Czas protrombinowy (PT, INR) — co to za badanie, wskazania do wykonania, odchylenia od normy

Co to jest czas protrombinowy (PT)?

Jest to jedno z podstawowych badań, które służą do oceny pracy układu krzepnięcia. Badanie pozwala ocenić aktywność czynników krzepnięcia syntetyzowanych głównie w wątrobie w tym czynników V, VII, X, protrombiny oraz fibrynogenu. Nieprawidłowy wynik może wskazywać na zaburzenia krzepnięcia, choroby wątroby, niedobór lub nadmiar witaminy K.

Co powinno Cię zaniepokoić?

Do sytuacji, które powinny Cię zaniepokoić i powinieneś się pilnie skontaktować z lekarzem to:

• Twój wynik INR nagle przekroczył wartość 5.0 - nawet jeśli czujesz się dobrze;
• pojawiły się u Ciebie czarne, smoliste stolce lub wymiotujesz treścią pokarmową przypominającą fusy z kawy (to objawy krwawienia z żołądka!);
• mocz zabarwił się na kolor czerwony lub brunatny;
• na twoim ciele bez powodu pojawiają się rozległe, ciemne siniaki, a drobne skaleczenia krwawią w nieskończoność. 

Żadnej z tej sytuacji nie ignoruj, ponieważ mogą one zagrażać twojemu życiu i zdrowiu!

Czas protrombinowy, INR i wskaźnik PT — czym się różnią?

Wyniki pozwalające ocenić aktywność czynników krzepnięcia mogą zostać przedstawione na kilka sposobów w zależności od laboratorium. Czas protrombinowy (PT) określa liczbę sekund potrzebnych do utworzenia się skrzepu po dodaniu odczynnika. INR to międzynarodowy wskaźnik umożliwiający porównanie wyników z różnych laboratoriów, co pozwala. Co pozwala lekarzowi porównać rezultaty niezależnie od stosowanej metody oznaczeń przez dane laboratorium. Natomiast wynik badania czynników krzepliwości może zostać przedstawiony w procentach jako wskaźnik protrombinowy.

Kiedy wykonuje się badanie czasu protrombinowego?

Wykonanie oznaczenia PT i INR zalecane jest w wielu sytuacjach klinicznych. Do wskazań wykonania tego badania zaliczamy: 

• monitorowanie leczenia przeciwkrzepliwego — jest to badanie podstawowe przy kontrolowaniu leczenia antagonistami witaminy K (acenokumarolem i warfaryną);
• diagnostyka chorób wątroby — czynniki krzepnięcia krwi są syntetyzowane w wątrobie. Wydłużony czas protrombinowy może świadczyć o jej niewydolności;
• przed zabiegami operacyjnymi — aby podczas zabiegu uniknąć nagłego nadmiernego krwawienia; 
• łatwe powstawanie siniaków, nawet przy drobnych uderzeniach, otarciach. 

Jak przygotować się do badania PT i INR?

Oznaczenie najczęściej wykonuje się rano. Niektóre laboratoria zalecają, aby być na czczo, jednak nie jest to warunek konieczny. Natomiast ważne jest, abyś zawsze poinformował lekarza o wszystkich stosowanych lekach, suplementach diety i preparatach ziołowych, ponieważ mogą one wpływać na wynik badania.

Jak wygląda badanie PT i INR?

Oznaczenie czasu protrombinowego i INR można wykonać w laboratorium z krwi pobranej najczęściej z żyły w okolicy zgięcia łokciowego. Wynik najczęściej otrzymasz do jednego dnia roboczego. Jeśli konieczne jest częste i regularne kontrolowanie INR, istnieje możliwość korzystania ze specjalnych aparatów — glukometrów do INR lub koagulometrów domowych. Takie aparaty pozwalają oznaczyć INR w warunkach domowych z krwi pobranej z opuszka palca. Używając takiego aparatu, wynik badania dostajesz od razu.

Czas protrombinowy, INR, wskaźnikPT — odchyleniaa od normy

Pamiętaj, że wyniki mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonano oznaczenie. Normy mogą się nieznacznie różnić w zależności od wykorzystanej metody oznaczenia i użytych odczynników. Dlatego, gdy będziesz analizować swoje wyniki, sprawdzaj je w odniesieniu do norm podanych na otrzymanym wyniku.

