Czym jest hipertyreoza, co ją powoduje i jak się ją leczy?
- Publikacja:
- 2026-11-16 15:00
- Aktualizacja:
- 2026-11-16 22:20
Bądź na bieżąco z KtoMaLek.pl
Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google.
To szybki sposób, by nasze treści częściej trafiały prosto do Ciebie.
Bądź na bieżąco z KtoMaLek.pl
Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google.
To szybki sposób, by nasze treści częściej trafiały prosto do Ciebie.
Hipertyreoza (nadczynność tarczycy) to zaburzenie, które dotyczy najczęściej kobiet w wieku 20-40 lat. W nadczynności tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów — tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Nadczynności tarczycy towarzyszy wiele objawów, a do najczęstszych zaliczamy: spadek masy ciała, zwiększoną potliwość czy uczucie gorąca. Zastanawiasz się, co jeszcze wskazuje na wystąpienie hipertyreozy, dlaczego występuje i jak się ją leczy? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w poniższym artykule.

|
Z tego artykułu dowiesz się, że:
|
Co to jest hipertyreoza?
Hipertyreoza jest znana powszechnie jako nadczynność tarczycy. Dotyczy ona około 1-2% dorosłych w Polsce i występuje głównie u kobiet w wieku 20-40 lat. Jest to stan, w którym tarczyca produkuje i wydziela zbyt dużo hormonów – trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) – w stosunku do tego, czego w danym momencie potrzebuje organizm. Hormony te są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania większości naszych tkanek, ponieważ kontrolują metabolizm oraz termogenezę, czyli produkcję ciepła.
Praca tarczycy jest ściśle kontrolowana przez przysadkę mózgową za pomocą hormonu tyreotropowego (TSH). Działa to na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego:
- gdy we krwi jest za dużo hormonów tarczycy T3 i T4, przysadka hamuje wydzielanie TSH;
- gdy hormonów tarczycy jest za mało, przysadka zwiększa produkcję TSH, aby pobudzić tarczycę do działania i większej produkcji T3 i T4.
Jak klasyfikujemy nadczynność tarczycy?
Nadczynność tarczycy możemy podzielić na pierwotną (tarczycową), gdzie obserwujemy zahamowane wydzielanie TSH przez przysadkę. W rzadkich przypadkach może dojść do nadczynności wtórnej (przysadkowej), gdzie stężenie TSH jest prawidłowe lub podwyższone.
Dodatkowo nadczynność pierwotną możemy podzielić w zależności od nasilenia objawów choroby. Wyróżniamy tutaj postać:
- subkliniczną (utajoną): pacjent nie ma objawów lub są one mało nasilone, poziomy wolnych hormonów są w normie, a jedynym znakiem choroby jest obniżone TSH;
- jawną: objawy występują w większym nasileniu niż w formie subklinicznej. Postać ta charakteryzuje się obniżonym poziomem TSH oraz wyraźnie podwyższonym stężeniem wolnych hormonów we krwi.
Objawy hipertyreozy
Objawy nadczynności tarczycy mogą bardzo różnić się w zależności od pacjenta. Warto zauważyć, że u osób starszych symptomy choroby bywają znacznie mniej widoczne i nietypowe. Zamiast klasycznych objawów, u seniorów najczęściej dominuje ogólne osłabienie organizmu oraz poważne problemy z układem krążenia, takie jak niewydolność serca czy zaburzenia jego rytmu (zwłaszcza migotanie przedsionków). Do ogólnych objawów, które mogą wskazywać na nadczynność tarczycy, należy:
- chudnięcie pomimo zwiększonego apetytu (u osób starszych może nastąpić pogorszenie łaknienia);
- osłabienie;
- uczucie gorąca i wzmożona potliwość;
- nerwowość, niepokój, rozdrażnienie, bezsenność;
- drżenie rąk;
- częstsze wypróżnienia lub biegunka;
- przyspieszenie czynności serca, uczucie kołatania serca;
- osłabione włosy i paznokcie;
- objawy oczne — wytrzeszcz, podwójne widzenie, obrzęk i zaczerwienienie powiek lub spojówek (typowe dla choroby Gravesa-Basedowa);
- zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, czasami zmniejszone libido.
Jakie są przyczyny hipertyreozy?
Nadczynność tarczycy może mieć różne podłoże. Dokładne ustalenie przyczyny wywołującej chorobę jest kluczowe, ponieważ to od niej zależy wybór odpowiedniej metody leczenia. Do najczęstszych przyczyn hipertyreozy należą:
- choroba Gravesa-Basedowa — choroba o podłożu autoimmunologicznym (najczęstsza przyczyna nadczynności tarczycy);
- wole guzkowe toksyczne;
- guz autonomiczny tarczycy;
- podostre zapalenie tarczycy.
