Adenomioza (endometrioza wewnętrzna) — czym jest, jak się objawia i wpływa na płodność? Diagnostyka i leczenie adenomiozy

Czym jest adenomioza?

Adenomioza macicy to choroba ginekologiczna, w której dochodzi do nieprawidłowej obecności komórek gruczołowych i tkanki błony śluzowej (endometrium) wewnątrz warstwy mięśniowej macicy, miometrium. Obecność tkanki endometrialnej w mięśniu wywołuje miejscową reakcję zapalną oraz obrzęk otaczających włókien mięśniowych, co prowadzi do przerostu oraz włóknienia macicy.

Czy adenomioza jest niebezpieczna dla zdrowia?

Z punktu widzenia onkologicznego jest to zmiana łagodna, która nie ulega zezłośliwieniu. Niemniej jednak nieleczona adenomioza wykazuje charakter progresywny. Prowadzi do głębokiej destrukcji struktury macicy, ciężkiej anemii wtórnej (będącej skutkiem krwotoków) oraz rozwoju zespołów przewlekłego bólu miednicy mniejszej (ang. chronic pelvic pain, CPP), które uniemożliwiają normalne funkcjonowanie zawodowe i społeczne.

Jakie dolegliwości i symptomy daje adenomioza?

Kliniczny obraz adenomiozy potrafi być bardzo uciążliwy. Do dominujących objawów należą:

• menorrhagia — bardzo obfite, przedłużające się miesiączki, często z obecnością dużych skrzepów krwi;
• dysmenorrhea — wtórny, niezwykle silny ból menstruacyjny, słabo reagujący na standardowe leki przeciwzapalne;
• dyspareunia — ból podczas stosunków płciowych.

Jeśli zauważysz takie objawy koniecznie zgłoś się do lekarza POZ lub lekarza ginekologa.

Nowoczesna diagnostyka i leczenie adenomiozy

Współczesny algorytm diagnostyczny adenomiozy opiera się na metodach nieinwazyjnych o wysokiej czułości i specyficzności. Kluczowe jest badanie USG macicy (najlepiej przezpochwowe — TVUS). W obrazie ultrasonograficznym lekarz poszukuje cech takich jak: 

• asymetria ścian macicy, 
• obecność małych torbieli miometrialnych, 
• linijne cienie akustyczne, 
• niejednorodna echogeniczność mięśnia,
• zatarcie lub nieregularność strefy przejściowej. 

W przypadkach wątpliwych badaniem rozstrzygającym jest rezonans magnetyczny (MRI) miednicy mniejszej.

Terapia zachowawcza i wsparcie

Lekarze wybierają terapię w zależności od wieku pacjentki, nasilenia objawów oraz jej planów prokreacyjnych. Kompleksowe leczenie adenomiozy dzieli się na metody farmakologiczne, chirurgiczne oraz interwencje wspomagające.

W ujęciu farmakologicznym leczenie obejmuje:

• Systemy wewnątrzmaciczne uwalniające lewonorgestrel (LNG-IUS — zmniejszają objętość krwawień i ból poprzez wywołanie lokalnej doczesnowej transformacji i atrofii endometrium.
• Preparaty progestagenowe (np. dienogest) — hamują proliferację ognisk gruczolakowatości.
• Analogi GnRH — wprowadzające pacjentkę w stan odwracalnej hipoestrogenemii (stosowane najczęściej krótkoterminowo, np. przed planowanym zapłodnieniem in vitro).

Wykazano, że integralną częścią terapii łagodzącej stan zapalny jest dieta. Pacjentkom rekomenduje się model żywienia oparty na diecie śródziemnomorskiej lub antyoksydacyjnej (bogatej w kwasy omega-3, polifenole, witaminy D i E), z restrykcyjnym wykluczeniem żywności wysoko przetworzonej, czerwonego mięsa oraz cukrów prostych, co realnie obniża poziom mediatorów bólu (prostaglandyn) w organizmie.

