Ostropest plamisty – właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Redakcja KtoMaLek.pl 2023-12-08 15:57
Ostropest plamisty

Ostropest plamisty to niepozorna, choć niezwykle popularna roślina, której cenne właściwości znano już w starożytności. Surowcem zielarskim pozyskiwanym z tej rośliny są owoce, które kryją w sobie liczne związki o działaniu prozdrowotnym, w tym flawonoidy, garbniki, sole mineralne, a także sylimarynę - kompleks flawonolignanów, który wykazuje działanie hepatoprotekcyjne. Jakie inne właściwości posiada ostropest?

Ostropest plamisty – właściwości

Surowcem wykorzystywanym lecznictwie są nasiona ostropestu, które stanowią bogate źródło związków aktywnych biologicznie. Te niepozorne ziarenka kryją w sobie m.in. sylimarynę, fitosterole, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, sole mineralne (m.in. selen, miedź, cynk), aminy biogenne (tyraminę, histaminę), witaminy (B2, C, D, K, E), błonnik pokarmowy, a także białka i cukry, oraz olej o wysokim stężeniu kwasu linolowego i oleinowego. Olej ten jest naturalnym źródłem fosfolipidów oraz witaminy E. 

Dzięki zawartym w ostropeście licznym substancjom o potencjale leczniczym roślina ta wykazuje działanie:

  • hepatoochronne, 
  • antyoksydacyjne, 
  • immunomodulujące, 
  • przeciwnowotworowe, 
  • przeciwdrobnoustrojowe, 
  • przeciwzapalne,
  • neuroprotekcyjne.

Najważniejszym związkiem obecnym w owocach ostropestu, dla którego uprawia się tę roślinę, jest sylimaryna (ang. silymarin) - kompleks flawonolignanów, który składa się z sylibiny, sylidianiny, izosybiliny, sylikrystyny oraz flawonoidu taksyfoliny. Efektem działania sylimaryny jest aktywność hepatoochronna. Substancja ta chroni wątrobę przed szkodliwymi czynnikami toksycznymi oraz wspomaga regenerację uszkodzonego narządu. Zawartość sylimaryny w nasionach wacha się od 2 do 3%, w zależności od jakości nasion oraz metody ekstrakcji. Substancja ta nie jest rozpuszczalna w wodzie, co ogranicza jej biodostępność.

Ostropest plamisty – jak wygląda i skąd pochodzi?

Ostropest plamisty (łac. Silybum marianum (L.) Gaertner) jest rośliną należącą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Niekiedy bywa nazywany dzikim karczochem, jednakże swoim wyglądem przypomina oset, czyli rosnący w ogrodach i na łąkach pospolity chwast. Może osiągać wysokość nawet do dwóch metrów, jego liście mają kolczaste brzegi, kwiaty z kolei mają postać dużych, koszyczków o purpurowej barwie. Naturalnie ostropest występuje na terenach basenu Morza Śródziemnego, lecz dziko rośnie też w Afryce, Australii, Ameryce Północnej i Południowej. Roślina ta kwitnie od końca czerwca do połowy sierpnia, a jej owocem jest niełupka o ciemnej barwie.

Nazwa silybum pochodzi z języka greckiego i oznacza kępę, co ma związek z wyglądem młodych roślin.

Ostropest plamisty – działanie, wskazania do stosowania

Już w czasach starożytnych ziarna ostropestu plamistego wykorzystywano w celach leczniczych, szczególnie w dolegliwościach wątroby, śledziony oraz schorzeniach związanych z zaburzeniami pracy woreczka i dróg żółciowych. Był też stosowany jako remedium na gorączkę, objawy alergii, a nawet hemoroidy. Współcześnie ostropest jest jedną z najważniejszych roślin leczniczych, którą uprawia się na szeroką skalę. W fazie kwitnienia ostropest jest licznie odwiedzany przez owady, w tym także przez pszczołę miodną, a efektem pracy tych owadów jest miód ostropestowy.

Ostropest plamisty na wątrobę

Ostropest plamisty znany jest przede wszystkim z korzystnego wpływu na funkcjonowanie wątroby. Zawarte w nim flawonolignany to silne antyoksydanty, które ograniczają szkodliwy wpływ wolnych rodników i działają ochronnie na komórki wątroby, wzmacniając je i zapewniając im większą integralność, dzięki czemu zarówno sam narząd, jak i cały organizm są mniej narażone na wnikanie toksycznych substancji. Badania dowodzą również, że stosowanie ostropestu sprzyja regeneracji wątroby i spowalnia procesy włóknienia tego narządu. Dzięki swoim właściwościom znalazł on zastosowanie w leczeniu chorób wątroby (m.in. alkoholowego stłuszczenia wątroby, niealkoholowego stłuszczenia wątroby (ang. NAFDL), marskości wątroby), stosuje się go też w zatruciach muchomorem sromotnikowym. Ponadto sylimaryna pobudza wytwarzanie i wydzielanie żółci, reguluje proces opróżniania pęcherzyka żółciowego, a także zwiększa wydzielanie soków trawiennych i reguluje procesy trawienne. Na rynku dostępnych jest wiele leków na bazie ostropestu (często w połączeniu z fosfolipidami sojowymi), jak również suplementów diety, które działają wspomagająco w dolegliwościach wątroby oraz wspierają pracę przewodu pokarmowego. Ich stosowanie może pomóc osobom zmagającym się ze wzdęciami po posiłku, nadkwasotą i powracającą zgagą.

