Zespół krótkiego jelita (ZKJ) — jak rozpoznać? Przyczyny, objawy, leczenie, żywienie

Z poniższego artykułu dowiesz się:

• jakie objawy mogą wystąpić przy zespole krótkiego jelita;
• jakie są przyczyny wystąpienia zespołu krótkiego jelita;
• jakie są rokowania przy zespole jelita krótkiego zarówno u dorosłych,
• jak i u dzieci; jak leczyć zespół jelita krótkiego oraz poznasz zasady diety przy tym schorzeniu.

Co to jest zespół krótkiego jelita i jak go rozpoznać?

Jelito cienkie to element układu pokarmowego, który jest odpowiedzialny za wchłanianie większości składników mineralnych i wody. Trudno jest określić długość jelita cienkiego, która zapewni odpowiednie wchłanianie składników odżywczych, ponieważ jest to zależne od wieku, choroby podstawowej, zachowania jelita grubego oraz stanu pozostawionego odcinka jelita. 

Rozpoznaniem zespołu jelita krótkiego najczęściej zajmuje się gastroenterolog, który podczas wizyty przeprowadzi z Tobą wywiad medyczny, sprawdzi wyniki badań laboratoryjnych (morfologia krwi oraz badanie moczu) oraz wyniki badań obrazowych (np. tomografii komputerowej). Jeśli jesteś na początku diagnostyki swoich problemów z układem pokarmowym, lekarz podczas konsultacji zaleci Ci, jakie badania wykonać w pierwszej kolejności.

Jakie są przyczyny zespołu krótkiego jelita?

Do najczęstszych przyczyn wystąpienia zespołu krótkiego jelita zaliczamy resekcje jelita cienkiego spowodowane:

• chorobą Leśniowskiego i Crohna;
• nowotworem jelita cienkiego;
• martwicą jelita cienkiego wywołaną niedokrwieniem.

Zespół krótkiego jelita może wystąpić również, jeśli nie doszło do resekcji jelita cienkiego, np.: przy celiakii opornej na leczenie lub po napromieniowaniu. 

Objawy zespołu krótkiego jelita

Objawy związane z zespołem krótkiego jelita u każdego mogą różnić się między osobami i wystąpić z różnych nasileniem. Zespół krótkiego jelita może dawać symptomy takie jak::

• biegunki (często tłuszczowe);
• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe;
• utrata masy ciała;
• zaburzenia widzenia; 
• skurcze mięśni. 

Jeśli zauważysz u siebie takie objawy, nie ignoruj ich! Niezwłocznie udaj się do lekarza, ponieważ mogą one prowadzić do wystąpienia powikłań ZKJ, takich jak:

• kamica nerkowa;
• kwasica mleczanowa;
• niewydolność wątroby i nerek;
• niedożywienie organizmu. 

Zespół krótkiego jelita u dzieci i noworodków

Zespół jelita krótkiego występuje nie tylko u dorosłych, może pojawić się również u dzieci i noworodków. Najczęstszą przyczyną wystąpienia zespołu krótkiego jelita u noworodków, a w szczególności u dzieci urodzonych przedwcześnie, jest martwicze zapalenie jelit (NEC). U dzieci ZKJ może wystąpić również ze względu na nieprawidłowości w ukształtowaniu jelita cienkiego podczas życia płodowego. 

Do innych przyczyn wystąpienia ZKJ u dzieci zaliczamy:

• wrodzoną atrezję jelita; 
• wytrzewienie jelita;
• skręt jelita. 

Leczenie oraz żywienie w zespole jelita krótkiego

Dieta w zespole krótkiego jelita ma na celu zapewnienie odpowiedniego odżywienia organizmu oraz jest zależna od długości funkcjonalnego odcinka jelita cienkiego. W przypadku resekcji jelita cienkiego leczenie dzielimy na 3 etapy:

1. pooperacyjny — w tym etapie lekarze skupiają się głównie na leczeniu odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i występujących niedoborów, początkowo pozajelitowo. Oprócz tego jednocześnie wprowadza się żywienie dojelitowe, a po upływie 3-4 dni od operacji rozpoczyna się podawanie płynów doustnie;
2. adaptacyjny — podczas tego etapu nadal utrzymywane jest żywienie pozajelitowe i jeśli to możliwe żywienie doustne. W tym etapie żywienie doustne polega na podawaniu kilku posiłków, małych objętościowo, na dobę i wybierane są produkty łatwostrawne. Stosuje się również leki przeciwbiegunkowe, doustne płyny nawadniające;
3. okres długotrwałego leczenia — etap ten obejmuje indywidualnie dobrany sposób żywienia, który uzależniony jest od długości funkcjonalnego jelita — żywienie pozajelitowe lub żywienie doustne. Stosuje się również leki przeciwbiegunkowe, uzupełnianie magnezu, wapnia, sodu i witamin. W niektórych przypadkach lekarz decyduje się na przepisanie teduglutydu, który czasami pozwala na odstawienie żywienia pozajelitowego. 

W przypadku żywienia doustnego w zespole krótkiego jelita należy pamiętać o tym, że lepiej tolerowana jest większa ilość posiłków, ale o małej objętości i muszą być to produkty lekkostrawne. Płyny najlepiej przyjmować między posiłkami, a nie w trakcie albo od razu po posiłku. 

Dostępność poszukiwanych preparatów w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz z łatwością na stronie KtoMaLek.pl.

Czy zespół krótkiego jelita można wyleczyć?

Zespół krótkiego jelita nie jest chorobą, którą możemy całkowicie wyleczyć, ale pod okiem specjalistów i odpowiedniego leczenia jest szansa na adaptacje pozostałego odcinka jelita cienkiego. Adaptacja polega na przeroście kosmków jelitowych, co zwiększa wchłanianie składników odżywczych i wody. Adaptacja jelita krótkiego zależy od czynników takich jak wiek — u małych dzieci przebiega ona najlepiej.

Bibliografia

1. Santorek-Strumiło, E., Wiercińska, M. (2023) Zespół krótkiego jelita: przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna praktyczna Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitocienkie/73999,zespol-krotkiego-jelita. (Dostęp: 03.2026)
2. Wilczyński, B., Śnieżyński, J., Nowakowska, M., Wallner, G. (2023). Powikłania neurologiczne u pacjentów po zabiegach z zakresu chirurgii ogólnej–przegląd literatury. Polish Journal of Surgery, 96, 1 s. 71-77.
3. Sobocki, J., Bogdanowska-Charkiewicz, D. (2022). Żywienie kliniczne w chorobach przewodu pokarmowego: aktualne wytyczne dotyczące praktyki klinicznej-zalecenia Sekcji Żywienia Klinicznego i Metabolizmu Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii. Dostępne na: https://ptg-e.org.pl/wytyczne/zywienie-kliniczne-w-chorobach-przewodu-pokarmowego-aktualne-wytyczne-dotyczace-praktyki-klinicznej-zalecenia-sekcji-zywienia-klinicznego-i-metabolizmu-polskiego-towarzystwagastroenterologii/. (Dostęp: 03.2026)
4. Puoti, M.G., Köglmeier, J. (2022) Nutritional Management of Intestinal Failure due to Short Bowel Syndrome in Children. Nutrients. 15(1), s. 62. DOI: 10.3390/nu15010062.
5. Kłęk, S., Pertkiewicz, M. (2023). Niewydolność jelit i zespół krótkiego jelita. Interna — mały podręcznik. Medycyna praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.11. (Dostęp: 03.2026).

Autor