Atak paniki (zespół lęku napadowego) — jak wygląda? Przyczyny, objawy, metody radzenia sobie z napadem lęku

Co to jest atak paniki i skąd się bierze? Jak pomóc osobie z atakiem paniki? Jak wyleczyć się i pozbyć się ataków paniki? 

Jak wygląda atak paniki?

Co to jest atak paniki? Atak paniki to okres intensywnego lęku, niepokoju lub dyskomfortu. Pojawia się nagle i osiąga największą intensywność w ciągu 10 minut od rozpoczęcia objawów. 

Jak rozpoznać atak paniki? Aby zdiagnozować atak paniki, niezbędna jest obecność co najmniej 4 z poniższych objawów: 

• kołatanie serca lub przyspieszone tętno;
• pocenie się;
• drżenie lub trzęsienie się;
• uczucie duszności lub braku powietrza;
• uczucie dławienia się;
• ból lub dyskomfort w klatce piersiowej;
• nudności lub inne dolegliwości żołądkowe;
• zawroty głowy, uczucie pustki w głowie, uczucie, że zemdleję;
• derealizacja (poczucie nierealności) lub depersonalizacja (oddzielenie od samego siebie, od swojego ciała);
• strach przed utratą kontroli, poczucie, że zwariuję;
• strach przed śmiercią;
• parestezje (drętwienie, mrowienie);
• dreszcze lub uczucie gorąca.

Większość objawów ataków paniki ma charakter fizyczny, a nie emocjonalny, dlatego zdarza się, że pacjenci doświadczający ataku paniki zgłaszają się na SOR lub do lekarzy POZ. 

Atak paniki a zespół lęku napadowego — co je odróżnia?

Atak paniki to pojedynczy epizod intensywnego lęku. Może pojawić się on w przebiegu innych zaburzeń lękowych. Pojedyncze ataki mogą pojawić się również u osób zdrowych, chociaż dzieje się to stosunkowo rzadko. 

Zespół lęku napadowego to choroba charakteryzująca się występowaniem powtarzających się ataków paniki. Dodatkowo zespół lęku napadowego wiąże się z uporczywą obawą przed kolejnymi atakami lub obawą przed konsekwencjami ataku (utratą kontroli, zawałem serca, oszaleniem) lub znaczącą zmianą zachowania związaną z atakiem.

Częstotliwość występowania ataków paniki u chorych jest różna. U jednych osób może być to jeden napad w tygodniu, a u innych kilka ataków dziennie.

Jakie są przyczyny ataków paniki?

Konkretne czynniki mogą wywołać atak paniki. Dla każdej osoby mogą być one inne. Zauważenie tych czynników może na dłuższą metę pomóc w radzeniu sobie z atakami i w zapobieganiu im. 

Zdarza się również, że ataki paniki nie mają konkretnej przyczyny ani czynnika je wywołującego. Nasz mózg jednak lubi znać przyczynę jakiegoś wydarzenia, dlatego osoba doświadczająca ataku paniki może dochodzić do wniosku, że coś jest z nią „nie tak”. Może mieć poczucie, że coś złego dzieje się z jej zdrowiem, że umiera albo wariuje. 

U niektórych osób na częstotliwość i nasilenie ataków paniki wpływ może mieć kofeina. Warto rozważyć redukcję jej spożycia. 

Dlaczego Twoje ciało tak reaguje? 

Strach jest niezbędną emocją, która informuje nas o zagrożeniu. To system alarmowy niezbędny do przetrwania. Pod wpływem strachu aktywowana jest tzw. reakcja walcz lub uciekaj. To ona odpowiada za nieprzyjemne objawy związane z napadami lękowymi. 

• Twoje serce zaczyna bić szybciej, aby dostarczyć więcej tlenu i energii do mięśni i przygotować je do walki lub ucieczki. To normalna reakcja na zagrożenie. 
• Naczynia krwionośne w skórze zwężają się, aby przekierować krew do miejsc, gdzie jest ona bardziej potrzebna, np. do mięśni. Na skutego tego skóra staje się blada i zimna. 
• Oddech staje się szybszy, ciało potrzebuje dodatkowego tlenu, aby przygotować się do walki lub ucieczki. Oprócz dostarczania tlenu organizm pozbywa się też dwutlenku węgla. To właśnie jego niedobór odpowiada za część objawów związanych z hiperwentylacją. Pojawiają się duszności, ból w klatce piersiowej, dezorientacja i zawroty głowy. Dla wielu osób to właśnie te objawy są najtrudniejsze. Nie oznaczają one jednak, że coś złego dzieje się z Twoim ciałem. Jesteś bezpieczny, to normalna reakcja na zagrożenie. 

Fizyczne odczucia pojawiające się w trakcie ataku paniki to ewolucyjna reakcja, która pozwoliła nam przetrwać tysiące lat. Podczas ataku paniki jest ona nieadekwatna do sytuacji, ale zwykle nie jest groźna.

W trakcie ataku paniki postaraj się pamiętać, że jesteś bezpieczny. Dzięki temu nie będziesz dodatkowo podsycać swoich obaw i unikniesz nasilenia objawów.

Co zrobić, kiedy pojawi się atak paniki?

Atak paniki to niezwykle trudna sytuacja. Jeśli zdarzają się one u Ciebie częściej, postaraj się wypracować strategie, które pomogą Ci przez nie przejść. 

Jak się uspokoić podczas ataku paniki? 

