Tężyczka utajona — przyczyny, objawy, leczenie. Jak wygląda atak tężyczki?

Co to jest tężyczka utajona?

Obecnie tężyczkę definiujemy jako wzmożoną nadpobudliwość mięśniowo-nerwową. Objawia się ona niekontrolowanymi skurczami mięśni, ich drżeniem czy mrowieniem.

Wyróżniamy dwa typy tężyczki — jawną i utajoną. Tężyczka utajona zwana jest często również normokalcemiczną (stężenie wapnia jest właściwe). Zazwyczaj wiąże się z niedoborem magnezu lub zasadowicą i objawia się subtelnymi zmianami, które mogą być trudne do zdiagnozowania.

Czym się różni postać utajona tężyczki od jawnej?

Tężyczka jawna — hipokalcemiczna — jest związana z niedoborem wapnia w surowicy. Hipokalcemia jest często spowodowana niedoborem witaminy D, zapaleniem trzustki, niedoczynnością przytarczyc (zaburzenia wydzielenia parathormonu, który jest kluczowym hormonem regulującym poziom wapnia), czy stosowaniem niektórych leków (np. diuretyków pętlowych). Z kolei w formie utajonej poziom wapnia może być prawidłowy, ale dochodzi do niedoborów magnezu, potasu lub zasadowicy oddechowej.

Patomechanizm powstawania tężyczki

Tak naprawdę, ze względu na różnorodny obraz kliniczny, nie ma objawów, które jednoznacznie wskazują na tężyczkę utajoną. Bardzo często jest ona wykrywana przypadkowo, a do jej ujawnienia konieczne jest wystąpienie jakiegoś bodźca.

Najczęściej czynnikiem, który wyzwala objaw nerwowo-mięśniowy, jest zwiększone pH w organizmie. Do sytuacji takiej może dojść np. podczas hiperwentylacji, czyli nadmiernie głębokiego i szybkiego oddychania. Hiperwentylacja może być związana z przeżywanymi emocjami lub innymi jednostkami chorobowymi (takimi jak zaostrzenie astmy oskrzelowej, zatorowość czy zawał serca). Zwiększone pH krwi powoduje obniżenie poziomu wapnia zjonizowanego w surowicy, jednak warto dodać, że zasadowica oddechowa może też prowadzić do wystąpienia objawów przy prawidłowym poziomie wapnia.

Jakie są objawy tężyczki utajonej?

Epizod tężyczki utajonej nie ma charakteru napadowego, jest mało specyficzny i może przyjmować różne formy, co utrudnia diagnostykę. Objawy towarzyszące atakowi tężyczki możemy podzielić na 2 grupy: objawy psychiczne oraz objawy nerwowo-mięśniowe.

Do objawów psychicznych zaliczamy:

• wzmożone napięcie nerwowe;
• pogorszenie nastroju;
• przewlekłe zmęczenie;
• trudności ze snem;
• niepokój i/lub lęk;
• bezsenność;
• trudności z koncentracją;
• drażliwość;
• ból głowy;
• zaburzenia pamięci;
• ataki paniki.

Jeśli chodzi o objawy związane z układem nerwowo-mięśniowym, możemy zaliczyć do nich:

• drętwienia i mrowienia kończyn górnych i dolnych (głównie palców rąk);
• drżenia rąk, ale również całego ciała;
• skurcze mięśni (zwłaszcza łydek czy stóp);
• drętwienie twarzy i języka;
• uczucie obecności ciała obcego w gardle.

Co przyczynia się do powstawania tężyczki?

Najczęściej postać utajona jest związana z hipomagnezemią, czyli niedoborami magnezu komórkowego. Jest to kluczowy czynnik, który może prowadzić do zwiększonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej. Dodatkowo niedobór magnezu może upośledzać wydzielanie i działanie hormonu przytarczyc (parathormonu), prowadząc do objawów tężyczki pomimo prawidłowego poziomu wapnia. Niedobory magnezu mogą wynikać z nieodpowiednio zbilansowanej diety, zaburzeń wchłaniania, przewlekłego alkoholizmu czy stosowania niektórych leków, np. wspomnianych wcześniej diuretyków.

