Świerzbnica polna — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Świerzbnica polna — właściwości

Świerzbnica polna obecnie nie jest popularną rośliną leczniczą. Występują jedynie nieliczne badania nad składem tej rośliny. Mimo to potwierdzono, że świerzbnica polna zawiera kwasy fenolokarboksylowe i flawonoidy. W największej ilości wykryto w roślinie kwas chlorogenowy. Ponadto świerzbnica zawiera kwas o-kumarowy, galusowy, neochlorogenowy, izoferulowy, kawowy, rozmarynowy, a także hiperozyd i kemferol. 

Warto również nadmienić, że skład chemiczny, tak pod względem ilościowym, jak i jakościowym różni się w zależności od miejsca występowania rośliny.

Świerzbnica polna posiada kilka stwierdzonych właściwości leczniczych, do których zaliczane jest działanie: przeciwzapalne, detoksykujące, przeciwpasożytnicze, przeciwdrobnoustrojowe, moczopędne, wykrztuśne, przeciwbólowe i antyoksydacyjne.

Świerzbnica polna — jak wygląda i skąd pochodzi?

Świerzbnica polna (łac. Knautia arvensis) jest drobną rośliną, należącą do rodziny przewiertniowatych (łac. Caprifoliaceae). Występuje pospolicie w Europie, oprócz krańców północnych i południowych. W Polsce występuje na całym obszarze kraju. Rośnie na terenach leśnych, łąkach, wzgórzach i przydrożach. Kwitnie od lipca do września.

Świerzbnica posiada rozgałęziającą się łodygę, która jest owłosiona. Roślina wznosi się, osiągając nawet do 70 centymetrów wysokości i przytwierdzona jest do podłoża za pomocą kłącza. Liście świerzbnicy polnej są pierzastosieczne, szarozielone, owłosione i ułożone naprzeciwlegle. Kwiaty mają zwykle charakterystyczny, niebieskofioletowy kolor. Zdarza się jednak, że mogą one być również czerwone, różowe, a nawet białe. Zebrane są w półkoliste koszyczki. 

Surowcem leczniczym jest kłącze i nadziemna część rośliny. 

Świerzbnica polna — działanie, wskazania do stosowania

Obecnie świerzbnica polna nie jest stosowana jako ziele lecznicze. W medycynie ludowej była natomiast stosowana w leczeniu trudno gojących się ran (zwłaszcza ropiejących), problemach skórnych takich, jak: egzema, świąd czy pokrzywka. Wykazano również skuteczność świerzbnicy przy problemach z trawieniem czy chorobach układu oddechowego, takich jak gruźlica. Nieliczne badania wykazały, że roślina ta ma działanie moczopędne, przeciwbólowe i wykrztuśne. Ponadto świerzbnicę polną stosowano jako środek przeciwpasożytniczy dla bydła, a także dodatek do pasz, w celu zwiększenia apetytu i poprawy trawienia zwierząt hodowlanych. Przygotowywano z niej wywary, napary, wywary alkoholowe oraz okłady.

Świerzbnica polna na problemy skórne

Świerzbnica polna przede wszystkim znana była ze swoich pozytywnych właściwości w leczeniu trudno gojących się ran, często zakażonych i ropiejących. Ponadto przynosiła ukojenie przy świądzie, wypryskach, pokrzywce, egzemie, zaczerwienieniach i innych problemach skórnych.

Świerzbnica działa przeciwzapalnie, przeciwdrobnoustrojowo oraz przeciwbólowo, co ma istotne znaczenie przy tego typu problemach. Surowiec stosowano w postaci naparów i okładów.

Świerzbnica polna na stany zapalne jamy ustnej

Świerzbnica polna bardzo dobrze sprawdzała się przy różnego rodzaju stanach zapalnych jamy ustnej, takich jak afty, pleśniawki czy drobne skaleczenia. Tak, jak wcześniej wspomniano, świerzbnica polna działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo i przeciwdrobnoustrojowo, co ma kluczowe znaczenie przy tego typu przypadłościach. Świerzbnicę stosowano w formie płukanek i naparów.

Świerzbnica polna na pasożyty

Jednym z najczęściej znanych zastosowań świerzbnicy polnej było działanie przeciwpasożytnicze. Świerzbnicę dodawano bardzo często do pasz dla zwierząt, w celu ich odrobaczenia, a także w celu poprawy trawienia. U ludzi świerzbnicę stosowano w formie płukanek i okładów na pasożyty skórne.

Świerzbnica polna — jak dawkować?

Brakuje szczegółowych danych dotyczących dawkowania świerzbnicy polnej. Należy pamiętać, że stosowanie surowców pochodzenia naturalnego nie zawsze jest bezpieczne. Z tego powodu należy zachować ostrożność.

Leki i suplementy zawierające świerzbnicę polną

Brakuje danych dotyczących leków i suplementów diety, które zawierają w swoim składzie świerzbnicą polną. Ponadto roślina ta nie występuje w postaci wysuszonego ziela.

Świerzbnica polna w ciąży

Brakuje szczegółowych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania świerzbnicy polnej u kobiet będących w ciąży, a także karmiących piersią. Z tego powodu nie należy stosować tej rośliny samodzielnie, gdyż może ona być niebezpieczna zarówno dla matki, jak i dziecka. Każdą samodzielną suplementację oraz leczenie należy skonsultować z lekarzem.

Świerzbnica polna — przeciwwskazania i środki ostrożności

Przeciwwskazaniami do stosowania świerzbnicy polnej jest nadwrażliwość na którąkolwiek substancję zawartą w tej roślinie. Ponadto nie powinny stosować jej kobiety ciężarne, karmiące piersią, a także dzieci poniżej 12. roku życia. 

Świerzbnica polna — możliwe działania niepożądane

Brakuje szczegółowych danych dotyczących działań niepożądanych wywoływanych przez świerzbnicę polną. Z tego powodu nie należy stosować jej bez kontroli lekarza lub łączyć z innymi lekami.

Świerzbnica polna — interakcje z lekami i innymi ziołami

Brakuje szczegółowych danych dotyczących możliwych interakcji świerzbnicy polnej z lekami bądź innymi ziołami. Przed rozpoczęciem przyjmowania tej rośliny należy najpierw skonsultować się z lekarzem bądź farmaceutą.

Świerzbnica polna w Ziołopedii — podsumowanie

Dawniej świerzbnica polna była przydatnym ziołem, stosowanym przy problemach skórnych takich, jak pokrzywka, świąd czy trudno gojące się rany. Często dodawano ją również do pokarmu dla zwierząt hodowlanych, celem ich odrobaczenia, a także poprawy trawienia. Obecnie świerzbnica polna jest zapomnianą rośliną pod kątem leczniczym. Częściej uznawana jest za niepotrzebny chwast. Mimo to należałoby zwiększyć ilość badań na tej roślinie, ze względu na jej wysoki potencjał w leczeniu chorób skóry i chorób układu oddechowego.

Bibliografia

1. Kopyt’ko, Y. F., Dargaeva, T. D., & Rendyuk, T. D. (2020). Composition of the field scabious (Knautia arvensis L.). Pharmaceutical Chemistry Journal, 54, 725-733.
2. Varga, S., Soulsbury, C. D., & John, E. A. (2022). Biological flora of Britain and Ireland: Knautia arvensis. Journal of Ecology, 110(8), 1970-1992.
3. Knautia arvensis (L.) J.M.Coult. Materia Medica Opoliensis. Z. Skotnicki. Dostępne na: https://mmo.uni.opole.pl/details?item=gatunki&id=515

Autor