Kępki żółte (żółtaki) — jak wyglądają, dlaczego się pojawiają i czy można je usunąć?

Kępki żółte — jak wyglądają?

Kępki żółte pod oczami i na powiekach przybierają postać żółtych grudek, często symetrycznie rozmieszczonych w obrębie powiek. Ich powierzchnia jest gładka lub lekko pofałdowana, a konsystencja miękka. Najczęściej lokalizują się na powiekach górnych, ale mogą również występować na dolnych — są wtedy nazywane tzw. żółtymi plamami wokół oczu. Pomimo że nie powodują bólu ani swędzenia, są po prostu nieestetycznie. W rzadkich przypadkach żółtaki mogą pojawić się również w innych okolicach ciała, np. łokciach, kolanach, pośladkach czy ścięgnach (ang. xanthoma tendinosum).

Kępki żółte — przyczyny występowania

Kępki żółte są dość rzadko pojawiającym się objawem, który częściej dotyczy częściej kobiet niż mężczyzn. Zmiany skórne mogą się pojawić między 15. a 73. rokiem życia, a ich szczyt częstości występowania określa się na 4. i 5. dekadę życia.

Za główną przyczynę powstawania kępek żółtych uznaje się nadmierne odkładanie się lipidów, głównie cholesterolu i triglicerydów, w skórze. Powstawanie kępek żółtych związane jest z pochłanianiem przez komórki, nazywane makrofagami, nadmiernej ilości lipidów, przez co dochodzi do tworzenia się tzw. komórek piankowatych, w których obecne są wewnątrzkomórkowe depozyty cholesterolu i jego estrów.

Związek kępek żółtych z wiekiem i stylem życia 

W ponad połowie przypadków kępki żółte występują u pacjentów, którzy posiadają zwiększony poziom lipidów w surowicy. Zatem odkładające się złogi cholesterolowe pod oczami mogą być wynikiem hipercholesterolemii, hipertriglicerydemii lub innych zaburzeń lipidowych powstałych na skutek dyslipidemi pierwotnej (np. rodzinnej hipercholesterolemii), dyslipidemii wtórnej, która towarzyszyć może cukrzycy, chorobom wątroby, niedoczynności tarczycy czy zespołowi nerczycowemu. Żółtaki mogą także powstać na skutek samego stylu życia i diety bogatej w tłuszcze nasycone oraz braku odpowiedniej ilości aktywności fizycznej.

Należy jednak mieć na uwadze, że nie zawsze obecność żółtaków świadczy o zaburzeniach lipidowych. Często kępki żółte występują także u osób z prawidłowym poziomem cholesterolu, zwłaszcza u kobiet w średnim i starszym wieku. W takich przypadkach to nie nadmiar cholesterolu jest przyczyną ich występowania, lecz za ich pojawienie się może odpowiadać lokalna reakcja skóry na procesy starzenia lub na drobne uszkodzenia naskórka. Istnieje także podejrzenie, że zmiany skórne w postaci żółtaków mogą wyprzedzać poważne choroby ogólne oraz proces odkładania lipidów w narządach i układach naszego organizmu.

Kępki żółte — czy mogą same zniknąć?

Niestety, wbrew nadziejom wielu pacjentów, kępki żółte rzadko ustępują samoistnie. Zazwyczaj utrzymują się latami, a także mogą mieć tendencję do powiększania swoich rozmiarów. Leczenie przyczynowe, jak kontrola poziomu cholesterolu czy włączenie leków obniżających stężenie cholesterolu, może zapobiec ich dalszemu rozwojowi, ale nie cofa już istniejących zmian. 

Kępki żółte — jak leczyć i usuwać?

Na szczęście współczesna medycyna oferuje kilka metod usuwania żółtaków. Wybór zależy od ich wielkości, głębokości oraz lokalizacji. Najbardziej popularne jest ich chirurgiczne usunięcie, które skuteczne jest w przypadku większych zmian, a sam zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Odległe wyniki chirurgicznego wycięcia kępek żółtych powiek są dobre zarówno pod względem estetycznym, jak i czynnościowym powiek. Następnym precyzyjnym i mało inwazyjnym sposobem na usunięcie małej wielkości żółtaków jest zastosowanie lasera CO2, które wiąże się z niewielkim ryzykiem blizn. Na popularności zyskuje także krioterapia przy pomocy ciekłego azotu, choć metoda ta może wiązać się z ryzykiem powstawania przebarwień pozabiegowych. Należy mieć jednak na uwadze, że nawroty złogów lipidowych w postaci kępek żółtych nie zależą jedynie od metody ich usunięcia, ale głównie od skłonności ogólnoustrojowych danego pacjenta.

