Dermatoskopia w profilaktyce i diagnostyce nowotworów skóry. Jak często należy robić badanie dermatoskopowe? 

Czym jest dermatoskopia i na czym polega to badanie?

Dermatoskopia to podstawowe narzędzie, które pozwala ocenić morfologię naskórka i górnych warstw skóry właściwej, odróżnić zmiany barwnikowe od niebarwnikowych, a w przypadku zmian barwnikowych umożliwia ich monitorowanie i ewentualne wczesne wykrycie transformacji nowotworowej. W przypadku zmiany nowotworowej pozwala określić jej rozmiar przed rozpoczęciem terapii, monitorować leczenie i ocenić jego skuteczność. W trakcie badania lekarz wykorzystuje dermatoskop — ręczne, kieszonkowe urządzenie wyposażone w silne źródło światła i system powiększający (zazwyczaj 10-krotny), który umożliwia analizę skóry w dużym powiększeniu.

Jak wygląda dermatoskopia krok po kroku i jak się do niej przygotować?

Badanie dermatoskopowe jest całkowicie bezbolesne, bezpieczne i szybkie — zwykle trwa zaledwie kilka minut. Lekarz przykłada dermatoskop do skóry, wcześniej pokrywając jego powierzchnię specjalnym preparatem, który zmniejsza odbijanie światła i poprawia widoczność zmian. Dermatoskopia nie wymaga specjalnego przygotowania, pamiętaj jednak, by unikać nakładania kosmetyków na badany obszar. Wynik oceny opiera się na skali TDS (całkowity wskaźnik dermatoskopowy), którą oblicza się na podstawie takich cech jak asymetria, granice, kolor zmiany oraz obecność dodatkowych struktur (kropki, smugi, pola o zatartej strukturze).

Interpretacja wyniku opiera się na sumie punktów uzyskanych dla poszczególnych cech ocenianej zmiany:

• > 5,45 — zmiana silnie podejrzana, zalecane usunięcie i badanie histopatologiczne;
• 4,75 - 5,45 — zmiana podejrzana, wymaga obserwacji;
• < 4,75 — zmiana łagodna.

Badanie dermatoskopowe — kiedy warto je wykonać?

Badanie dermatoskopowe jest szczególnie zalecane u osób, u których pojawiają się nowe zmiany barwnikowe lub dochodzi do nagłej zmiany wyglądu już istniejących znamion. Warto, abyś zgłosił się na nie także w przypadku zmian skórnych o nietypowym charakterze, takich jak asymetria, nierównomierny kolor czy szybki wzrost, a także przy podejrzeniu czerniaka lub innych nowotworów skóry.

Kto powinien regularnie wykonywać badanie dermatoskopowe?

Regularna dermatoskopia jest istotna zwłaszcza dla osób należących do grup ryzyka. Należą do nich pacjenci z licznymi znamionami barwnikowymi, w tym atypowymi, oraz osoby z wrodzonymi znamionami. Badanie jest również ważne dla pacjentów, u których wcześniej rozpoznano czerniaka, zwłaszcza w pierwszych pięciu latach po diagnozie, kiedy ryzyko nawrotu jest największe. Jeśli masz obciążenie genetyczne, np. przypadki czerniaka w rodzinie, lub jesteś osobą o jasnej karnacji, której skóra jest bardziej podatna na uszkodzenia słoneczne, powinieneś regularnie zgłaszać się na kontrole dermatologiczne.

Jak często należy robić badanie dermatoskopowe?

Badania kontrolne całego ciała (wszystkich znamion) powinny być wykonywane regularnie, zazwyczaj raz w roku, jednak ich częstotliwość należy dostosować do indywidualnego ryzyka pacjenta. U osób z podwyższonym ryzykiem rozwoju czerniaka — takich jak pacjenci z licznymi znamionami barwnikowymi, zespołem znamion atypowych, czy pacjenci, u których w przeszłości występował czerniak lub którzy mają przypadki tej choroby w rodzinie — zaleca się częstsze kontrole, co 3-6 miesięcy. Natomiast u osób bez istotnych obciążeń badania dermatoskopowe w celach profilaktycznych wykonuje się rzadziej, zwykle co 1-2 lata.