Adenomioza a jelita

Ogniska zapalne w tylnej ścianie macicy mogą uciskać lub naciekać na sąsiadującą okrężnicę i odbytnicę. Skutkuje to:

• bolesnymi wypróżnieniami, 
• bolesnymi skurczami jelit, 
• wzdęciami,
• nasileniem objawów rzekomo-jelitowych w trakcie krwawienia miesięcznego.

Symptomy te bywają mylone z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, takimi jak choroba Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG).

Głównym wyznacznikiem wskazującym na podłoże ginekologiczne jest ściśle cykliczny charakter dolegliwości. O przełomowej roli diagnostycznej decydują szczególnie trzy czynniki:

• Nasilenie objawów jelitowych dokładnie w czasie menstruacji.
• Prawidłowy (niepodwyższony) poziom kalprotektyny w kale.
• Brak zmian zapalnych błony śluzowej w obrazie kolonoskopowym.

Endometrioza a adenomioza — jakie są różnice?

Jeśli zastanawiasz się, co jest gorsze, endometrioza czy adenomioza, odpowiedź nie jest łatwa. Medycyna nie klasyfikuje ich w ten sposób – obie jednostki są składowymi tego samego spektrum chorobowego. Endometrioza dotyczy ognisk zewnętrznych (np. na jajnikach, otrzewnej), podczas gdy adenomioza to patologia wewnętrzna mięśnia macicy. Adenomioza częściej jednak manifestuje się globalnym powiększeniem i bolesnością dotykową samej macicy oraz cięższymi krwotokami.

Wpływ endometriozy wewnętrznej na płodność

Choć kiedyś uważano, że to jest choroba wyłącznie kobiet po 40. roku życia, ostatnio coraz częściej lekarze diagnozują ją u młodych pacjentek. Choroba niszczy strukturę mięśnia macicy (miometrium), przez co Twoja macica wykazuje nieprawidłowe skurcze (hiperperasteltykę). Wywołuje to bolesność oraz utrudnia transport nasienia. Przewlekły stan zapalny blokuje też zagnieżdżenie zarodka. Niestety adenomioza utrudnia zajście w ciążę, a także powoduje wyższe prawdopodobieństwo porodu przedwczesnego lub poronienia.

Usunięcie macicy, czyli chirurgia radykalna w leczeniu adenomiozy

W sytuacjach, gdy pacjentka zrealizowała plany macierzyńskie, a oporna na leczenie farmakologiczne choroba drastycznie utrudnia jej codzienne funkcjonowanie, medycyna oferuje rozwiązanie definitywne. Najskuteczniejszą, radykalną metodą jest usunięcie macicy (histerektomia — najczęściej totalna lub subtotalna z oszczędzeniem jajników). Usunięcie narządu stanowiącego źródło patologii pozwala na całkowite i trwałe uwolnienie pacjentki od bólów i krwotoków.

Podejmij działanie — zadbaj o swoje zdrowie już dziś!

Zmagasz się z bolesnymi, obfitymi miesiączkami? Podejrzewasz u siebie problemy z płodnością lub powiązaną pracą jelit? Nie pozwól, aby choroba kontrolowała Twoje życie. Skonsultuj się ze specjalistami, wykonaj referencyjne badanie USG miednicy mniejszej i wspólnie z lekarzem dobierz nowoczesne, skuteczne leczenie dopasowane do Twoich planów życiowych!

Bibliografia

1. Sharara, F.I., Kheil, M.H., Feki, A., Rahman, S., Klebanoff, J.S., Ayoubi, J.M., Moawad, G.N. (2021). Current and Prospective Treatment of Adenomyosis. Journal of Clinical Medicine, 10(15), 3410. DOI: 10.3390/jcm10153410 
2. Moldassarina, R.S. (2023). Modern view on the diagnostics and treatment of adenomyosis. Arch Gynecol Obstet 308, s. 171–181. DOI: 10.1007/s00404-023-06982-1
3. Kędzia, M., Basta, P., Czajkowski, K., Gogacz, M., Spaczyński, R., Mroczkowska, B., Stojko, R., Szaflik, T., Szubert, M., Szyłło, K., Zaborowski, M., Sieroszewski, P. (2024). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 9(2), s. 89–123. 

Autor