Likopen — właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania, źródła w diecie

Coraz więcej badań naukowych potwierdza pozytywny wpływ likopenu na zdrowie, zwłaszcza w kontekście chorób nowotworowych, układu sercowo-naczyniowego i skóry. Jakie właściwości wykazuje likopen? Jakie jest jego zastosowanie, przeciwwskazania, a także, w jakich źródłach pokarmowych można go znaleźć? Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedź w poniższym artykule.

Likopen — co to jest?

Likopen (ang. lycopene) jest organicznym związkiem pochodzenia roślinnego, zaliczanym do karotenoidów. W odróżnieniu od beta-karotenu likopen nie przekształca się w witaminę A. Likopen dobrze rozpuszcza się w tłuszczach. Jego obecność nadaje warzywom i owocom charakterystyczną czerwoną barwę. Bogatym źródłem likopenu, oprócz pomidorów, są czerwona papryka, różowy grejpfrut, papaja czy guawa. Co ciekawe, zawartość likopenu w pomidorach wzrasta wraz ze stopniem dojrzałości warzywa. Warto również dodać, że likopen zawarty w przetworach pomidorowych, takich jak koncentraty pomidorowe, przeciery, ketchupy, jest znacznie lepiej przyswajalny niż ten obecny w świeżych pomidorach.

Likopen — właściwości i działanie biologiczne

Właściwości likopenu wynikają głównie z jego silnego potencjału przeciwutleniającego. Posiada on zdolność do neutralizacji wolnych rodników tlenowych, przez co zmniejsza stres oksydacyjny i działa przeciwzapalnie. Dzięki temu działaniu likopen chroni komórki przed uszkodzeniem oraz wspiera ich procesy regeneracyjne, dzięki czemu może redukować stany zapalne organizmu i korzystnie wpływać na metabolizm. Likopen dodatkowo może wspierać ochronę skóry przed promieniowaniem UV.

Według publikacji autorstwa Kapały i wsp. oraz Moran i wsp., regularne spożywanie likopenu może zmniejszać ryzyko chorób nowotworowych, szczególnie raka prostaty i przewodu pokarmowego, np. raka jelita grubego czy odbytnicy. Działanie przeciwnowotworowe likopenu nie opiera się tylko na jego działaniu antyoksydacyjnym, ale także na działaniu antymutagennym.

Likopen może także wpływać na metabolizm cholesterolu poprzez zapobieganie utlenianiu frakcji LDL cholesterolu, przez co obniża jego poziom w organizmie. Dodatkowo może wykazywać wpływ na poprawę elastyczności naczyń krwionośnych, co w połączeniu z obniżeniem stężenia frakcji cholesteroli LDL, redukuje ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.

Likopen — na co działa i na co pomaga?

Likopen, ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne, przeciwdziała powstawaniu nowotworów, a jego rola została najlepiej udokumentowana w przypadku raka prostaty. W opracowaniu z 2021 roku autorstwa Khan i wsp. potwierdzono, że wysokie stężenie likopenu we krwi wiąże się z mniejszym ryzykiem zachorowania na raka gruczołu krokowego.

Likopen wspomaga również pracę serca, poprzez wpływ na poprawę profilu lipidowego i ciśnienia krwi. Co więcej, likopen może mieć także znaczenie w działaniu ochronnym na gruczoł tarczycy. Działanie to wynika ze wspomnianych już przeciwutleniającym właściwościom likopenu, dzięki którym redukuje się poziom stresu oksydacyjnego w tkankach tarczycy, który bierze udział w patogenezie niektórych chorób autoimmunologicznych tego narządu.

Likopen — gdzie występuje? Gdzie jest go najwięcej?

Jak już wspomniano wcześniej, likopen przede wszystkim obecny jest w pomidorach i ich przetworach. Obróbka termiczna pomidorów zwiększa biodostępność tego związku. Najwięcej likopenu odnajdziemy w koncentracie pomidorowym, przecierze pomidorowym, sokach pomidorowych oraz sosach i ketchupach. Likopen obecny jest też w czerwonej papryce, arbuzie, suszonych morelach czy papai.

Likopen w suplementach diety

Na polskim rynku aptecznym nie ma preparatu zawierającego likopen, który byłby zarejestrowany jako lek. Natomiast na popularności zyskują suplementy diety, w których skład wchodzi likopen. Są to preparaty dostępne w formie tabletek lub kapsułek, dostępne zarówno jako preparat pojedynczy jak i złożony z dodatkiem witaminy E, selenu czy cynku. 