Pamiętaj o profilaktyce! Chroń skórę przed słońcem, stosując kremy ochronne z wysokimi filtrami UVA i UVB. Nie korzystaj z solariów i regularnie kontroluj wszystkie znamiona, a wszelkie wątpliwości jak najszybciej omów ze specjalistą.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Dermatoskopia w diagnostyce nowotworów skóry

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z melanocytów — komórek produkujących melaninę. Najczęściej rozwija się na skórze (zwłaszcza kończynach dolnych, plecach, karku, a także na skórze głowy między włosami), ale może występować również w obrębie błon śluzowych, np. w jamie ustnej, nosie czy w oku. Charakteryzuje się agresywnym wzrostem oraz skłonnością do licznych i trudnych w leczeniu przerzutów. Jeśli czerniak zostanie wykryty wcześnie i usunięty chirurgicznie, rokowanie jest jednak zwykle naprawdę dobre. Dlatego tak istotne jest regularne wykonywanie dermatoskopii, w celu szybkiego i prawidłowego rozpoznania choroby.

Kiedy zgłosić się do lekarza? Zasada ABCDE

Każde znamię, pieprzyk lub zmiana skórna, która spełnia kryteria ABCDE lub budzi Twój niepokój, powinna zostać oceniona przez dermatologa lub chirurga onkologa. Po konsultacji często istnieje możliwość usunięcia budzącej wątpliwości zmiany. Jeśli zmiana na Twojej skórze zmienia się w czasie lub spełnia któreś kryteria ABCD nie czekaj — umów się na badanie!

ABCDE czerniaka:

• A — asymetria: znamię nieregularne, „wylewające się” na jedną stronę;
• B — brzegi: poszarpane, nierówne, nieregularne;
• C — color (kolor): niejednolity, wielobarwny, np. czarny, czerwony, brązowy;
• D — diameter (średnica): powyżej 6 mm;
• E — ewolucja: zmiany w wyglądzie: wzrost, zmiana koloru lub kształtu.

Czerniak — dermatoskopia jako kluczowe narzędzie diagnostyczne

Dermatoskopia to szybkie, bezbolesne i nieinwazyjne badanie, które pozwala na wychwycenie cech atypowych i wczesne rozpoznanie zmian nowotworowych. Nie pozwala na postawienie ostatecznego rozpoznania, ale pozwala ocenić, czy zmiana wymaga dalszej diagnostyki. W przypadku podejrzenia zmiany o charakterze złośliwym konieczne jest wykonanie biopsji wycinającej (wycięcie całej zmiany z wąskim marginesem 1-3 mm zdrowej skóry) i badania histopatologicznego w celu potwierdzenia rozpoznania. Dermatoskopia zwiększa dokładność diagnostyczną czerniaka, jednocześnie ograniczając liczbę niepotrzebnych biopsji zmian łagodnych. W połączeniu z badaniem histopatologicznym stanowi podstawę kompleksowej diagnostyki i leczenia nowotworów skóry.

Czerniak pod dermatoskopem — jak wygląda? W obrazie dermatoskopowym czerniak charakteryzuje się zwykle nietypowymi sieciami pigmentu, nieregularnymi smugami, nieregularnymi kropkami i kulkami, nieregularnymi plamami oraz niebiesko-białymi zasłonami.

Czy dermatoskopia wykrywa inne choroby skóry?