Czas protrombinowy 

Czas protrombinowy (PT) określa liczbę sekund potrzebnych do utworzenia skrzepu po dodaniu odczynnika. Prawidłowy wynik mieści się w zakresie 10-14 sekund w zależności od laboratorium, w którym oznaczenie zostało wykonane.

INR — normy  u osób zdrowych i stosujących leki przeciwzakrzepowe 

INR to międzynarodowy wskaźnik umożliwiający porównywanie wyników otrzymanych z różnych laboratoriów. Jest on najczęściej wykorzystywany do monitorowania stosowania leków przeciwzakrzepowych. U osób, które nie stosują leczenia przeciwzakrzepowego, wzrost wskaźnika INR powyżej normy powinien zostać zweryfikowany, norma ta wynosi 0,8-1,2. Natomiast u osób stosujących leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna lub acenokumarol, INR pozwala sprawdzić, czy ustalona dawka leku jest prawidłowa. INR na poziomie 2-3 świadczy o odpowiednio dobranej dawce. INR na poziomie poniżej 2 może świadczyć o zbyt małej dawce leku lub nieregularnym przyjmowaniu leku. Natomiast jeśli INR wynosi 4-5 lub więcej, dobrana dawka leku może być zbyt wysoka lub przyjmujesz ją zbyt często. W takiej sytuacji jesteś narażony na groźny dla życia krwotok! Nigdy nie modyfikuj dawki samemu, lecz pilnie skontaktuj się z lekarzem. Jeśli masz wszczepione sztuczne zastawki, w zależności od rodzaju wszczepionej zastawki normy mogą być wyższe.

Wskaźnik protrombinowy 

Wynik badania czynników krzepliwości może zostać przedstawiony również jako wskaźnik protrombinowy. Wyrażany  jest on najczęściej w procentach. Prawidłowy wynik wskaźnika protrombinowego najczęściej mieści się w granicach 70-130%. Jednak tak jak w przypadku czasu protrombinowego zakresy referencyjne mogą się odrobinę różnić pomiędzy laboratoriami.

Jakie leki wpływają na wynik PT i INR?

Na wyniki badań mogą wpływać różne grupy leków, mogą je obniżać lub podwyższać. Dlatego ważne jest, abyś zawsze informował lekarza o przyjmowanych lekach, nawet jeśli niedawno przestałeś je przyjmować lub zmieniłeś dawkowanie. Do takich grup leków zaliczamy:

• antagoniści witaminy K (warfaryna, acenokumarol);
• heparyna;
• leki przeciwpłytkowe — kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin, Acard);
• niektóre antybiotyki; 
• leki przeciwgrzybicze;
• wybrane leki przeciwpadaczkowe;
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ).

Znaczenie mogą mieć również suplementy, szczególnie te zawierające witaminę K, żeń-szeń oraz preparaty z dziurawcem.

Dostępność poszukiwanych preparatów w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz z łatwością na stronie KtoMaLek.pl.

Bibliografia 

1. Chao, T. F., Chan, Y. H., Tsai, P. C., Lee, H. F., Chang, S. H., Kuo, C. T., Lip, G. Y. H., Chen, S. A., Yeh, Y. H. (2022). Prothrombin Time-International Normalized Ratio Predicts the Outcome of Atrial Fibrillation Patients Taking Rivaroxaban. Biomedicines, 10(12), 3210. DOI: 10.3390/biomedicines10123210
2. Tiperneni, R., Khalid, F., Fichadiya, H., Al-Alwan, A., Mohan, G., Heis, F. (2022). Deranged Haemostasis: Rifampin-Induced Coagulopathy. European journal of case reports in internal medicine, 9(5), 003380. DOI:10.12890/2022_003380
3. Bronstein, Y., Elhadad, D., Midlij, E., Yana, M., Yakubovich, D., Sharon, N. (2023). Prothrombin Time and International Normalized Ratio as Predictors of Factor VII Coagulation Activity in Pediatric Patients. The Israel Medical Association journal : IMAJ, 25(6), 402–406.

Autor