Starzec popielny — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie
Starzec popielny to roślina zdobiąca swoim srebrzystym wdziękiem ogrody i balkony na całym świecie. Funkcja dekoracyjna to jednak niejedyne zastosowanie tego półkrzewu. Tradycyjna medycyna ludowa przez pokolenia ceniła go za niezwykłe właściwości lecznicze. Czy starzec popielny może zostać sojusznikiem w terapii infekcji, stanów zapalnych i chorób skóry? Jakie niebezpieczeństwo wiąże się ze stosowaniem tej rośliny?
![Charakterystyczne liście starca popielnego.](https://static.ktomalek.pl/blog/zdjecie/starzec-popielny.jpg)
Starzec popielny — właściwości
Z kwitnącego ziela starca popielnego wyizolowano przede wszystkim sporo niebezpiecznych alkaloidów pirolizydynowych, takich jak senekionina, senecjonina, senecyfilina, jakonina, jakobina i otosenina. Są to związki o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym, przeciwdrobnoustrojowym oraz rozkurczającym. Już w 1920 roku zaobserwowano występowanie hepatotoksyczności po spożywaniu roślin z rodzaju Sencecio, a w latach 50. XX wieku ustalono mechanizm powstawania toksycznych metabolitów alkaloidów pirolizydynowych. Od tamtej pory rośliny te straciły swoje znaczenie w medycynie. W wyciągu ze starca znaleziono także:
- sekswiterpeny;
- pochodne chinoliny;
- glikozydy flawonoidowe (pochodne kwercetyny);
- polininę;
- wanilinę.
Seskwiterpeny i flawonoidy odpowiedzialne są za działania przeciwzapalne. W medycynie ludowej znane jest działanie przeciwpasożytnicze tej rośliny, niestety brak na to dowodów naukowych.
Starzec popielny — jak wygląda i skąd pochodzi?
Starzec popielny (łac. Senecio cineraria) znany również jako Jacobaea maritima, popielnik, krostnica biała lub srebrna, a także mróz, to bylina z rodziny astrowatych (łac. Asteraceae). Naturalnie pochodzi z obszarów basenu Morza Śródziemnego, gdzie można spotkać go na suchych, skalistych zboczach i wydmach. Jest to roślina odporna na suszę i nielubiąca wilgotnych podłoży.
Starzec popielny osiąga wysokość od 30 do 60 centymetrów. Wyróżnia się srebrzystoszarymi liśćmi sprawiającymi wrażenie pokrytych przez popiół. Liście te są zimozielone, pierzaste, o miękkiej strukturze oraz pokryte meszkiem. Prosta łodyga również pokryta jest srebrzystym nalotem. Latem starzec kwitnie i pojawiają się na nim drobne, zebrane w koszyczki kwiaty, zwykle koloru żółtego lub pomarańczowego.
Obecnie nie stosuje się tej rośliny w charakterze surowca leczniczego, jednak dawniej stosowano w tym celu kwitnące ziele starca — Herba Senecionis cinerariae.
Starzec popielny — działanie, wskazania do stosowania
Tradycyjnie wykorzystywano starca popielnego w leczeniu stanów zapalnych oraz infekcji powiek, gałek ocznych i spojówek. Dodatkowo roślina ta zmniejsza skurcze mięśni i może pomóc przy bolesnych i obfitych miesiączkach. Starcowi popielnemu przypisuje się też działanie napotne, obniżające gorączkę i przeciwbólowe. Współcześnie ziele to znajduje zastosowanie jako roślina ozdobna, jest popularnie uprawiana na rabatach, ogródkach skalnych oraz jako roślina doniczkowa.
Starzec popielny na ból
Starzec popielny zawiera flawonoidy i triterpenoidy, które mogą redukować stan zapalny. Takie działanie może zmniejszać odczuwanie bólu związane z toczącymi się chorobami o podłożu zapalnym, czyli między innymi: reumatoidalnym zapaleniem stawów, artretyzmem, bólach mięśniowych i bólu głowy. Dodatkowo w połączeniu z właściwościami rozkurczającymi alkaloidów, możliwe jest zmniejszenie bolesności związanych z nadmiernymi skurczami mięśni brzucha i miesiączkowaniem.
Starzec popielny na infekcje
Starzec popielny ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe, które mogłyby pomóc w zwalczaniu infekcji bakteryjnych, wywołanych przez Staphylococcus aureus oraz grzybiczych, wywoływanych dermatofitami, drożdżakami i grzybami z rodzaju Candida. Stosowany zewnętrznie mógłby pomóc w leczeniu trądziku, zakażeń skóry i ran.
Starzec popielny na choroby skóry
W medycynie ludowej starzec popielny stosowany był do leczenia ran i owrzodzeń. Ekstrakty z jego liści działają przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie oraz wspomagają proces gojenia się skóry. Ponadto starzec popielny może łagodzić objawy egzemy, łuszczycy i łojotokowego zapalenia skóry (ŁZS).
Starzec popielny — jak dawkować?
Współcześnie wiadomo, że ze względu na wysoką hepatotoksyczność starca popielnego nie należy spożywać. Dawniej sporządzano z niego nalewkę Tinctura Senecionis cinerariae, którą stosowano doustnie lub w formie okładów na oczy i płukanek do przemywania powiek. Medycyna ludowa wspomina także o stosowaniu naparu lub intraktu z suszonego ziela tej rośliny.