Dermatoskopia stanowi wszechstronne narzędzie diagnostyczne, wspierające rozpoznawanie nie tylko nowotworów skóry, ale także wielu innych schorzeń dermatologicznych. Wykorzystanie tego badania w diagnostyce infekcji i chorób pasożytniczych (tzw. entodermoskopia) umożliwia wykrycie takich schorzeń jak świerzb, w którym można zaobserwować roztocza, a także wszawicę, brodawki czy mięczaka zakaźnego. W odniesieniu do włosów i skóry głowy (trichoskopia) dermatoskopia wspiera rozpoznawanie np. łysienia plackowatego oraz grzybicy skóry głowy, gdzie mogą być widoczne charakterystyczne zmiany struktury włosa, np. włosy w kształcie „przecinka”. Badanie znajduje również zastosowanie w diagnostyce chorób paznokci (onychoskopia), gdzie pomaga różnicować czerniaka podpaznokciowego z innymi zmianami, takimi jak krwiak (o barwie czerwono-fioletowej) czy zakażenie bakteryjne Pseudomonas (zielonkawe przebarwienie). Dermatoskopia jest także pomocna w rozpoznawaniu chorób zapalnych skóry (inflamoskopia), m.in. łuszczycy, w której widoczne są regularne czerwone kropki, oraz liszaja płaskiego, charakteryzującego się obecnością tzw. prążków Wickhama.

Jakie są koszty i dostępność badania dermatoskopowego?

Dermatoskopia klasyczna jest świadczeniem refundowanym przez NFZ, jako podstawowe badanie dermatologiczne, jednak wymaga skierowania od lekarza POZ lub innego specjalisty. Obejmuje ocenę wybranych znamion, które pacjent zgłasza samodzielnie lub które lekarz uzna za podejrzane. W gabinetach prywatnych koszt badania najczęściej mieści się w przedziale 150-400 zł za wizytę, w zależności od lokalizacji i standardu placówki. Z kolei bardziej zaawansowana wideodermatoskopia, pozwalająca na cyfrową archiwizację i monitorowanie zmian w czasie, to wydatek rzędu 250-450 zł.

Bibliografia

1. Lallas, A., Paschou, E., Manoli, S.M., Papageorgiou, C., Spyridis, I., Liopyris, K., Bobos, M., Moutsoudis, A., Lazaridou, E., Apalla, Z. (2021). Dermatoscopy of melanoma according to type, anatomic site and stage. Ital J Dermatol Venerol; 156(3), s. 274-288. DOI: 10.23736/S2784-8671.20.06784-X.
2. Ring, C., Cox, N., Lee, J.B. (2021). Dermatoscopy. Clin Dermatol.; 39(4), s. 635-642. DOI:10.1016/j.clindermatol.2021.03.009 
3. Maciejewska, J. (2017). Badanie dermatoskopowe. Medycyna praktyczna Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/80966,badanie-dermatoskopowe. (Dostęp: 04.2026)
4. Rutkowski, P., Dolecki, K., Dudzisz-Śledź, M., Jeziorski, A., Kamińska-Winciorek, G., et al. (2024) Wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego u chorych na raka skóry (wersja 2) Dostępne na: https://kom.nio.gov.pl/uploads/attachments/e094bc3b4621c12ff0b59cae73ff5bae10537/wytyczne-raki-skoryaktualizacja31122024rv2.pdf. (Dostęp: 04.2026)
5. Narodowy Portal Onkologiczny (2025). Skóra – Diagnostyka. Dostępne na: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/skora/diagnostyka. (Dostęp: 04.2026)
6. Verzì, A.E., Lacarrubba, F., Dinotta, F., Micali, G. (2018). Dermatoscopy of Parasitic and Infectious Disorders. Dermatol Clin.; 36(4), s. 349-358. DOI: 10.1016/j.det.2018.05.002. (Dostęp: 04.2026)
7. Bakos, R.M., Leite, L.L., Reinehr, C., Escobar, G.F. (2021). Dermoscopy of skin infestations and infections (entomodermoscopy) - Part II: viral, fungal and other infections. An Bras Dermatol.; 96(6), s. 746-758. DOI: 10.1016/j.abd.2021.04.008. (Dostęp: 04.2026)
8. Micali, G., Verzì, A.E., Lacarrubba, F. (2018). Alternative uses of dermoscopy in daily clinical practice: An update. J Am Acad Dermatol.; 79(6), s. 1117-1132. DOI: 10.1016/j.jaad.2018.06.021. (Dostęp: 04.2026)

Autor