Mydłodrzew właściwy — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Mydłodrzew właściwy — właściwości

Ekstrakty z mydłodrzewia właściwego wykazują szereg właściwości leczniczych, potwierdzonych badaniami naukowymi. Udowodniono, że hamuje cyklooksygenazę, prowadząc do zmniejszenia syntezy prostaglandyn odpowiedzialnych za efekty procesu zapalnego. Ponadto zawarte w mydłodrzewie saponiny triterpenowe działają ochronnie na wątrobę i łagodzą stres oksydacyjny.

Dużo uwagi poświęcono badaniu zdolności przeciwdrobnoustrojowych wyciągów z tej rośliny. Kluczowe dla rozwoju technologii tworzenia szczepionek było zauważenie zdolności immunostymulujących obecnych w mydłodrzewie saponin. Wspomniane wcześniej saponiny nadają też przetworom z tej rośliny zdolności pianotwórcze, przeciwłupieżowe, nawilżające, a przy stosowaniu wewnętrznym wykrztuśne. Prócz saponin kora mydłodrzewu zawiera w swoim składzie:

• antyoksydacyjne polifenole, a wśród nich kwas (+)-piscydowy;
• ściągające i przeciwzapalne garbniki;
• wspomagające naturalną regenerację skóry kwasy organiczne;
• skrobię;
• laktoniny;
• szczawian wapnia.

Mydłodrzew właściwy — jak wygląda i skąd pochodzi?

Mydłodrzew właściwy (łac. Quillaja saponaria), czyli inaczej mydłoka, drzewo mydlane lub kwilaja to wiecznie zielone drzewo należące do rodziny mydłodrzewowatych — Quillajaceae. Naturalnie pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie rośnie w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego. Powszechnie można je spotkać na terenie Chile, Peru i Boliwii, gdzie porasta górskie zbocza, nawet na wysokości do 2000 m n.p.m.

Mydłodrzew właściwy w naturze może osiągnąć wysokość nawet 15 metrów, natomiast osobniki hodowane w uprawie dorastają do wysokości 10 metrów. Korona mydłoki jest gęsta i rozłożysta, co nadaje drzewu pełny wygląd. Kora kwilajii jest gruba, ciemnobrązowa i ma gładką powierzchnię. Liście tej rośliny są eliptyczne, skórzaste, błyszczące, w kolorze żółtozielonym o gładkich lub ząbkowanych brzegach. Z kolei kwiaty są pięciokrotnie złożone, białe i drobne, a ich średnica nie przekracza 1,5 centymetrów. Od 3 do 5 kwiatów zbierane są w kwiatostany w formie gęstych baldachów. Powstałe później owoce składają się z 5 skórzastych torebek ułożonych w formę gwiazdy, podobnych nieco do anyżu. Charakterystyczny wygląd mydłoki sprawia, że jest chętnie sadzona jako roślina ozdobna.

Mydłodrzew właściwy — działanie, wskazania do stosowania

Mydłodrzew właściwy znalazł zastosowanie w przemyśle kosmetycznym, spożywczym, rolnictwie oraz w farmacji. Dzięki zdolnościom myjącym i pieniącym kora tej rośliny wykorzystywana jest jako naturalny detergent w kosmetykach do pielęgnacji skóry i włosów. Wyizolowane z kwilaji saponiny używane są jako emulgatory w napojach gazowanych, adiuwant niektórych szczepionek, środek pianotwórczy do gaśnic, czy też naturalny środek ochrony roślin, odstraszający szkodniki. Napary z kory mydłodrzewu łagodzą kaszel i wspierają oczyszczanie dróg oddechowych. Za sprawą zdolności przeciwwirusowych, przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych mydłoka skraca objawy chorób grypopodobnych. Poza tym surowiec ten stosuje się w celu: 

• poprawy trawienia;
• wiatropędnie;
• łagodzenia bólów reumatycznych;
• redukcji poziomu cholesterolu;
• regeneracji wątroby.

