Niedosłuch — przyczyny, objawy, stopnie. Jak leczy się niedosłuch?

Czym jest niedosłuch?

Niedosłuch to zaburzenie słuchu, które utrudnia prawidłowe odbieranie dźwięków z otoczenia. Dochodzi do niego wtedy, gdy dźwięk nie jest prawidłowo przekazywany z ucha do mózgu lub mózg nie potrafi właściwie przetworzyć docierających sygnałów. W efekcie dźwięki mogą wydawać się cichsze, stłumione lub zniekształcone, co utrudnia prowadzenie rozmów i rozumienie mowy, zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu.

Niedosłuch może wystąpić w każdym wieku — zarówno u noworodków i dzieci, jak i u dorosłych. Szczególnie często dotyczy jednak seniorów, ponieważ wraz z wiekiem słuch stopniowo się pogarsza.

Objawy niedosłuchu — kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Objawy niedosłuchu mogą różnić się w zależności od wieku oraz przyczyny problemu. U niektórych osób rozwijają się stopniowo, dlatego łatwo je zbagatelizować, a u innych pojawiają się nagle i wymagają pilnej konsultacji. Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby pierwsze niepokojące sygnały, nie warto ich ignorować. Wczesne rozpoznanie problemu zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Objawy niedosłuchu u dzieci

U dzieci problemy ze słuchem często wpływają nie tylko na odbieranie dźwięków, ale również na rozwój mowy, naukę i kontakty z rówieśnikami. Do najczęstszych objawów należą:

• brak reakcji na dźwięki lub nieodwracanie głowy w stronę ich źródła;
• opóźniony rozwój mowy oraz problemy z poprawną wymową;
• częste zniekształcanie wyrazów;
• konieczność wielokrotnego powtarzania poleceń i podgłaśnianie telewizora;
• trudności z koncentracją w szkole i przedszkolu;
• udzielanie odpowiedzi, które nie pasują do zadanego pytania;
• wycofywanie się z kontaktów z rówieśnikami oraz uboższe słownictwo.

Objawy niedosłuchu u dorosłych i seniorów

U dorosłych i seniorów niedosłuch zwykle rozwija się stopniowo. Pierwsze objawy często są na tyle subtelne, że szybciej zauważają je bliscy niż sam pacjent. Najczęściej pojawiają się:

• trudności ze zrozumieniem rozmów w hałaśliwym otoczeniu;
• wrażenie, że inni mówią niewyraźnie lub mamroczą;
• częste proszenie o powtórzenie wypowiedzi;
• coraz głośniejsze ustawianie telewizora lub radia;
• szumy uszne, zawroty głowy lub nudności;
• nadwrażliwość na głośne dźwięki;
• uczucie zatkanego ucha.

Kiedy należy zgłosić się do specjalisty?

Niektórych objawów nie należy bagatelizować. Pilnej konsultacji z otolaryngologiem wymaga nagły niedosłuch w jednym lub obu uszach, a także silny ból ucha, wysoka gorączka, ropny wyciek z przewodu słuchowego, nagłe zaburzenia równowagi, porażenie mięśni twarzy oraz jednostronny niedosłuch.

Przyczyny niedosłuchu — dlaczego dochodzi do pogorszenia słuchu?

Do pogorszenia słuchu mogą prowadzić zarówno czynniki związane z wiekiem, jak i choroby, urazy czy wpływ środowiska. Jedną z najczęstszych przyczyn niedosłuchu jest długotrwałe narażenie na hałas. Dźwięki o natężeniu powyżej 100 dB (koncert, dzwonek szkolny) mogą uszkodzić słuch już po kilkunastu minutach. Z kolei po 60. roku życia słuch stopniowo pogarsza się w wyniku naturalnego procesu starzenia organizmu.

Na pogorszenie słuchu mogą wpływać także niektóre leki ototoksyczne, w tym wybrane antybiotyki, leki przeciwnowotworowe, a także duże dawki aspiryny czy furosemidu. Trwały niedosłuch może być także skutkiem nawracających lub nieleczonych zapaleń ucha środkowego. U dorosłych pogorszenie słuchu może mieć związek z chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy niewydolność nerek. Ryzyko zwiększa również palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu. Zdarza się także nagły niedosłuch odbiorczy, który często jest poprzedzony wirusową infekcją górnych dróg oddechowych.