Kolejnym ważnym elementem, który może przyczyniać się do rozwoju tężyczki, jest opisana wyżej zasadowica, często spowodowana hiperwentylacją. Zasadowica oddechowa zmniejsza poziom wapnia zjonizowanego, co może wywołać utajoną tężyczkę.

W jaki sposób diagnozuje się tężyczkę utajoną?

Diagnostyka tężyczki utajonej może stanowić spore wyzwanie, ale podstawą jest dokładny wywiad lekarski. W przypadku podejrzenia formy utajonej należy wykonać próby tężyczkowe. Zaliczamy do nich:

• objaw Chvostka — skurcz mięśni twarzy pod wpływem opukiwania policzka w miejscu przebiegu nerwu twarzowego;
• objaw Trousseau — skurcz mięśni przedramienia i dłoni oraz ustawienie w tzw. rękę położnika podczas wykonywania próby ischemicznej, która jest rodzajem elektromiografii. Polega ona na ucisku ramienia mankietem ciśnieniomierza napompowanego do wartości ciśnienia skurczowego — wygenerowanie niedokrwienia — i dodatkowo w ostatnich 2 minutach na dołączeniu hiperwentylacji;
• objaw Ibrahima–Lusta — odruchowy skurcz mięśni strzałkowych i odwiedzenie stopy pod wpływem opukiwania nerwu strzałkowego;
• objaw Erba — zwiększona pobudliwość nerwów ruchowych w odpowiedzi na prąd galwaniczny;
• objaw Masłowa — przyspieszenie oddechu w wyniku ukłucia szpilką.

Dokładniejsza diagnostyka obejmuje wykonanie elektrokardiogramu (EKG) i elektroencefalogramu (EEG). Przy podejrzeniu tężyczki lekarz zwykle skieruje Cię także na badania laboratoryjne, które obejmują zwykle oznaczenie stężeń wapnia, magnezu, potasu, sodu, witaminy D, parathormonu, hormonów tarczycy i TSH, kreatyniny oraz fosfatazy zasadowej.

Jak wygląda leczenie tężyczki utajonej?

Na samym początku pamiętaj, że cały proces wymaga cierpliwości i systematyczności. Leczenie zaczyna się od znalezienia przyczyny — najczęściej niedoboru magnezu lub przewlekłego stresu. W praktyce oznacza to uzupełnienie niedoborów elektrolitowych (głównie suplementacja magnezu – przy dużych niedoborach podanie dożylne – i witaminy B6), poprawę diety, snu i ograniczenie czynników nasilających objawy. Podczas napadu kluczowe jest, abyś się uspokoił i wyrównał oddech. Warto rozważyć psychoterapię, a przy nasilonych zaburzeniach lękowych czy depresyjnych wizytę u specjalisty, który może zalecić stosowanie leków uspokajających, przeciwlękowych czy przeciwdepresyjnych.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Bibliografia

1. Kołłątaj, W., Kołłątaj, B., Klatka, M., Kapczuk, I. (2018). Tężyczka utajona i pobudliwość nerwowo-mięśniowa. Endokrynol. Ped,17.2.63, s. 97-106. DOI: 10.18544/EP-01.17.02.1696
2. Sienkiewicz-Jarosz, H. (2017). Tężyczka utajona i hipomagnezemia – podstawy fizjologiczne, objawy, diagnostyka i leczenie. Terapia, 25, 9, s. 47-50. Dostępne na: https://archiwum.terapia.com.pl/publ/id,150995,ed,314. (Dostęp: 03.2026).
3. Popławska, K., Rychlik, K., Omidi, K., Będzichowska, A., Wawrzyniak, A., Kalicki, B. (2018). Tężyczka jako przyczyna utraty przytomności. Pediatra i Medycyna Rodzinna, 14(2), s. 213-221. DOI: 10.15557/PiMR.2018.0022.
4. Góralska, M., Popow, M., Bednarczuk, T. (2017). Tężyczka. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/168868,tezyczka. (Dostęp: 18.03.2026).

Autor