Likopen przyjmowany jako suplement diety jest alternatywą dla osób, które nie mogą jeść pomidorów lub też chcą po prostu zwiększyć podaż likopenu w diecie. Zalecana przez producentów suplementów diety zawierających likopen dzienna dawka tej substancji mieści się w zakresie 5–15 mg, w zależności od preparatu. Suplementację likopenu warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie wśród osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub przyjmujące leki z powodu chorób przewlekłych.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Likopen — zastosowanie i przeciwwskazania

Spożywanie produktów bogatych w likopen lub jego suplementacja w postaci suplementu diety znajduje zastosowanie w szczególności w profilaktyce chorób nowotworowych, wspomaganiu funkcjonalności układu sercowo-naczyniowego, ochronie skóry przed fotostarzeniem, wsparciu płodności u mężczyzn, a także poprawie działania układu immunologicznego.

Nie ma wielu przeciwwskazań do spożywania likopenu jako składnika pokarmowego. U niektórych osób nadmierna podaż suplementów zawierających w swoim składzie likopen może spowodować nudności, bóle głowy lub zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Osoby z refluksem żołądkowo-przełykowym powinny obserwować, czy spożycie produktów bogatych w likopen, w szczególności pomidorów, nie nasila nieprzyjemnych objawów choroby. 

Podsumowanie

Likopen to silny antyoksydant pochodzenia roślinnego o szerokim spektrum działania. Jest czerwonym barwnikiem w największej ilości występującym w pomidorach i jego przetworach. Regularne spożywanie produktów bogatych w likopen, może wspierać profilaktykę wielu chorób przewlekłych czy chorób onkologicznych. Choć korzystny wpływ likopenu najczęściej wiąże się z ochroną gruczołu krokowego i układu sercowo-naczyniowego, to coraz więcej badań naukowych wskazuje na potencjalne korzyści także w kontekście chorób zapalnych tarczycy, fotoprotekcji czy wsparciu układu odpornościowego.

Bibliografia

1. Khan, U.M., Sevindik, M., Zarrabi, A., Nami, M., Ozdemir, B., Kaplan, D.N., Selamoglu, Z., Hasan, M., Kumar, M., Alshehri, M.M., Sharifi-Rad, J. (2021). Lycopene: Food Sources, Biological Activities, and Human Health Benefits. Oxid Med Cell Longev, 9, 2713511. DOI: 10.1155/2021/2713511.
2. Przybylska, S., Tokarczyk, G. (2022). Lycopene in the Prevention of Cardiovascular Diseases. Int J Mol Sci., 10;23(4), 1957. doi: 10.3390/ijms23041957. PMID: 35216071; PMCID: PMC8880080. Artykuł dostępny na:
3.  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35216071/ (data wejścia 1.08.2025 r.).
4. Moran, N.E., Thomas-Ahner, J.M., Wan, L., Zuniga, K.E., Erdman, J.W., Clinton, S.K. (2022). Tomatoes, Lycopene, and Prostate Cancer: What Have We Learned from Experimental Models? J Nutr., 152(6), s. 1381-1403. DOI: 10.1093/jn/nxac066.
5. Kulawik, A.., Cielecka-Piontek, J., Zalewski, P. (2023). The Importance of Antioxidant Activity for the Health-Promoting Effect of Lycopene. Nutrients, 15(17):3821. DOI: 10.3390/nu15173821. 
6. Skiepko, N., Pokorska-Niewiada, K., Waszkiewicz-Robak, B. (2015). Właściwości likopenu i jego wykorzystywanie do produkcji żywności funkcjonalnej. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 6 (103), s. 20-32. Dostępne na: https://journal.pttz.org/wp-content/uploads/2016/01/02_Skiepko.pdf. (Dostęp: 08.2025).
7. Kwiatkowska, E. (2014). Likopen w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Postępy Fitoterapii, ;1, s. 35–42. Dostępne na: https://www.researchgate.net/publication/301561472_Likopen_w_profilaktyce_chorob_cywilizacyjnych. (Dostęp: 08.2025).
8. Kapała, A., Szlendak, M., Motacka, E. (2022). The Anti-Cancer Activity of Lycopene: A Systematic Review of Human and Animal Studies. Nutrients, 14(23),s. 5152. DOI: 10.3390/nu14235152. 

Autor