Bukko brzozowe — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Bukko brzozowe — właściwości

Bukko brzozowe (łac. Agathosma betulina) zawdzięcza swoje właściwości lecznicze licznym substancjom czynnym, jakie w nim występują. Surowcem farmaceutycznym jest liść bukko brzozowego (łac. bucco folium). W lecznictwie wykorzystuje się świeże lub suszone liście bukko, a także olejek eteryczny, który się z nich pozyskuje. Liść bukko jest źródłem wielu flawonoidów, m.in. diosminy, diosmetyny, rutyny i hesperydyny. Dodatkowo zawiera śluzy oraz substancje należące do grupy żywic. Liść bukko jest też bogaty w sole mineralne, m.in. potas, cynk, mangan, fosfor, selen i magnez, a także związki siarki. 

W samym olejku eterycznym nazywanym olejkiem buchu, który uzyskuje się przez destylację liści, zidentyfikowano ponad 100 związków chemicznych. Olejek eteryczny stanowi do 2% masy liścia bukko. Jest źródłem monoterpenów, np. d-limonenu, mircenu oraz α-pinenu. Ponadto w olejku eterycznym można znaleźć diosfenol, pseudo-diosfenol, menton oraz pulegon. Zawartość procentowa poszczególnych związków w olejku może się różnić w zależności od miejsca występowania okazu i czasu zbioru liści.

Co ciekawe, zapach olejku jest uzależniony od jego stężenia. Niewielkie ilości olejku pachną delikatnie i owocowo, dzięki czemu są wykorzystywane przez przemysł spożywczy do aromatyzowania żywności, głównie podbijania aromatu porzeczek i agrestu. Z kolei wyższe stężenia są trudne w odbiorze, przez obecność związków siarki. 

Bukko brzozowe — jak wygląda i skąd pochodzi?

Bukko brzozowe (łac. Agathosma betulina) inaczej nazywane gruczlinem lub gruszlinem karbolistym jest drzewem należącym do rodziny rutowatych (łac. Rutaceae). Rośnie w południowo-zachodniej Afryce, porastając niższe partie gór zachodniej części Republiki Południowej Afryki. Roślina osiąga do 2 metrów wysokości. Bukko brzozowe jest rośliną wiecznie zieloną. Posiada równoległe ulistnienie o kształcie eliptycznym, z ząbkowanymi brzegami. Kwiaty bukka brzozowego mają biały lub jasnofioletowy kolor i posiadają po pięć płatków. Okres kwitnienia przypada od czerwca do listopada.

Surowcem zielarskim jest świeży lub suszony liść (łac. folium bucco). 

Bukko brzozowe — działanie, wskazania do stosowania

Bukko brzozowe wykazuje szereg działań o charakterze leczniczym. Ze względu na obecność flawonoidów, liście bukko brzozowego wykorzystuje się w łagodzeniu chorób nerek, dróg moczowych oraz w łagodzeniu objawów dny moczanowej. Olejek eteryczny ma działanie przeciwzapalne i antyseptycznie. Zawartość diosminy i hesperydyny w surowcu może korzystnie wpływać na stan żył. 

Bukko brzozowe a działanie moczopędne

Liść bukko brzozowego jest źródłem flawonoidów, a olejek eteryczny — diosfenolu. Związki te wspólnie działają moczopędnie oraz przeciwzapalnie, dlatego z powodzeniem są używane w łagodzeniu infekcji układu moczowego. Olejek eteryczny działa także antyseptycznie, co może dodatkowo wpływać na bakterie obecne w układzie moczowym. Stosowanie bukko brzozowego na takie dolegliwości nie jest postępowaniem pierwszego rzutu, a może mieć jedynie charakter pomocniczy. 

Bukko brzozowe a działanie antyseptyczne

Ekstrakty uzyskane z liści bukko brzozowego są badane pod kątem aktywności przeciwbakteryjnej. Wykazują efekt zmniejszający wzrost wielu znanych gatunków bakterii, m.in. laseczki woskowej, gronkowca złocistego czy pałeczki zapalenia płuc. Ze względu na działanie antyseptyczne dawniej stosowano go w celu przyspieszenia gojenia się ran.

Bukko brzozowe a wpływ na układ krążenia

Obecność w liściu bukko wielu flawonoidów, m.in. diosminy i hesperydyny, determinuje ich pozytywny wpływ na stan żył. Suplementacja tą rośliną może okazać się pomocna w schorzeniach, takich jak niewydolność żylna kończyn czy żylaki. Usprawnienie przepływu krwi dodatkowo może chronić przed zmianami miażdżycowymi.   

Bukko brzozowe — jak dawkować?

Brakuje danych dotyczących dawkowania bukko brzozowego. Należy stosować się do zaleceń konkretnego producenta w tym zakresie. Najczęściej stosuje się od 1 do 2 kapsułek dziennie. Napary z liści bukko brzozowego uzyskuje się poprzez zalanie wrzątkiem 2 gramów surowca i zaparzanie przez 15 min. Napar należy pić do 3 razy na dobę. 

Leki i suplementy zawierające bukko brzozowe

Na rynku można znaleźć suszone liście bukko brzozowego, a także kapsułki i tabletki z ekstraktami z nich. Ponadto jest ono składnikiem leku złożonego, w skład którego wchodzi również karbocysteina o działaniu wykrztuśnym. 

Bukko brzozowe w ciąży

Ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania preparatów z bukko brzozowym przez kobiety ciężarne, nie zaleca się jego stosowania w czasie trwania ciąży ani podczas karmienia piersią.

Bukko brzozowe — przeciwwskazania i środki ostrożności

Ze względu na efekt diuretyczny, stosowanie bukko brzozowego może działać synergistycznie z innymi lekami moczopędnymi — zarówno syntetycznymi, jak i ziołowymi preparatami o takim działaniu. Bukko brzozowe nie jest zalecane pacjentom z uszkodzoną wątrobą, ze względu na potencjalne działanie hepatotoksyczne.

Bukko brzozowe — możliwe działania niepożądane

Olejek eteryczny z bukko brzozowego może wykazywać działanie hepatotoksyczne. Co więcej, jak większość olejków eterycznych, może powodować wystąpienie reakcji nadwrażliwości.

Bukko brzozowe — interakcje z lekami i innymi ziołami

Nie są znane interakcje zachodzące pomiędzy bukko brzozowym a innymi lekami i ziołami. Ze względu na działanie moczopędne rośliny, może ona wchodzić w interakcje z innymi lekami moczopędnymi, co może prowadzić do addytywnego działania leków. 

Bukko brzozowe w Ziołopedii — podsumowanie

Bukko brzozowe jest stosunkowo mało znaną rośliną leczniczą. Ze względu na charakter substancji chemicznych, jakie występują w liściu bukko brzozowego oraz w olejku buchu, roślinę stosuje się pomocniczo w łagodzeniu infekcji dróg moczowych oraz w usprawnieniu krążenia żylnego.

Bibliografia

1. Sandasi, Maxleene, et al. "Agathosma betulina." The South African Herbal Pharmacopoeia. Academic Press, 2023. 41-56.
2. Brendler, Thomas, and Mona Abdel-Tawab. "Buchu (Agathosma betulina and A. crenulata): rightfully forgotten or underutilized?." Frontiers in pharmacology 13 (2022): 813142.

Autor