Rak pęcherza moczowego — objawy, diagnostyka i nowoczesne możliwości leczenia

Czym jest rak pęcherza moczowego?

Rak pęcherza moczowego to jeden z najczęściej rozpoznawanych nowotworów układu moczowego. Choroba najczęściej dotyczy osób po 60. roku życia, a ryzyko jej rozwoju jest około 34 razy większe u mężczyzn niż u kobiet. Rozwija się najczęściej w komórkach wyściełających wnętrze pęcherza moczowego, czyli w tzw. urotelium. Z tego powodu najczęściej rozpoznawanym typem nowotworu jest rak urotelialny pęcherza moczowego. Znacznie rzadziej występują inne typy, takie jak rak płaskonabłonkowy czy gruczolakorak. W zależności od stopnia rozwoju choroby nowotwór może być ograniczony do powierzchownych warstw pęcherza albo naciekać głębiej, obejmując mięsień pęcherza i okoliczne tkanki.

Rak pęcherza moczowego — przyczyny i czynniki ryzyka

Nie zawsze można jednoznacznie wskazać przyczynę rozwoju raka pęcherza. Wiadomo jednak, że istnieją czynniki, które znacząco zwiększają ryzyko zachorowania. Do najważniejszych należy palenie tytoniu, które odpowiada za znaczną część przypadków tej choroby.

Ryzyko raka pęcherza zwiększają również:

• starszy wiek;
• płeć męska;
• wieloletni kontakt z substancjami chemicznymi w pracy (np. w przemyśle chemicznym, gumowym lub tekstylnym);
• przewlekłe podrażnienie pęcherza;
• wcześniejsza radioterapia w obrębie miednicy;
• stosowanie niektórych leków, np. cyklofosfamidu lub pioglitazonu;
• otyłość i cukrzyca;
• rodzinne występowanie raka pęcherza;
• niektóre zaburzenia genetyczne.

Jeżeli znajdujesz się w grupie zwiększonego ryzyka, zwróć szczególną uwagę na wszelkie zmiany w sposobie oddawania moczu i nie odkładaj konsultacji lekarskiej.

Rak pęcherza moczowego — objawy

Rak pęcherza moczowego przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów. Najczęściej pierwszym sygnałem choroby jest bezbolesny krwiomocz, czyli obecność krwi w moczu. Może być on widoczny gołym okiem lub wykryty dopiero w badaniu moczu. Może on pojawiać się okresowo, a czasem towarzyszą mu skrzepy krwi utrudniające odpływ moczu i wywołujące ból.  

Do najczęstszych objawów należą:

• bezbolesny krwiomocz — najczęściej pierwszy objaw choroby;
• częste oddawanie moczu;
• naglące i bolesne parcie na mocz;
• ból podczas oddawania moczu (dysuria);
• oddawanie moczu w nocy (nykturia);
• osłabiony lub przerywany strumień moczu;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

W miarę postępu choroby mogą pojawić się kolejne dolegliwości, zwłaszcza gdy nowotwór daje przerzuty. Najczęściej występuje ból brzucha, okolicy lędźwiowej, miednicy lub kości, a także utrata apetytu, wyniszczenie organizmu, bladość, obrzęki kończyn dolnych czy niewydolność nerek. Przerzuty raka pęcherza moczowego najczęściej obejmują węzły chłonne, kości, wątrobę oraz płuca. W zaawansowanym stadium lekarz może również wyczuć podczas badania guz w okolicy nadłonowej.

Jak wykryć raka pęcherza moczowego?

Jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy, nie zwlekaj z wizytą u lekarza POZ lub urologa. Specjalista przeprowadzi wywiad, oceni zgłaszane objawy i zdecyduje, jakie badania będą potrzebne do potwierdzenia lub wykluczenia nowotworu.

W diagnostyce raka pęcherza moczowego najczęściej wykonuje się:

• cystoskopię, podstawowe badanie diagnostyczne — polega na wprowadzeniu cystoskopu przez cewkę moczową do pęcherza, co pozwala lekarzowi ocenić błonę śluzową oraz pobrać wycinki do badania histopatologicznego, które potwierdza rozpoznanie nowotworu;
• cytologię moczu lub popłuczyn z pęcherza moczowego — jest to badanie uzupełniające, które może potwierdzić obecność raka urotelialnego pęcherza moczowego, szczególnie w przypadku zmian o wysokiej złośliwości (prawidłowy wynik nie wyklucza jednak obecności nowotworu);
• tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy z kontrastem — badanie pozwala ocenić zajęcie węzłów chłonnych, naciekanie okolicznych tkanek, obecność przerzutów oraz wykryć guzy górnego odcinka układu moczowego współistniejące z rakiem pęcherza.

