Kasztanowiec zwyczajny — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Kasztanowiec zwyczajny — właściwości

Kasztanowiec zwyczajny zawiera szereg związków aktywnych, korzystnie wpływających na zdrowie człowieka. Zaliczyć tutaj można:

• flawonoidy;
• karotenoidy;
• kumaryny;
• saponiny;
• garbniki.

W kasztanowcu znajduje się także esycyna (od 3% do 10%) – saponina obecna w nasionach tej rośliny. Esycyna działa przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie, a także przeciwwysiękowo. Działa tonizująco na napięcie naczyń krwionośnych i poprawia elastyczność ścian naczyń żylnych. Ponadto esycyna zmniejsza aktywność enzymów lizosomalnych – elastazy i hialuronidazy – odpowiedzialnych za rozkład kwasu hialuronowego, który wchodzi w skład m.in. śródbłonka naczyń.

Kasztanowiec zwyczajny — jak wygląda i skąd pochodzi?

Kasztanowiec zwyczajny (łac. Aesculus hippocastanum) zwany też kasztanowcem pospolitym, białym, końskim lub dzikim, jest drzewem ozdobnym z rodziny mydleńcowatych (łac. Sapindaceae). Naturalnie występuje na Półwyspie Bałkańskim, lecz pod koniec XVI wieku został zawleczony do różnych zakątków Europy, jest obecny także w Polsce. Kasztanowce można również spotkać w Ameryce Północnej, w Chinach, Nowe Zelandii i zachodniej Azji.

Kasztanowiec pospolity jest drzewem rosnącym samotnie, gdyż nie sprzyjają mu duże skupiska. Osiąga wysokość do 30 metrów. Istnieje kilka odmian kasztanowca, lecz w lecznictwie wykorzystywana jest forma o białych kwiatach. Kasztanowiec kwitnie w maju, tworząc charakterystyczne groniaste kwiatostany, nieodłącznie kojarzące się z okresem egzaminów maturalnych. Tworzące się po okresie kwitnienia kolczaste kulki zawierają nasiona o barwie brązowej.

Surowcem zielarskim wykorzystywanym w lecznictwie są kwiaty kasztanowca (łac. Hippocastani flos), kora kasztanowca (łac. Hippocastani cortex), nasiona (łac. Hippocastani semen) i niedojrzały owoc kasztanowca (łac. Hippocastani fructus immaturus).

Kora kasztanowca jest źródłem kumaryny, kwiaty z kolei są bogatym źródłem flawonoidów. Najczęściej jednak wykorzystuje się owoce kasztanowca, które zawierają saponiny triterpenoidowe, garbniki, kumaryny i flawonoidy.

Kasztanowiec zwyczajny — działanie, wskazania do stosowania

Wyciąg z kasztanowca odpowiada za:

• uszczelnienie naczyń krwionośnych oraz poprawę ich elastyczności;
• zapobieganie powstawaniu zakrzepów;
• poprawę mikrokrążenia i przeciwdziałanie zastojom.

Kasztanowiec stanowi naturalny surowiec wykazujący działanie lecznicze. Jego właściwości wykorzystuje się często w przypadku urazów, którym towarzyszy obrzęk — stłuczenia czy skręcenia. Okłady z kasztanowca stosuje się również w przypadku odmrożeń oraz oparzeń  – nie wolno stosować go na rany otwarte. Garbniki zawarte w korze kasztanowca odpowiadają za działanie przeciwbakteryjne oraz przeciwkrwotoczne.

Kasztanowiec zwyczajny na żylaki i stany przedżylakowe

Zastosowanie kasztanowca zwyczajnego obserwuje się w wielu gałęziach przemysłu. Podstawowym zastosowaniem jest wykorzystanie jego drogocennych właściwości w farmakologii. Wyciąg z kasztanowca stosuje się w przypadku zastojów żylnych oraz zakrzepów.

Ekstrakt z kasztanowca poprzez zmniejszenie przepuszczalności włośniczek ma działanie przeciwobrzękowe, co ma zastosowanie w przypadku obrzęków pourazowych i pooperacyjnych, a także w leczeniu siniaków. Po produkty z kasztanowcem pacjenci sięgają, aby zniwelować obrzęki i uczucie ciężkości nóg, żylaki, a także bóle i skurcze łydek. Preparaty zawierające kasztanowiec wykorzystywane są, aby uszczelniać naczynia krwionośne – zapobiega to powstawaniu pajączków.

Kasztanowiec zwyczajny na hemoroidy

Wyciągi z kasztanowca zwyczajnego mają zastosowanie w leczeniu żylaków odbytu, czyli hemoroidów. Działają wzmacniająco i uszczelniająco na naczynia krwionośne, a także redukują obrzęk i stan zapalny w obrębie zmienionych chorobowo tkanek, co zmniejsza uciążliwość objawów. Dodatkowo kasztanowiec usprawnia mikrokrążenie krwi i wspomaga usuwanie nadmiaru wody, która nagromadziła się w tkankach.

Kasztanowiec zwyczajny na układ pokarmowy

Napary z kwiatów kasztanowca stosuje się w przypadku nieżytu układu pokarmowego – ma wówczas działanie rozkurczowe oraz przeciwbakteryjne. 

Kasztanowiec zwyczajny w kosmetyce

Przemysł kosmetyczny również korzysta z dobrodziejstw kasztanowca. Możemy go znaleźć w szamponach oraz kremach do golenia. Kasztanowiec to składnik również wielu kremów i toników do twarzy przeznaczonych szczególnie do skóry naczynkowej.