Naturalne sposoby na żółtaki

Dla osób poszukujących naturalnych metod istnieją również domowe sposoby na kępki żółte. Chociaż ich skuteczność jest zdecydowanie ograniczona i niska w porównaniu z metodami inwazyjnymi, niektórzy pacjenci zgłaszają poprawę po zastosowaniu miejscowym np. oleju rycynowego (ze względu na jego właściwości przeciwzapalne i zmiękczające) oraz soku z cytryny i octu jabłkowego — ze względu na efekt złuszczający. Warto jednak zaznaczyć, że żadna maść na kępki żółte dostępna bez recepty czy też domowe metody nie dają gwarancji trwałego oraz bezpiecznego usunięcia kępek żółtych. Dlatego też celem skutecznego pozbycia się ich najlepiej skonsultować się z dermatologiem, chirurgiem lub okulistą

Leczenie farmakologiczne kępek żółtych

Leczenie kępek żółtych za pomocą metod farmakologicznych nie polega bezpośrednio na ich usuwaniu, lecz na korygowaniu przyczyn ich powstawania, czyli głównie obniżaniu poziomu frakcji cholesterolu i triglicerydów. Należy pamiętać, że skuteczna farmakoterapia może zapobiec powstawaniu nowych zmian, ale rzadko prowadzi do całkowitej regresji istniejących już kępek żółtych. Metody farmakologiczne mają natomiast inne zadanie — ich stosowanie ma na celu zmniejszenie przede wszystkim ryzyka sercowo-naczyniowego, wynikającego m.in. z zaburzeń gospodarki lipidowej. Do leków najczęściej stosowanych w tym wskazaniu należą statyny, fibraty czy inhibitory PCSK9.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Kępki żółte — jak zamaskować żółtaki?

Jeśli usunięcie kępek żółtych nie jest możliwe, można próbować je zamaskować. W tym celu można wykonać kryjący makijaż przy użyciu korektorów o żółtym lub brzoskwiniowym odcieniu, lub kremów koloryzujących, których użycie pozwala na zmniejszenie widoczności kępek żółtych oraz innych przebarwień na powiekach. 

Znaczenie diagnostyczne kępek żółtych — co oznaczają?

Pojawienie się żółtych kępek na powiekach lub w ich okolicach to sygnał, który nie powinien zostać zbagatelizowany. Kępki żółte są sygnałem od organizmu, który może świadczyć o podwyższonym poziomie cholesterolu (hipercholesterolemii), ryzyku miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, a także informować o występowaniu chorób metabolicznych. Według badań naukowych pacjenci z obecnością kępek żółtych mają wyższe ryzyko chorób serca, zwłaszcza jeśli towarzyszy im dyslipidemia.

Kępki żółte — podsumowanie

Kępki żółte występujące na powiekach to nie tylko problem kosmetyczny, ale również potencjalny objaw poważniejszych zaburzeń zdrowotnych. Chociaż kępki żółte mogą pojawić się również u osób z prawidłowym poziomem lipidów, ich obecność zawsze powinna skłaniać do wykonania badań krwi pod kątem nieprawidłowości gospodarki lipidowej.

Piśmiennictwo

1. Kruk-Jeromin, J., Jędrzejczak, M.,  Antoszewski, B. (2006). Ocena odległych wyników chirurgicznego wycięcia kępek żółtych powiek. Post Dermatol Alergol, XXIII, 6, s. 263–265.
2. Pogrzebielski, A. (2023). Kępki żółte (żółtaki) - rodzaje, przyczyny i usuwanie. Medycyna praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/lista/61870,kepki-zolte-zoltaki-rodzaje-przyczyny-i-usuwanie. (Dostęp: 05.2025 r.)
3. Bell, A., Shreenath, A.P.  (2023). Xanthoma. StatPearls Publishing. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562241/. (Dostęp: 05.2025).
4. Fularski, P., Hajdys, J., Majchrowicz, G., Stabrawa, M., Młynarska, E., Rysz, J., Franczyk, B. (2024). Unveiling Familial Hypercholesterolemia-Review, Cardiovascular Complications, Lipid-Lowering Treatment and Its Efficacy. Int J Mol Sci, 25(3),1637. DOI: 10.3390/ijms25031637.
5. Nohara, A., Tada, H., Ogura, M., Okazaki, S., Ono, K., Shimano, H., Daida, H., Dobashi, K., Hayashi, T., Hori, M., Matsuki, K., Minamino, T., Yokoyama, S., Harada-Shiba, M. (2021). Homozygous Familial Hypercholesterolemia. J Atheroscler Thromb, 28(7), s. 665-678. DOI:: 10.5551/jat.RV17050. 
6. Xanthomatosis. Science DIrect. Dostępne na: https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/xanthomatosis. (Dostęp: 05.2025).

Autor