Leczenie raka pęcherza moczowego

Sposób leczenia raka pęcherza moczowego zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby. Podstawową metodą terapii jest leczenie operacyjne, a rodzaj zabiegu dobiera się w zależności od tego, jak głęboko nowotwór nacieka ścianę pęcherza.

Leczenie powierzchownego raka pęcherza

Jeżeli nowotwór ogranicza się do powierzchownych warstw pęcherza, najczęściej wykonuje się zabieg przezcewkowej resekcji guza (TURB/TURT). Podczas tego zabiegu lekarz usuwa zmianę przez cewkę moczową, bez konieczności otwierania jamy brzusznej. U pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu po zabiegu wdraża się leczenie dopęcherzowe z wykorzystaniem prątków BCG lub leków cytostatycznych.

Leczenie raka naciekającego na mięsień pęcherza

Jeżeli rak zajmuje głębsze warstwy ściany pęcherza, konieczne może być bardziej intensywne leczenie. Standardową metodą w takich przypadkach jest radykalna cystektomia, czyli całkowite usunięcie pęcherza moczowego. Podczas operacji u mężczyzn często usuwa się również gruczoł krokowy i pęcherzyki nasienne. U kobiet zakres zabiegu może obejmować macicę, jajniki, jajowody oraz część cewki moczowej. Po usunięciu pęcherza lekarze muszą stworzyć nową drogę odprowadzania moczu. Możliwe rozwiązania obejmują między innymi:

• urostomię, czyli wyprowadzenie moczu przez otwór w skórze;
• wykonanie pęcherza zastępczego z fragmentu jelita.

Leczenie zaawansowanego raka pęcherza

Jeżeli choroba rozprzestrzeniła się poza pęcherz lub pojawiły się przerzuty, leczenie ma przede wszystkim na celu zahamowanie rozwoju nowotworu, złagodzenie objawów i wydłużenie życia. W zależności od sytuacji stosuje się:

• chemioterapię;
• radioterapię;
• immunoterapię z wykorzystaniem inhibitorów PD-L1 (atezolizumab, awelumab i pembrolizumab); 
• nowoczesne terapie celowane z wykorzystaniem np. enfortumabu wedotyny.

Rak pęcherza moczowego — rokowania i życie z chorobą

Szanse na wyleczenie zależą od stopnia zaawansowania choroby — wskaźnik 5-letnich przeżyć wynosi od 96% we wczesnym stadium (rak in situ) do 5% przy przerzutach. Nowotwór ten często nawraca, dlatego kluczowe są regularne badania kontrolne, w tym cystoskopia. 

Życie po leczeniu może wymagać pewnych zmian, szczególnie u osób po radykalnej cystektomii — konieczne jest przystosowanie się do nowego sposobu odprowadzania moczu, co wiąże się ze zmianami w codziennym funkcjonowaniu. Pamiętaj, że najważniejsze jest regularne przestrzeganie zaleceń lekarza i wykonywanie zleconych badań kontrolnych. Nawet po skutecznym leczeniu nie rezygnuj z obserwacji, ponieważ szybkie wykrycie ewentualnego nawrotu daje większe możliwości dalszego postępowania. 

Bibliografia

1. Załuska, W., Książek, A., Wysocki, W. M. (2025). Rak pęcherza moczowego. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.13. (Dostęp: 07.2026)
2. Interna – mały podręcznik. Rak pęcherza moczowego. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.V.J.2. (Dostęp: 07.2026)
3. DeGeorge, K.C., Holt, R.H., Hodges, C.S. (2018). Rak pęcherza moczowego. Diagnostyka i leczenie - strona 7. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/onkologia/nowotwory/rak-pecherza/195663,rak-pecherza-moczowego-diagnostyka-i-leczenie,6. (Dostęp: 07.2026)
4. Dobruch, J., Oszczudłowski, M. (2021). Bladder Cancer: Current Challenges and Future Directions. Medicina (Kaunas).;57(8):749. DOI: 10.3390/medicina57080749

Autor