Mydłodrzew właściwy na drobnoustroje

Mydłodrzew właściwy świetnie sprawdza się w zwalczaniu zakażeń różnymi drobnoustrojami. Wykazano jego działanie przeciwwirusowe przeciwko wirusowi opryszczki pospolitej typu 1, wirusowi HIV-1  i -2, wirusowi ospy wietrznej, półpaśca i rotawirusowi. Saponiny z mydłoki zakłócają strukturę otoczki wirusa i białek kapsydu, co prowadzi do inaktywacji wirusów. Ponadto wykryto również działanie przeciwbakteryjne tej rośliny między innymi przeciwko Staphylococcus aureus, Salmonella typhimurium i Escherichia coli. Przyczyną mogą być uszkodzenie błon komórkowych bakterii oraz zwiększenie przepuszczalności ścian komórkowych. 

Mydłodrzew właściwy na trądzik

Mydłodrzew właściwy może stanowić element wsparcia w walce z trądzikiem, dzięki swoim zdolnościom antybakteryjnym i oczyszczającym. Wyciągi z owoców mydłoki skutecznie usuwają nadmiar sebum, odblokowują pory oraz redukują rozwój bakterii odpowiedzialnych za zmiany skórne. 

Mydłodrzew właściwy na wątrobę

Saponiny z kory mydłodrzewia właściwego wykazują działanie ochronne na wątrobę. Udowodniono, że zmniejszają one uszkodzenia wątroby wywołane czynnikami toksycznymi. Mechanizm działania hepatoprotekcyjnego polega na łagodzeniu stresu oksydacyjnego i hamowaniu ekspresji syntazy tlenku azotu (NOS), co przyczynia się do utrzymania integralności i funkcji hepatocytów.

Mydłodrzew właściwy — jak dawkować?

Dawkowanie mydłodrzewia właściwego zależy od formy, w jakiej jest stosowany oraz od konkretnego zastosowania. Brak jest oficjalnych zaleceń co do zasad suplementacji mydłoki, zawsze należy przestrzegać instrukcji dostarczonych przez danego producenta. Możliwe jest samodzielne wykonanie w domowych warunkach odwaru lub naparu z mydłodrzewia. W tym celu 3 g kory należy zalać 150 ml gorącej wody, którą następnie można gotować 15 minut. Tak przygotowany wywar można stosować 3-4 razy dziennie po 15 ml lub nakładać jako zewnętrzne okłady. 

Leki i suplementy zawierające mydłodrzew właściwy

Mydłodrzew właściwy na rynku dostępny jest w postaci:

• suszu;
• naparu;
• odwaru;
• nalewki;
• wyciągu;
• tabletek;
• szamponów i odżywek do włosów;
• kosmetyków do mycia ciała;
• orzechów piorących;
• kremów;
• maści.

Mydłodrzew właściwy w ciąży

Brak jest danych na temat bezpieczeństwa stosowania mydłodrzewia właściwego w czasie ciąży i karmienia piersią. Z tego względu nie zaleca się stosowania tego surowca w tym szczególnym okresie.

Mydłodrzew właściwy — przeciwwskazania i środki ostrożności

Chociaż mydłodrzew właściwy to roślina uważana za stosunkowo bezpieczną, to w przypadku nadwrażliwości na saponiny, nawet w kontakcie zewnętrznym, może powodować alergiczne wysypki, pokrzywki, swędzenie i obrzęk naczynioruchowy na skórze i błonach śluzowych. Ponadto osoby z chorobami przewodu pokarmowego takimi, jak wrzody żołądka i zapalenie jelit, powinny unikać stosowania mydłoki, ze względu na silne działanie drażniące śluzówki.

Szczególną ostrożność powinny zachować również osoby z chorobami autoimmunologicznymi i osłabioną odpornością, ze względu na trudne do przewidzenia właściwości immunomodulujące saponin kwilaji. Poza tym ważne jest, aby zawsze unikać bezpośredniego kontaktu ekstraktów z tego drzewa z oczami i otwartymi ranami. W przypadku takiego niezamierzonego kontaktu należy miejsca te obficie spłukać wodą.