• Po pierwsze — pamiętaj, że jesteś bezpieczny. Jeśli nie ma żadnego realnego zagrożenia, nic złego Ci się nie stanie. 
• Po drugie — to minie. W tym stanie każda minuta może wydawać się wiecznością, ale postaraj się dać sobie trochę czasu i wyrozumiałości. 

Dla niektórych osób pomocne mogą okazać się różnego rodzaju metody oddechowe. Jeśli się hiperwentylujesz, pomocne może okazać się tzw. oddychanie pudełkowe (kwadratowe). 

Wygląda ono następująco:

• znajdź wygodną pozycję, możesz zamknąć oczy, jeśli chcesz, możesz też położyć dłoń na klatce piersiowej i przeponie, aby poczuć ich ruch podczas oddechu;
• weź głęboki wdech przez nos, licząc do czterech;
• zatrzymaj oddech na cztery sekundy;
• wykonaj wydech, licząc do czterech;
• zatrzymaj oddech na cztery sekundy;
• powtórz cykl kilka razy.

Doraźnie mogą też sprawdzić się różnego rodzaju metody odwracające uwagę od ataku paniki, np. policz od 100 do 0, odejmując po 3, wymień wszystkie niebieskie przedmioty w zasięgu twojego wzroku, zjedz kwaśnego cukierka/żelka lub dotknij czegoś zimnego albo zanurz ręce w zimnej wodzie.

Pomocna w odwróceniu uwagi może być również metoda 5-4-3-2-1:

• wymień 5 rzeczy, które widzisz;
• wymień 4 rzeczy, które słyszysz;
• znajdź 3 rzeczy, które możesz dotknąć;
• znajdź 2 rzeczy, które możesz powąchać;
• znajdź jedną rzecz, którą możesz posmakować.

Nie bój się poprosić o pomoc i w razie potrzeby skontaktuj się z psychologiem lub psychoterapeutą. Specjalista nauczy Cię, jak radzić sobie z atakami paniki. 

Ataki paniki — jak je leczyć?

Ataki paniki leczone są zazwyczaj za pomocą psychoterapii i farmakoterapii. Lepszą długoterminową skuteczność ma psychoterapia. Jednak leki u wielu pacjentów również mogą okazać się pomocne. 

Warto też pamiętać o dodatkowych modyfikacjach, które mogą wspomóc leczenie, np. zadbanie o odpowiednią ilość snu, aktywność fizyczna, rezygnacja z kofeiny i nikotyny, zmniejszenie narażenia na stres. Niektóre osoby są genetycznie bardziej wrażliwe na kofeinę niż populacja ogólna. Redukcja spożycia kofeiny może zmniejszyć nasilenie lub częstotliwość występowania ataków paniki. 

Psychoterapia

Aby trwale pokonać lęk i ataki paniki warto zdecydować się na psychoterapię. Jednym z częściej wybieranych nurtów w leczeniu ataków paniki jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT). Jej celem jest nauczenie pacjenta, jak rozpoznawać i modyfikować myśli lub zachowania, które wywołują lub nasilają lęk. Pacjent edukowany jest na temat mechanizmów strachu i ataków paniki. Chory uczy się metod relaksacji oraz kontroli oddechu. Terapeuta stopniowo pomaga pacjentowi konfrontować się z lękowymi sytuacjami. 

Farmakoterapia

Leki bez recepty prawdopodobnie nie będą wystarczające na ataki paniki. Jeśli uważasz, że potrzebujesz wsparcia farmakologicznego — zgłoś się do lekarza. 

Dostępnych jest kilka rodzajów leków na ataki paniki. Doraźnie, do przerywania ataków, stosowane mogą być leki z grupy benzodiazepin, np. alprazolam, lorazepam. Jednak leki te mogą powodować uzależnienie i powinny być stosowane jak najkrócej, w najmniejszej skutecznej dawce. 

Na dłuższą metę, w celu zapobiegania atakom paniki oraz zmniejszeniu ich nasilenia, stosuje się leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI lub SNRI, np. citalopram, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina, wenlafaksyna. Leki te przystosowane są do długoterminowego stosowania, są bezpieczne i nie powodują uzależnienia. 

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić i zarezerwować za pomocą portalu KtoMaLek.pl.

Leki pomagają zmniejszyć uciążliwość ataków paniki i ułatwiają powrót do normalnego funkcjonowania, jednak najlepsze i trwałe efekty przynosi psychoterapia. 

Ataki paniki — podsumowanie

Ataki paniki i zespół lęku napadowego to dolegliwość, która może być niezwykle trudna dla osoby chore. Warto jednak pamiętać, że z atakami paniki można wygrać. Psychoterapia lub wsparcie farmakologiczne stanowią skuteczną formę leczenia. Jeśli ataki paniki dotykają Ciebie — nie wahaj się sięgnąć po pomoc.

Bibliografia

1. Stein, D. J., Phillips, K. A., Hollander, E., Fyer, A. J. (red.). (2009). Textbook of Anxiety Disorders (2. wyd.). American Psychiatric Publishing.
2. Hofmann, S. G. (2020). The Anxiety Skills Workbook: Simple CBT and Mindfulness Strategies for Overcoming Anxiety, Fear, and Worry. New Harbinger Publications.
3. Barlow, D. H., Craske, M. G. (2007). Mastery of Your Anxiety and Panic: Workbook (4th ed.). Oxford University Press.
4. Locke, A. B., Kirst, N., Shultz, C. G. (2015). Diagnosis and management of generalized anxiety disorder and panic disorder in adults. American Family Physician, 91(9), s. 617-624.

Autor