Zamiennik leków (generyki) — wszystko, co warto o nich wiedzieć

Czym są zamienniki leków?

Zamienniki leków (odpowiedniki, generyki) to leki, które posiadają tą samą substancję czynną, takie same wskazania i taką samą drogę podania co lek oryginalny. Leki generyczne są tak samo skuteczne, jak lek oryginalny. 

Zamienniki najczęściej są tańsze od leku oryginalnego. Większość leków oryginalnych posiada tańsze odpowiedniki. Farmaceuta powinien poinformować Cię o możliwości kupienia tak samo skutecznego, ale tańszego zamiennika Twojego leku. 

Kiedy warto wybrać zamiennik? Sztandarowym przykładem jest sytuacja, kiedy Twojego leku nie ma w hurtowniach. Jeśli odwiedziłeś już kilka aptek i nadal nie udało Ci się go znaleźć, warto rozważyć zamianę.

Jakie są różnice pomiędzy zamiennikiem a lekiem oryginalnym?

Główną różnicą pomiędzy lekiem oryginalnym a odpowiednikiem jest cena. W zależności od danego leku może ona różnić się od kilku do nawet kilkuset złotych. 

Czy zamienniki leków działają tak samo? Efekty terapeutyczne leku oryginalnego i zamiennika powinny być takie same. Zamienniki leków mogą różnić się kształtem, kolorem, smakiem lub wyglądem tabletki/kapsułki. Inna jest także nazwa handlowa oraz wygląd opakowania. Nie ma to jednak wpływu na skuteczność leku. 

Niektórzy pacjenci, na przykład osoby starsze, przywiązane są do konkretnego wyglądu leku, który stosują. Dla części osób znaczenie będzie miała wielkość tabletki lub smak syropu, dlatego preferują oni konkrety preparat. 

Zamienniki leków mogą różnić się substancjami pomocniczymi. W większości przypadków nie są one istotne. Istnieją jednak pacjenci, dla których będzie to ważne. Na przykład jedną z najczęściej stosowanych substancji wypełniających jest laktoza. Jeśli osoba z nietolerancją laktozy otrzyma zamiennik zawierający ją w swoim składzie, może odczuwać działania niepożądane z tym związane. 

Czy tańszy znaczy gorszy?

Zdecydowanie nie ma takiej zależności! Skąd więc różnica w cenie? Producent innowacyjnego leku ponosi znaczne koszty związane z jego wprowadzeniem na rynek. Obejmują one poszukiwania odpowiedniej substancji, opracowanie procesów technologicznych jej wytwarzania oraz przeprowadzenie badań dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa. Często w grę wchodzi również odpowiedni marketing. 

W przypadku producentów odpowiedników leków wystarczy, że udowodnią oni, że ich lek jest biorównoważny. Znaczy to, że osiąga w odpowiednim czasie takie samo stężenie we krwi jak lek oryginalny. Przeprowadzenie takich badań jest zdecydowanie mniej kosztowne.

W jakich sytuacjach być ostrożnym z zamianą?

Bardzo ważnym czynnikiem jest aspekt psychologiczny — efekt nocebo. Jeśli pacjent wierzy, że tylko jego lek jest właściwy i podchodzi do zamiennika sceptycznie, lepiej odpuścić zamianę. Po przyjęciu zamiennika, zamiast „swojego” leku, pacjent będzie odnosił wrażenie, że działa on słabiej lub nie działa w ogóle. 