Mydłodrzew właściwy — możliwe działania niepożądane

Działania niepożądane po zastosowaniu mydłodrzewia, chociaż są rzadkie, mogą obejmować wszelkiego rodzaju reakcje alergiczne, szczególnie wysypki, świąd skóry lub trudności w oddychaniu. Ponadto spożycie dużych ilości saponin może prowadzić do podrażnienia przewodu pokarmowego, co objawia się nudnościami, biegunkami, bólem głowy i żołądka oraz pienistymi wymiotami.

Mydłodrzew właściwy — interakcje z lekami i innymi ziołami

Główny składnik aktywny mydłoki, czyli saponiny ze względu na swoje właściwości fizykochemiczne mogą wpływać na działanie leków i innych ziół. Niebezpieczeństwo stanowi fakt, że mogą one osłabiać działanie immunosupresyjne leków stosowanych po przeszczepach i w chorobach autoimmunologicznych.

Poza tym stosowanie ich jednocześnie z lekami hipoglikemizującymi np. insuliną lub metforminą może powodować wahania poziomu cukru we krwi. Dodatkowo saponiny wpływają na agregację płytek krwi i proces krzepnięcia. Jednoczesne stosowanie mydłodrzewia z lekami przeciwkrzepliwymi lub surowcami takimi, jak miłorząb japoński (Ginkgo biloba) i czosnek zwiększa ryzyko wystąpienia krwawień.

Co więcej, należy uważać na wszystkie leki działające drażniąco na śluzówkę żołądka i jelit. Do takich leków należą na przykład kwas acetylosalicylowy (aspiryna) i kortykosteroidy, stosowanie ich równocześnie z mydłodrzewem zwiększa ryzyko występowania owrzodzeń.

Mydłodrzew właściwy — podsumowanie

Mydłodrzew właściwy to roślina, która wywarła duży wpływ zarówno na przemysł farmaceutyczny, jak i kosmetyczny. To dzięki wyizolowanym z niego saponinom możliwe było stworzenie wielu ważnych szczepionek. Poza tym to azjatyckie drzewo może świetnie wspomagać leczenie infekcji, bólów reumatycznych, uporczywego kaszlu czy problemów trawiennych. Mimo wielu korzystnych właściwości należy zachować ostrożność podczas włączenia go do wewnętrznego stosowania. Należy pamiętać o licznych interakcjach i przeciwwskazaniach do stosowania tego surowca. Warto przed jego użyciem skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Bibliografia

1. Sarkhel S. (2015). Evaluation of the anti-inflammatory activities of Quillaja saponaria Mol. saponin extract in mice. Toxicology reports, 3, 1–3. https://doi.org/10.1016/j.toxrep.2015.11.006
2. Ahmed Abdel-Reheim, M., Messiha, B. A. S., & Abo-Saif, A. A. (2017). Quillaja saponaria bark saponin protects Wistar rats against ferrous sulphate-induced oxidative and inflammatory liver damage. Pharmaceutical biology, 55(1), 1972–1983. https://doi.org/10.1080/13880209.2017.1345950
3. Reichert, C. L., Salminen, H., & Weiss, J. (2019). Quillaja Saponin Characteristics and Functional Properties. Annual review of food science and technology, 10, 43–73. https://doi.org/10.1146/annurev-food-032818-122010
4. Joshi, S. S., Dice, L., Ailavadi, S., & D'Souza, D. H. (2023). Antiviral Effects of Quillaja saponaria Extracts Against Human Noroviral Surrogates. Food and environmental virology, 15(2), 167–175. https://doi.org/10.1007/s12560-023-09550-7
5. Fleck, J. D., Betti, A. H., da Silva, F. P., Troian, E. A., Olivaro, C., Ferreira, F., & Verza, S. G. (2019). Saponins from Quillaja saponaria and Quillaja brasiliensis: Particular Chemical Characteristics and Biological Activities. Molecules (Basel, Switzerland), 24(1), 171. https://doi.org/10.3390/molecules24010171

Autor