Leki i suplementy zawierające starca popielnego
Starzec popielny już bardzo rzadko dostępny jest w tradycyjnych sklepach zielarskich w postaci suszu. Nie jest to roślina obecnie wykorzystywana w medycynie.
Starzec popielny w ciąży
Nie należy stosować starca popielnego podczas ciąży i karmienia piersią. Jest to zioło o działaniu teratogennym i może grozić nawet śmiercią płodu.
Starzec popielny — przeciwwskazania i środki ostrożności
Starzec popielny ze względu na sporą zawartość alkaloidów pirolizydynowych może działać toksycznie na wątrobę. W związku z tym jego stosowanie jest ogólnie przeciwwskazane. Szczególne ryzyko dotyczy osób z chorobami wątroby, kobiet w ciąży i dzieci. Co więcej, rośliny z rodzaju Senecio są niebezpieczne dla zwierząt i mogą spowodować u nich zatrucie uszkadzające wątrobę oraz prowadzące do ciężkich uszkodzeń neurologicznych. Jakiekolwiek stosowanie tego ziela może stanowić zagrożenie dla zdrowia.
Starzec popielny — możliwe działania niepożądane
Spożywanie preparatów na bazie starca popielnego niesie za sobą ryzyko uszkodzenia wątroby i upośledzenia jej czynności. W przypadku przyjęcia większej ilości wyciągów z tej rośliny w ciężkich reakcjach może dojść do ostrej niewydolności wątroby i uszkodzeń neurologicznych. Pozostałymi objawami niepożądanymi, które mogą pojawić się podczas stosowania, są:
- złe samopoczucie;
- osłabienie;
- nudności;
- zawroty głowy;
- ból brzucha;
- wymioty;
- biegunka;
- zaburzenia równowagi;
- swędząca wysypka skórna;
- obrzęk.
Starzec popielny — interakcje z lekami i innymi ziołami
W związku z zawartymi w starcu popielnym substancjami aktywnymi może dochodzić do wystąpienia różnych, często niebezpiecznych interakcji pomiędzy nim a innymi ziołami lub lekami. Niewątpliwie starzec może nasilić hepatotoksyczność leków, wykazujących takie działanie niepożądane. Są to między innymi: paracetamol, niektóre antybiotyki np. erytromycyna, czy też leki przeciwgrzybicze, takie jak ketokonazol. Ponadto łączenie starca z ziołami o działaniu detoksykującym i oczyszczającym wątrobę, takimi jak ostropest plamisty czy mniszek lekarski, może skutkować zbytnim przeciążeniem tego narządu i pojawieniem się uszkodzeń.
Starzec popielny w Ziołopedii — podsumowanie
Starzec popielny to znana roślina dekoracyjna, kryjąca w sobie duże niebezpieczeństwo. Rzeczywiście, zgodnie z tradycją posiada on właściwości mogące pomóc w terapii wielu schorzeń. Jednak w świetle współczesnych odkryć na temat jego toksyczności powinno się unikać jego stosowania, a nawet zwracać uwagę na to, czy nie zostanie on przypadkowo spożyty przez dzieci lub zwierzęta. Pozostaje nadzieja, że przeprowadzenie większej ilości badań w przyszłości, pozwoli na wyodrębnienie z niego wyłącznie związków chemicznych pozytywnie wpływających na organizm, co umożliwi bezpieczne wykorzystanie potencjału leczniczego tego zioła.
Bibliografia
- Tundis, R., Loizzo, M. R., Statti, G. A., Passalacqua, N. G., Peruzzi, L., & Menichini, F. (2007). Pyrrolizidine alkaloid profiles of the Senecio cineraria group (Asteraceae). Zeitschrift fur Naturforschung. C, Journal of biosciences, 62(7-8), 467–472. https://doi.org/10.1515/znc-2007-7-802
- Maggio, A., Venditti, A., Senatore, F., Bruno, M., & Formisano, C. (2015). Chemical composition of the essential oil of Jacobaea maritima (L.) Pelser & Meijden and Jacobaea maritima subsp. bicolor (Willd.) B. Nord. & Greuter (Asteraceae) collected wild in Croatia and Sicily, respectively. Natural product research, 29(9), 857–863. https://doi.org/10.1080/14786419.2014.991928
- Ababsa, Z.E., Ali, W.K., Abidli, N., Akkal, S., Kamel, & Medjroubi (2018). Chemical Characterization and Biological Study of the Species Senecio Cineraria.
- Roeder E. (1995). Medicinal plants in Europe containing pyrrolizidine alkaloids. Die Pharmazie, 50(2), 83–98.
Autor
Redakcja KtoMaLek.pl - Zespół redakcyjny KtoMaLek.pl tworzą doświadczeni farmaceuci, którzy specjalizują się w różnych obszarach tematyki zdrowotnej. Doświadczenie zdobyte w zawodzie oraz wiedza uzyskana podczas studiów farmaceutycznych, pozwalają na tworzenie merytorycznych treści zgodnych z EBM (and. Evidence-based Medicine), opartych na rzetelnych źródłach — aktualnych badaniach naukowych, branżowych podręcznikach i książkach. Za praktyką podążają również pasja i niesłabnąca chęć do poszerzania wiedzy oraz dzielenia się nią z pacjentami. Dzięki temu użytkownicy otrzymują dostęp do ciekawych i angażujących materiałów edukacyjnych.