Adaptogeny — czym są i na czym polega ich działanie? Rodzaje, właściwości, zastosowania

Co to są adaptogeny?

Adaptogeny to przede wszystkim ekstrakty roślinne i związki pochodzenia naturalnego, które mają zdolność zwiększania adaptacji organizmu, poprawy odporności i radzenia sobie w sytuacjach stresowych. Adaptogeny nie są lekami, lecz substancjami o potencjalnym działaniu wspomagającym.

Właściwości adaptogenne — jak działają adaptogeny?

Działanie adaptogenów prawdopodobnie związane jest z wpływem na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, która odpowiada za reakcję organizmu na stres. Należy jednak pamiętać, że nadal nie znamy dokładnych mechanizmów ich działania. Przewlekły stres prowadzi do zwiększonego wydzielania kortyzolu. Niektóre adaptogeny mogą wpływać na regulację tego procesu. Dodatkowym atutem adaptogenów jest wspieranie pracy mózgu, np. poprawa pamięci i koncentracji.

Najpopularniejsze adaptogeny roślinne

Mimo braku wiedzy na temat konkretnego sposobu działania adaptogenów, za adaptogen uznaje się roślinę, która wykazuje działania takie jak:

• immunostymulujące;
• uspokajające;
• poprawę pracy mózgu;
• zwiększanie sprawności fizycznej.

Ashwagandha (łac. Withania somnifera)

Ashwagandha korzystnie wpływa na zmniejszenie stężenia kortyzolu we krwi, co może pomóc w redukcji stresu i pozytywnie wpływać na jakość snu. Za jej aktywność biologiczną w głównej mierze odpowiadają witanolidy. Ashwagandha wspiera również pamięć i koncentrację. Zazwyczaj przyjmowana jest w postaci ekstraktów lub suplementów. Na rynku znajdziesz suplementy ashwagandhy w formie kropli lub tabletek.

Różeniec górski (łac. Rhodiola rosea)

Różeniec górski ze względu na swoje właściwości jest polecany w momencie, gdy Twój czas pracy umysłowej się zwiększa oraz jesteś narażony na stres. Poprawia on pamięć, koncentrację i wspomaga organizm podczas sytuacji stresowych. Różeniec górski zawiera substancje takie jak: salidrozyd, rozawiny i rozyna. Substancje te prawdopodobnie wpływają na metabolizm serotoniny i dopaminy. Jednak mechanizm działania różeńca górskiego na układ serotoninergiczny i dopaminergiczny nadal jest badany.

Żeń-szeń właściwy (łac. Panax ginseng C. A. Mey) 

Najważniejszymi substancjami  biologicznie czynnymi  w przypadku żeń-szenia są ginsenozydy. Substancje te wykazuje działanie antyoksydacyjne i immunostymulujące. Roślina ta może wspierać wydolność organizmu oraz jego funkcje poznawcze. Do jej głównych zalet zaliczamy pozytywny wpływ na:

• pamięć; 
• koncentrację; 
• poprawę samopoczucia;
• odporność;
• poprawę libido.

Dostępność poszukiwanych preparatów w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz z łatwością na stronie KtoMaLek.pl.

Adaptogeny na stres, sen i uspokojenie

Najczęściej stosowanymi adaptogenami w walce ze stresem i chęcią poprawy swojego snu są ashwagandha i różeniec górski. Musisz jednak pamiętać, że adaptogeny nie są lekami uspokajającymi i nie wywołują one natychmiastowej reakcji. Ich działanie polega raczej na wspieraniu naturalnych procesów w organizmie. Pierwsze efekty pojawiają się zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania.

Adaptogeny a odchudzanie

Stosowanie adaptogenów nie ma bezpośredniego wpływu na redukcje masy ciała, jednak ze względu, że wysokie stężenie kortyzolu wpływa na zwiększenie apetytu, chęć podjadania oraz odkładanie się tkanki tłuszczowej trzewnej. Adaptogeny, regulując stężenie kortyzolu w organizmie, mogą pomóc w ograniczeniu spożywanych kalorii. Adaptogeny pomagają również w zwiększeniu wydolności fizycznej organizmu, co może pozytywnie wpłynąć na wykonywane treningi podczas odchudzania.

Adaptogeny — na co zwrócić uwagę?

Jeśli decydujesz się na stosowanie adaptogenów, pamiętaj o stosowaniu ich zgodnie z zaleceniami producenta. Adaptogeny mogą również wchodzić w interakcje z lekami i osłabiać ich działanie. Dlatego, gdy planujesz rozpoczęcie przyjmowania któregoś z adaptogenów, a na co dzień stosujesz leki, skonsultuj ich przyjmowanie z lekarzem, aby uniknąć niekorzystnych interakcji. Adaptogeny mogą wchodzić w interakcje z lekami takimi jak:

• leki przeciwdepresyjne;
• leki uspokajające i nasenne;
• leki przeciwcukrzycowe;
• leki przeciwzakrzepowe;
• leki stosowane w leczeniu nadciśnienia. 

Adaptogeny — skutki uboczne i przeciwwskazania

Adaptogeny są ogólnie uważane jako bezpieczne, jeśli przyjmujesz je zgodnie z zaleceniami producenta. Mimo że są to substancje naturalne, mogą pojawić się u Ciebie skutki uboczne takie jak:

• nudności;
• biegunki;
• ból głowy;
• reakcje alergiczne.

Nie ignoruj ich i jeśli się u Ciebie pojawią, skontaktuj się z lekarzem i skonsultuj z nim przyjmowanie wybranego adaptogenu.

Do grup wymagających szczególnej ostrożności należą osoby przyjmujące leki na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, depresję i choroby autoimmunologiczne, ponieważ adaptogeny mogą zaburzać działanie przyjmowanych leków. U kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa nie zaleca się stosowania adaptogenów.

Bibliografia

1. Todorova, V., Ivanov, K., Delattre, C., Nalbantova, V., Karcheva-Bahchevanska, D., Ivanova, S. (2021). Plant Adaptogens-History and Future Perspectives. Nutrients, 13(8), 2861. DOI:10.3390/nu13082861
2. Wróbel-Biedrawa, D., Podolak, I. (2024). Anti-Neuroinflammatory Effects of Adaptogens: A Mini-Review. Molecules (Basel, Switzerland), 29(4), 866. DOI:10.3390/molecules29040866

Autor