Ostropest plamisty na wysoki cholesterol

Badania wskazują, że wyciągi z owoców ostropestu wykazują korzystne działanie na redukcję stężenia cholesterolu we krwi, zmniejszając tym samym ryzyko rozwoju miażdżycy, nadciśnienia tętniczego i choroby wieńcowej. Istnieją również doniesienia, które potwierdzają, że regularne przyjmowanie ostropestu może obniżać poziom glukozy we krwi i zwiększać wrażliwość tkanek na insulinę.

Ostropest plamisty na choroby neurologiczne

Ostropest plamisty wykazuje działanie antyoksydacyjne i neuroprotekcyjne (tj. ochronne na układ nerwowy), może więc odgrywać istotną rolę w profilaktyce i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera czy stwardnienia rozsianego.

Ostropest plamisty – jak dawkować?

Ostropest dostępny jest pod wieloma postaciami, lecz najchętniej wybierany jest w formie zmielonej. Jeżeli posiadamy całe ziarna ostropestu, można je zmielić na drobny proszek przy pomocy młynka ostrzowego do kawy. Mielony ostropest jest neutralny w smaku, więc z powodzeniem można go dodawać do sałatek, koktajli, płatków śniadaniowych, jogurtu naturalnego. Można go też zastosować bezpośrednio – łyżeczkę zmielonego ostropestu popić wodą, najlepiej przed posiłkiem.

Zmielone nasiona ostropestu nadadzą się też do przygotowania odwaru. Wystarczy 1 łyżeczkę ostropestu zalać 150 ml gorącej wody i stopniowo doprowadzić do wrzenia. Odwar należy gotować pod przykryciem przez 5-10 minut, a następnie odstawić na kolejnych 15 minut. Tak przygotowaną, przestudzoną herbatę z ostropestu można pić na 30 minut przed posiłkiem.

Wyciąg suchy z ostropestu plamistego dostępny jest w formie leków lub suplementów diety, które są dobrze tolerowane. Optymalny czas kuracji wynosi od 2 do 4 tygodni, lecz jeśli dolegliwości nie ustąpią, warto skonsultować się z lekarzem, który może zalecić przedłużenie terapii.

Olej wytłaczany z ziaren ostropestu można stosować zewnętrznie, podobnie jak olej z wiesiołka i ogórecznika. Sprawdzi się jako samodzielny kosmetyk lub dodatek do kremów i balsamów. Olej z ostropestu tłoczony na zimno można stosować do posiłków jako źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Należy jednak pamiętać, że olej nie jest źródłem sylimaryny.

Leki i suplementy zawierające ostropest plamisty

Ostropest plamisty w ciąży

Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią stosowanie ostropestu plamistego powinny skonsultować z lekarzem

Ostropest plamisty – przeciwwskazania i środki ostrożności

Ostropest jest rośliną bezpieczną w stosowaniu, do tej pory nie udowodniono jego toksycznego wpływ na ludzki organizm. Mimo to należy zachować ostrożność, a przyjmowanie preparatów z wyciągiem z tej rośliny skonsultować z lekarzem. 

Nie zaleca się stosowania ostropestu u osób ze zdiagnozowaną niedrożnością przewodów żółciowych. Niewskazane jest podawanie ostropestu dzieciom poniżej 12. roku życia, jak również preparatów z jego ekstraktami.

Ostropest plamisty – możliwe działania niepożądane

Ostropest plamisty jest na ogół dobrze tolerowany przez pacjentów i w dawkach terapeutycznych nie powoduje działań niepożądanych. U niektórych osób, zwłaszcza na początku stosowania, mogą wystąpić łagodne objawy ze strony przewodu pokarmowego (ból brzucha, wzdęcia, nudności) lub reakcje alergiczne (świąd skóry).

Ostropest plamisty – interakcje z lekami i innymi ziołami

Nie zaleca się stosowania ostropestu przez kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną, gdyż może on obniżać jej skuteczność.  Ponadto ostropest może obniżać skuteczność leczenia metronidazolem i indynawirem.

Ostropest plamisty – w Ziołopedii – podsumowanie

Ostropest plamisty to jedna z najpopularniejszych roślin o licznych właściwościach prozdrowotnych. Znalazł zastosowanie w terapii alkoholowego i wirusowego zapalenia wątroby oraz w regeneracji tego organu, a także w niestrawności i innych dolegliwościach przewodu pokarmowego. Jest dostępny w formie leków i suplementów diety, lecz równie często sięga się po zmielone owoce tej rośliny. Ostropest stosowany w dawkach terapeutycznych uznawany jest za bezpieczny dla zdrowia, lecz zawsze warto zachować ostrożność.

Autor

Redakcja KtoMaLek.pl - Zespół redakcyjny KtoMaLek.pl tworzą doświadczeni farmaceuci, którzy specjalizują się w różnych obszarach tematyki zdrowotnej. Doświadczenie zdobyte w zawodzie oraz wiedza uzyskana podczas studiów farmaceutycznych, pozwalają na tworzenie merytorycznych treści zgodnych z EBM (and. Evidence-based Medicine), opartych na rzetelnych źródłach — aktualnych badaniach naukowych, branżowych podręcznikach i książkach. Za praktyką podążają również pasja i niesłabnąca chęć do poszerzania wiedzy oraz dzielenia się nią z pacjentami. Dzięki temu użytkownicy otrzymują dostęp do ciekawych i angażujących materiałów edukacyjnych.

Zobacz wszystkie artykuły Redakcja KtoMaLek.pl


Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Więcej artykułów