Do rzadszych przyczyn nadczynności tarczycy należy przedawkowanie hormonów przyjmowanych w leczeniu jej niedoczynności, a także stosowanie niektórych leków, takich jak amiodaron. Zaburzenie to może wiązać się ze zmianami hormonalnymi w czasie ciąży, prowadzącymi do tzw. tyreotoksykozy ciężarnych wywołanej wysokim stężeniem hormonu hCG.

Jak przebiega diagnostyka hipertyreozy?
Rozpoznanie, że za gorsze samopoczucie odpowiada właśnie tarczyca, bywa trudne. Objawy tej choroby są często bardzo subtelne, przez co łatwo pomylić je ze zwykłym przemęczeniem, przewlekłym stresem lub symptomami zupełnie innych schorzeń. Jeśli podejrzewasz, że może stać za tym nadczynność tarczycy, zgłoś się do lekarza.
Badania laboratoryjne
W pierwszej kolejności wykonuje się badania krwi – stężenie TSH, FT3 i FT4. Podwyższone stężenia wolnych hormonów najczęściej potwierdzają rozpoznanie, choć w subklinicznej nadczynności FT3 i FT4 mogą być jeszcze prawidłowe. Dodatkowo wykonuje się badania przeciwciał przeciwtarczycowych, szczególnie przeciwciał przeciwko receptorowi TSH (anty-TSHR / TRAb), których podwyższony poziom jest charakterystyczny dla choroby Gravesa-Basedowa.
Badania obrazowe
Czasami do pełnego rozpoznania nadczynności tarczycy potrzebne są badania obrazowe. Umożliwiają one dokładną ocenę budowy oraz funkcjonowania tego gruczołu. Najczęściej stosuje się:
- USG tarczycy — to podstawowe, szybkie i nieinwazyjne badanie, które pozwala ocenić wielkość oraz strukturę gruczołu, a także wykryć ogniska zapalne lub guzki. W przypadku choroby Gravesa-Basedowa często wykazuje obniżoną echogeniczność miąższu, natomiast przy wolu guzkowym uwidacznia zmiany ogniskowe;
- scyntygrafia tarczycy — badanie czynnościowe stosowane przy podejrzeniu wola toksycznego lub niejasnym wyniku USG. Pokazuje, jak tarczyca wychwytuje jod, co pozwala namierzyć miejsca nadmiernie aktywne, np. guzki autonomiczne;
- biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BACC) — jest wykonywana w przypadku stwierdzenia w tarczycy zmian ogniskowych (guzków), zwłaszcza gdy istnieje jakiekolwiek podejrzenie zmian o charakterze nowotworowym.
Leczenie hipertyreozy
Podstawowym krokiem w leczeniu nadczynności tarczycy jest zazwyczaj farmakoterapia oparta na lekach tyreostatycznych, których zadaniem jest zahamowanie produkcji hormonów, wyciszenie metabolizmu i złagodzenie uciążliwych objawów. W przypadkach, gdy choroba nawraca (np. w chorobie Gravesa-Basedowa) lub wynika z autonomii tarczycy, skutecznym rozwiązaniem pozwalającym na trwałe wyleczenie jest terapia radiojodem — pacjent przyjmuje wówczas kapsułkę z radioaktywnym jodem, który selektywnie niszczy nadaktywne komórki gruczołu. Alternatywną opcją jest zabieg chirurgiczny (tyreoidektomia). Rozważa się go przede wszystkim przy znacznym powiększeniu tarczycy (wolu) uciskającym sąsiednie narządy lub w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych.
W ramach leczenia wspomagającego często stosuje się beta-blokery. Nie obniżają one poziomu hormonów, ale łagodzą objawy takie jak kołatanie serca, przyspieszone tętno czy drżenie rąk.
Dostępność wybranych preparatów w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.
Czy możliwe jest wyleczenie hipertyreozy?
Szansa na całkowite wyleczenie zależy przede wszystkim od przyczyny nadczynności. W przypadku choroby Gravesa-Basedowa możliwe jest uzyskanie remisji po wielu miesiącach leczenia farmakologicznego. Jednak u części pacjentów choroba może nawracać, co wymaga ponownego leczenia lub zastosowania innych metod, takich jak terapia jodem radioaktywnym czy zabieg chirurgiczny. Warto jednak pamiętać, że radykalne metody leczenia, takie jak terapia jodem promieniotwórczym lub operacyjne usunięcie gruczołu, bardzo często prowadzą do niedoczynności tarczycy. Wiąże się to z koniecznością stałego przyjmowania preparatów tyroksyny.
Dieta przy nadczynności — co warto wiedzieć?
Oprócz leczenia farmakologicznego ważnym elementem terapii nadczynności tarczycy jest odpowiednia dieta. Ze względu na przyspieszoną przemianę materii i częstą utratę masy ciała, jej wartość energetyczna powinna być dostosowana do stanu odżywienia. Przy prawidłowym BMI zaleca się dietę normokaloryczną, natomiast w przypadku niedowagi lub utraty masy mięśniowej — dietę wysokoenergetyczną. Po wyrównaniu hormonalnym należy wrócić do diety normokalorycznej.