Inne leki, przy których należy spokojnie rozważyć zamianę to:

• inhalatory — większość leków wziewnych w postaci proszku zawiera substancje o słodkawym posmaku. Dla części pacjentów poczucie słodkawego smaku w jamie ustnej będzie informacją, że dawka leku została podana prawidłowo. Zamiennik może mieć na przykład smak neutralny. Nie wpływa to jednak na skuteczność leku. Niektórzy pacjenci mają po prostu konkretne preferencje smakowe;
• leki o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu — pomiędzy lekami o zmodyfikowanym uwalnianiu faktycznie istnieją różnice. Jeden lek może uwalniać się trochę wolniej, a drugi trochę szybciej. Jedni pacjenci będą odczuwać tę różnicę, a inni nie. Farmaceuta powinien poinformować Cię o możliwych różnicach, abyś mógł podjąć świadomą decyzję co do zamiany; 
• leki przeciwpadaczkowe — jeśli po raz pierwszy zastanawiasz się nad zamianą leku przeciwdrgawkowego, skonsultuj to ze swoim lekarzem. Zamienniki leku mogą mieć o kilka procent większą lub mniejszą ilość substancji aktywnej. W przypadku niektórych pacjentów nawet drobne różnice mogą mieć duże znaczenie;
• leki o wąskim indeksie terapeutycznym (np. lit, acenokumarol, warfaryna, digoksyna) — w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym nawet niewielka zmiana ich stężenia w osoczu krwi może skutkować znacznym wpływem na skuteczność terapii lub wzrost ryzyka działań niepożądanych;

Aktualnie na polskim rynku nie ma dostępnych zamienników litu, warfaryny i digoksyny. Jeśli jednak zdarzy Ci się konieczność przyjmowania leku przeciwkrzepliwego innego producenta, pamiętaj, aby na początku terapii monitorować parametry krzepnięcia krwi. 

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Zamienniki leków (generyki) — podsumowanie

W większości przypadków można bezpiecznie rozważyć zamianę leku oryginalnego na odpowiednik bez wpływu na efekt terapeutyczny. Zazwyczaj jest to dobry sposób na redukcję kosztów związanych z leczeniem. Istnieją jednak pewne grupy leków, przy których należy zachować ostrożność. Jeśli masz wątpliwości, czy Twoje leki można zamieniać, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. 

Bibliografia

1. McCormack, J., Chmelicek, J. T. (2014). Generic versus brand name: the other drug war. Can Fam Physician., 60(10), s. 911.
2. Elmer, S., Reddy, D. S. (2022). Therapeutic Basis of Generic Substitution of Antiseizure Medications. The Journal of pharmacology and experimental therapeutics, 381(2), s. 188–196. DOI: 10.1124/jpet.121.000994.
3. Gozzo, L., Caraci, F., Drago, F. (2022). Bioequivalence, Drugs with Narrow Therapeutic Index and The Phenomenon of Biocreep: A Critical Analysis of the System for Generic Substitution. Healthcare (Basel, Switzerland), 10(8), s. 1392. DOI: 10.3390/healthcare10081392. 
4. Duerden, M. G., Hughes, D. A. (2010). Generic and therapeutic substitutions in the UK: are they a good thing? British journal of clinical pharmacology, 70(3), s. 335–341. DOI: 10.1111/j.1365-2125.2010.03718.x. 
5. Desai, R. J., Sarpatwari, A., Dejene, S., Khan, N. F., Lii, J., Rogers, J. R., Dutcher, S. K., Raofi, S., Bohn, J., Connolly, J. G., Fischer, M. A., Kesselheim, A. S., Gagne, J. J. (2019). Comparative effectiveness of generic and brand-name medication use: A database study of US health insurance claims. PLoS medicine, 16(3), 1002763. DOI: 10.1371/journal.pmed.1002763. 
6. Tian, Y., Reichardt, B., Dunkler, D., Hronsky, M., Winkelmayer, W. C., Bucsics, A., Strohmaier, S., Heinze, G. (2020). Comparative effectiveness of branded vs. generic versions of antihypertensive, lipid-lowering and hypoglycemic substances: a population-wide cohort study. Scientific reports, 10(1), 5964. DOI: 10.1038/s41598-020-62318-y. 
7. Refundacja (2022). Ministerstwo Zdrowia. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/refundacja3. (Dostęp: 08.2025).

Autor