Krzywica — co to za choroba? Przyczyny, czynniki ryzyka, objawy, leczenie

Krzywica — co to jest?

Krzywica to choroba metaboliczna, występująca przed zamknięciem nasad kości długich, prowadząca do zaburzeń mineralizacji kości, na skutek niedoboru witaminy D, wapnia lub fosforanów. Często nazywana chorobą krzywych nóg, ze względu na deformacje, które ze sobą niesie w zakresie kończyn dolnych (szpotawość, koślawość). Choć tendencja do zachorowalności przypada szczególnie na okolice Bliskiego Wschodu, południową Azję i Afrykę, możliwości migracyjne i zmiany demograficzne powodują, iż częstość występowania tej choroby narasta również w krajach europejskich.

Krzywica — objawy

Ze względu na charakter choroby (występuje przed zamknięciem nasad kości), dotyczy głównie okresu dzieciństwa. Charakteryzuje się objawami zarówno ogólnoustrojowymi, jak i szkieletowymi. Jakie są objawy krzywicy u dzieci? Oto niektóre z nich:

• rozmiękanie rosnących kości;
• ból kończyn;
• deformacje kości długich (szpotawość, koślawość kolan);
• osłabienie siły mięśniowej;
• opóźniony rozwój motoryczny;
• kardiomiopatia;
• napady drgawek hipokalcemicznych;
• tendencja do infekcji układu oddechowego.

Krzywica u niemowląt — objawy

U najmłodszych dzieci krzywica objawia się nieco inaczej niż u starszych. Wśród objawów zauważalnych u niemowląt, świadczących o krzywicy, wyróżnić można:

• rozmiękanie kości czaszki, np. potylicy – ucisk kości powoduje wgłębienie palców (tzw. objaw piłeczki ping-pongowej);
• uwydatnione guzy czołowe czaszki;
• poszerzone przynasady kości długich (tzw. bransolety krzywicze);
• opóźnione zrastanie ciemion;
• deformacja klatki piersiowej (tzw. krzywica klatki piersiowej):;
• różaniec krzywiczy — zgrubienie połączeń chrzęstno-kostnych żeber wyczuwalne na przedniej powierzchni klatki piersiowej,
• zagłębienie w klatce piersiowej w miejscu przyczepu dolnych żeber i przepony (bruzda Harrisona).

Krzywica u dorosłych

Podobny defekt mineralizacji kości, występujący w dojrzałym szkielecie (u osoby dorosłej) określa się mianem osteomalacji. Z tego powodu krzywicą nazywa się chorobę okresu dziecięcego.

Przyczyny krzywicy

Przyczyn powstawania krzywicy może być wiele. Wśród najważniejszych czynników ryzyka występowania krzywicy oraz osteomalacji wyróżnia się:

• ciemną karnację skóry;
• brak ekspozycji na światło słoneczne (niedostępność pasma ultrafioletowego B);
• kompletne zakrywanie ciała ubiorem;
• niedożywienie;
• dietę niskowapniową;
• niedobór witaminy D w żywności;
• brak suplementacji witaminą D;
• schorzenia prowadzące do niedoboru działania witaminy D (schorzenia wątroby, przewlekła choroba nerek, zaburzenia wchłaniania jelitowego, zaburzenia absorpcji i metabolizmu tłuszczów, długotrwały stan wymagający żywienia pozajelitowego);
• chorobę genetyczną zwaną krzywicą hipofosfatemiczną (krzywica oporna na witaminę D3) — cechuje się zaburzeniem wchłaniania i metabolizmu fosforanów, co prowadzi do zaburzeń mineralizacji kości, pomimo prawidłowego poziomu witaminy D.

Krzywica — jak leczyć?

Diagnoza krzywicy jest stawiana na podstawie wywiadu, badania fizykalnego, badań biochemicznych oraz potwierdzenia z badania radiologicznego. Leczenie krzywicy witaminą D jest zalecane przez okres minimum 12 tygodni, z możliwością przedłużenia. Należy stosować dawki lecznicze, dla odpowiednich grup wiekowych:

• u noworodków — 1000 IU/24 h
• u niemowląt — 1000–3000 IU/24 h zależnie od masy ciała
• u dzieci w wieku 1.–18. rż. — 3000–5000 IU/24 h.

Podane wyżej dawki są orientacyjne, szczegółową dawkę zaleca lekarz. Jednocześnie należy zadbać o odpowiednią podaż wapnia. Po kilku tygodniach lub miesiącach (zależnie od zaleceń) należy wykonać badania kontrolne i ponownie dopasować stosowaną dawkę witaminy D.

Czy krzywica u dzieci jest uleczalna?

Najczęściej krzywice niedoborowe i objawy, które za sobą opisują, mają charakter przejściowy. Dzieje się tak za sprawą odpowiedniego leczenia i wyrównania niedoborów witaminy D i wapnia. Jednak niektóre objawy, jak zniekształcenia szkieletowe, zahamowania wzrostu czy opóźnienia funkcji motorycznych, przy nieleczonej lub nieprawidłowo leczonej skutkują trwałymi zmianami.

Jak zapobiegać krzywicy?

Czy można zapobiec krzywicy? Krzywica spowodowana niedoborem witaminy D jest możliwa do zapobiegnięcia. Bardzo ważnymi aspektami są:

• podawanie prawidłowych dawek witaminy D odpowiedniej dla wieku:
  • noworodki i niemowlęta do 6. miesiąca życia: 400 j.m/dobę  (j.m. = jednostek międzynarodowych) witaminy D dziennie od pierwszych dni życia, niezależnie od diety. Nie zaleca się stosowania kalcyfediolu;
  • niemowlęta w wieku 6-12 miesięcy: 600 - 1000 j.m/dobę (w zależności od podaży z diety, spełnienia kryterium nasłonecznienia). Nie zaleca się stosowania kalcyfediolu;
  • dzieci w wieku 1-10 r.ż:  600–1000 j.m/dobę — w zależności od masy ciała, od września do kwietnia lub przez cały rok, jeżeli brak syntezy skórnej latem. Zaleca się stosowanie preparatów cholekalcyferolu;
  • u młodzieży (11-18) lat i dorosłych, przy spełnieniu kryterium opalania, zalecana jest suplementacja 1000-2000 j.m./dobę cholekalcyferolem jako lekiem pierwszego wyboru i kalcyfediolem jako lekiem drugiego wyboru;
• ekspozycja na słońce 15-30 minut dziennie, między 10:00 a 15:00 z odsłoniętymi przedramionami i twarzą;
• prawidłowa dieta bogata w witaminę D;
• w przypadku wątpliwości — kontrola poziomu 25-(OH)D;
• w przypadku niedoborów — konsultacja z lekarzem i stosowanie się do zaleceń.

Dostępność w aptekach poszukiwanych preparatów możesz sprawdzić bez wychodzenia z domu korzystając ze strony KtoMaLek.pl. 

Bibliografia

1. Płudowski, P., Thacher T.D., Zakharova I.N., i inni (2016). Krzywica  niedoborowa – aktualne spojrzenie na epidemiologię, leczenie, zapobieganie. Postępy Nauk Medycznych, 10, s. 760-766
2. Grzanka, K., Kucharz E. (2004). Krzywica oporna na witaminę D. Wiadomości Lekarskie LVII, s.11-12

Autor