Jadłospis powinien dostarczać odpowiednią ilość białka (szczególnie przy utracie masy ciała), zdrowych tłuszczów roślinnych, węglowodanów oraz błonnika. Ważne jest także zapewnienie odpowiedniej podaży wapnia i witaminy D, które wspierają zdrowie kości. Jest to ważne, ponieważ w nadczynności tarczycy zwiększa się metabolizm, przez co znacznie wzrasta ryzyko osteopenii i osteoporozy.
Należy unikać nadmiaru jodu, zwłaszcza z alg, wodorostów i suplementów. Warto natomiast spożywać produkty bogate w kwasy omega-3 (oleje roślinne, orzechy, tłuste ryby morskie 2–3 razy w tygodniu), warzywa kapustne zawierające goitrogeny oraz produkty bogate w antyoksydanty, takie jak witaminy C i E, beta-karoten oraz polifenole. Pamiętaj jednak, że produkty te nie zastępują farmakoterapii.
Co to jest przełom tarczycowy i jak go rozpoznać?
Przełom tarczycowy to nagły, zagrażający życiu stan ekstremalnego nasilenia nadczynności tarczycy. Rozwija się u osób z nieleczoną lub źle kontrolowaną chorobą, najczęściej pod wpływem silnego bodźca (np. infekcji, urazu, operacji lub odstawienia leków). To rzadkie, ale bardzo poważne powikłanie, które wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.
Jak objawia się przełom tarczycowy?
Rozpoznanie przełomu tarczycowego opiera się wyłącznie na obrazie klinicznym i gwałtownym nasileniu symptomów u pacjenta. Do oceny ryzyka przełomu tarczycowego stosuje się skalę Burcha-Wartofsky’ego. Ponieważ nie istnieją żadne specyficzne badania laboratoryjne, które mogłyby jednoznacznie potwierdzić ten stan, kluczowe znaczenie ma szybka ocena następujących objawów:
- nudności i wymioty;
- znaczne przyspieszenie czynności serca (tachykardia), migotanie przedsionków oraz objawy niewydolności serca;
- biegunka i ból brzucha;
- silne pobudzenie, a niekiedy apatia i wzmożona senność;
- wzmożona potliwość prowadząca do odwodnienia.
Pamiętaj, w razie wystąpienia tych objawów wezwij pogotowie, ponieważ jest to stan zagrażający życiu!
Bibliografia
- Miśkiewicz, P., Bednarczuk, T. (2017). Nadczynność tarczycy - objawy, przyczyny, leczenie nadczynności tarczycy, stężenie TSH, FT3 i FT4 we krwi. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/nadczynnosc-tarczycy (Dostęp: 07.2026)
- Jarząb, B., Pałczkiewicz-Jankowska, E. (2025). Nadczynność tarczycy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.9.2. (Dostęp: 07.2026)
- Niedziela, M. (2026). Nadczynność tarczycy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://premium.mp.pl/podreczniki/pediatria/chapter/B42-1-2-45,nadczynnosc-tarczycy/ (Dostęp: 07.2026)
- Narodowy Fundusz Zdrowia. (2025). Nadczynność tarczycy - poznaj zasady zdrowego jedzenia. pacjent.gov.pl. Dostępne na: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/nadczynnosc-tarczycy-poznaj-zasady-zdrowego-jedzenia (Dostęp: 07.2026)
Autorzy
Wiktoria Giniowiec - Jestem studentką V roku farmacji Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Odkąd pamiętam interesowały mnie zagadnienia związane ze zdrowiem, a dzielenie się wiedzą napędza mnie do działania. Jestem aktywnym członkiem PTSF-u, w ramach, którego biorę udział w akcjach edukacyjnych. Pisanie artykułów pozwala mi poszerzać wiedzę jak i dzielić się nią z innymi. Zależy mi, aby tworzone przeze mnie treści były zgodne z Evidence Based Medicine, a przy tym przystępne w odbiorze.
Redakcja lekarzebezkolejki.pl - W skład zespołu redakcyjnego portalu LekarzeBezKolejki.pl wchodzą wykwalifikowani farmaceuci. Ich bogate doświadczenie zawodowe i gruntowna wiedza nabyta na studiach farmaceutycznych umożliwiają tworzenie wiarygodnych i rzeczowych tekstów zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach naukowych (EBM). Treści te są zawsze oparte na solidnych źródłach, takich jak aktualne badania naukowe czy specjalistyczne publikacje. Zespół łączy profesjonalizm z pasją do ciągłego rozwijania się i chęcią dzielenia się wiedzą, co przekłada się na atrakcyjne i wciągające materiały edukacyjne dla użytkowników.
Bądź na bieżąco z KtoMaLek.pl
Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google.
To szybki sposób, by nasze treści częściej trafiały prosto do Ciebie.
Bądź na bieżąco z KtoMaLek.pl
Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google.
To szybki sposób, by nasze treści częściej trafiały prosto do Ciebie.





