczmieniem stanowi lepszą alternatywę dla cukrzyków. Brak glutenu zapewnia swobodę stosowania prosa przez pacjentów z celiakią, a niskie prawdopodobieństwo wystąpienia alergii sprawia, że poleca się go osobom z alergią na inne zboża. Proso to surowiec bezpieczny, który mogą stosować kobiety w ciąży i dzieci. Jednak należy zwrócić uwagę na wystąpienie możliwych interakcji tej rośliny z lekami i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Bibliografia
- Saqib, F., Al-Huqail, A. A., Asma, M., Chicea, L., Hogea, M., Irimie, M., & Gavris, C. (2022). Dose-dependent Spasmolytic, Bronchodilator, and Hypotensive Activities of Panicum miliaceum L. Dose-response : a publication of International Hormesis Society, 20(1), 15593258221079592. https://doi.org/10.1177/15593258221079592
- Wang, X. H., Lee, M. C., Choi, Y. M., Kim, S. H., Han, S., Desta, K. T., Yoon, H. M., Lee, Y. J., Oh, M. A., Yi, J. Y., & Shin, M. J. (2021). Phylogeography and Antioxidant Activity of Proso Millet (Panicum miliaceum L.). Plants (Basel, Switzerland), 10(10), 2112. https://doi.org/10.3390/plants10102112
- Deng, X., Liang, J., Wang, L., Niu, L., Xiao, J., Guo, Q., Liu, X., & Xiao, C. (2023). Whole Grain Proso Millet (Panicum miliaceum L.) Attenuates Hyperglycemia in Type 2 Diabetic Mice: Involvement of miRNA Profile. Journal of agricultural and food chemistry, 71(24), 9324–9336. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.2c08184
- Das, S., Khound, R., Santra, M., & Santra, D. K. (2019). Beyond bird feed: Proso millet for human health and environment. Agriculture, 9(3), 64 https://doi.org/10.3390/agriculture9030064
Autor
Redakcja KtoMaLek.pl - Zespół redakcyjny KtoMaLek.pl tworzą doświadczeni farmaceuci, którzy specjalizują się w różnych obszarach tematyki zdrowotnej. Doświadczenie zdobyte w zawodzie oraz wiedza uzyskana podczas studiów farmaceutycznych, pozwalają na tworzenie merytorycznych treści zgodnych z EBM (and. Evidence-based Medicine), opartych na rzetelnych źródłach — aktualnych badaniach naukowych, branżowych podręcznikach i książkach. Za praktyką podążają również pasja i niesłabnąca chęć do poszerzania wiedzy oraz dzielenia się nią z pacjentami. Dzięki temu użytkownicy otrzymują dostęp do ciekawych i angażujących materiałów edukacyjnych.