Kasztanowiec znalazł również zastosowanie jako składnik kosmetyków przeznaczonych do walki z cellulitem. Dzięki właściwościom poprawiającym mikrokrążeniem i wzmacniającym naczynia krwionośne kasztanowiec może zmniejszać widoczność cellulitu i poprawiać stan skóry.

Korę kasztanowca wykorzystuje się jako naturalny barwnik w przemyśle włókienniczym.

Kasztanowiec zwyczajny — jak dawkować?

Leki i suplementy diety z kasztanowcem zwyczajnym należy dawkować zgodnie z zaleceniami producenta.

Odwar z kasztanowca do stosowania na skórę

Z kory kasztanowca pospolitego można przygotować odwar i wykorzystać go do leczenia niewielkich obrzęków i siniaków.

Łyżkę stołową rozdrobnionej kory (około 4 gramy suszu) należy zalać około 2 szklankami wody, doprowadzić do wrzenia i gotować pod przykryciem przez 5-10 minut. Ciepły odwar można wykorzystać do przygotowania okładów, które można stosować do 3 razy dziennie.

Leki i suplementy zawierające kasztanowiec zwyczajny

Wyciągi z kasztanowca wykorzystuje się zarówno w produkcji leków, jak i suplementów diety. Wyciąg z kory kasztanowca jest składnikiem m.in. maści stosowanych w chorobie hemoroidalnej, a także preparatów na stłuczenia i obrzęki. Wyciąg z nasion jest składnikiem żeli, tabletek i płynów stosowanych w objawach przewlekłej niewydolności żylnej – obrzękach, kurczach łydek, uczuci ciężkości nóg. Ponadto wyciąg z kasztanowca znajdziemy w rozmaitych suplementach diety wspomagających krążenie żylne, maściach rozgrzewających i kosmetykach dla cery naczynkowej. W aptekach dostępna jest także kora kasztanowca przeznaczona do przygotowywania odwaru i okładów z jego wykorzystaniem.

Kasztanowiec zwyczajny w ciąży

Nie zaleca się stosowania wyciągów z kasztanowca u kobiet w ciąży i karmiących piersią – brakuje danych na temat bezpieczeństwa stosowania ich w tych okresach.

Kasztanowiec zwyczajny — przeciwwskazania i środki ostrożności

Należy pamiętać jednak, że kasztanowiec –  tak jak większość roślin czy ziół –  nie jest polecany dla wszystkich. Przeciwwskazaniem do stosowania części preparatów zawierających kasztanowiec jest nadwrażliwość na tę roślinę oraz ostra niewydolność nerek.

Niewskazane jest stosowanie wyciągów z kasztanowca u dzieci poniżej 18. roku życia.

Kasztanowiec zwyczajny — możliwe działania niepożądane

Przy stosowaniu wewnętrznym wyciągu z kasztanowca mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a także bóle i zawroty głowy oraz reakcje uczuleniowe.

Kasztanowiec zwyczajny — interakcje z lekami i innymi ziołami

Istnieje teoretyczne ryzyko interakcji między wyciągiem z kasztanowca a preparatami przeciwzakrzepowymi – kasztanowiec mógłby nasilać ich działanie, prowadząc do nasilonego krwawienia. Osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe powinny zachować ostrożność i uważnie obserwować swoje objawy przy stosowaniu preparatów z kasztanowcem.

Kasztanowiec zwyczajny w Ziołopedii – podsumowanie

Kasztanowiec zwyczajny jest popularnym w Polsce drzewem ozdobnym, które jest źródłem licznych surowców o leczniczym potencjale. Tradycyjnie wyciągi z kasztanowca stosuje się w niewydolności żylnej i chorobie hemoroidalnej, lecz znajdziemy go także w składzie kosmetyków do pielęgnacji skóry naczynkowej i balsamów antycellulitowych.

Bibliografia

1. Walas Ł. "Niezwykła historia zwyczajnego kasztanowca". Kosmos 2021, t. 70, nr 1, s. 27-34.
2. Tybur M., Piotrowska A. "Antycellulitowe substancje pochodzenia roślinnego".  Medyczne aspekty kosmetologii i dietetyki. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL s. z o.o., Lublin 2018.
3. Idris S., Mishra A., Khoshtar M. "Phytochemical, ethanomedicinal and pharmacological applications of escin from Aesculus hippocastanum L. towards future medicine". Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology 2019, vol. 31, issue 5.
4. Wilkinson J.A., Brown A.M.G. "Horse Chestnut – Aesculus Hippocastanum: Potential Applications in Cosmetic Skin-care Products". International Journal of Cosmetic Science 1999, vol. 21, Issue 6.
5. Matławska I. "Leki roślinne w terapii guzków krwawniczych odbytu". Postępy Fitoterapii 3-4/2002, s. 70-74.
6. Kasztanowiec - Aesculus w fitoterapii. Dostępne na: https://rozanski.li/156/kasztanowiec-aesculus-w-fitoterapii/
7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hippocastani Phytopharm, 2,34 g/2,5 ml, płyn doustny. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/3184/characteristic
8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sapovent T, (20 mg + 10 mg)/g, żel. Dostępne na: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/24529/characteristic
9.  Charakterystyka Produktu Leczniczego AESCULAN (62,5 mg + 5 mg)/g, maść doodbytnicza. Dostępne na: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/314/characteristic

Autorzy