Przyczyny niedosłuchu u dzieci

U dzieci najczęściej za niedosłuch odpowiadają czynniki genetyczne. Znaczenie mają również infekcje przebyte przez matkę w czasie ciąży, wcześniactwo, niedotlenienie okołoporodowe oraz powikłania po chorobach zakaźnych. Przyczyną problemów ze słuchem może być także przerost migdałka gardłowego prowadzący do wysiękowego zapalenia ucha.

Rodzaje i stopnie niedosłuchu

Niedosłuch można podzielić zarówno ze względu na miejsce uszkodzenia narządu słuchu, jak i stopień ubytku słuchu. Taka klasyfikacja pomaga określić przyczynę problemu oraz dobrać odpowiednie leczenie. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje niedosłuchu: przewodzeniowy, odbiorczy (czuciowo-nerwowy) oraz mieszany.

Niedosłuch przewodzeniowy 

Powstaje wtedy, gdy dźwięki nie mogą prawidłowo dotrzeć do ucha wewnętrznego. Przyczyną mogą być między innymi zalegająca woskowina, wysiękowe zapalenie ucha, perforacja błony bębenkowej lub otoskleroza. Dźwięki są wtedy odbierane jako cichsze i stłumione.

Niedosłuch odbiorczy (czuciowo-nerwowy) 

Jest związany z uszkodzeniem ucha wewnętrznego lub nerwu słuchowego. W takim przypadku dźwięki mogą być nie tylko cichsze, ale również zniekształcone, co utrudnia zrozumienie mowy. Do tego typu zalicza się między innymi niedosłuch związany z wiekiem (łac. presbyacusis; głuchota starcza) oraz uszkodzenia wywołane hałasem.

Niedosłuch mieszany 

Łączy cechy obu opisanych typów i oznacza, że uszkodzenie dotyczy zarówno przewodzenia dźwięku, jak i jego odbioru. Dodatkowo niedosłuch może mieć charakter trwały lub przejściowy oraz dotyczyć jednego lub obu uszu.

Stopnie niedosłuchu

Stopień niedosłuchu określa się na podstawie progu słyszenia mierzonego w decybelach (dB). Im wyższy próg słyszenia, tym większy ubytek słuchu i większe trudności w codziennym funkcjonowaniu.

• słuch prawidłowy (do 15 dB) — pozwala na odbieranie nawet bardzo cichych dźwięków;
• niedosłuch nieznaczny (16-25 dB) — może powodować niewielkie trudności ze słyszeniem w niektórych sytuacjach;
• niedosłuch łagodny (26-40 dB) — utrudnia odbieranie cichej mowy oraz rozmów prowadzonych w hałasie;
• niedosłuch umiarkowany (41-55 dB) — powoduje trudności ze zrozumieniem normalnej rozmowy nawet z niewielkiej odległości;
• niedosłuch umiarkowanie ciężki (56-70 dB) — znacznie ogranicza możliwość prowadzenia swobodnej rozmowy;
• niedosłuch ciężki (71-90 dB) — słyszalna jest jedynie głośna mowa i bardzo głośne dźwięki;
• niedosłuch głęboki (powyżej 90 dB) — dźwięki mowy mogą być niesłyszalne, a bardzo głośne sygnały są odbierane głównie jako wibracje.

Jak wygląda diagnostyka niedosłuchu?

Jeśli zgłosisz się do specjalisty z podejrzeniem niedosłuchu, diagnostyka rozpocznie się od wywiadu lekarskiego oraz badania ucha. Lekarz zapyta Cię o występujące objawy, czas ich trwania, przebyte choroby, urazy, ekspozycję na hałas oraz stosowane leki. Następnie przeprowadzi badanie otolaryngologiczne, które pozwala ocenić stan ucha zewnętrznego i środkowego oraz wykluczyć proste przyczyny pogorszenia słuchu, takie jak zalegająca woskowina czy stan zapalny.

Audiometria tonalna i inne badania słuchu

Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce jest audiometria tonalna, która pozwala określić próg słyszenia dla różnych częstotliwości oraz ocenić stopień ubytku słuchu. Uzupełnieniem może być audiometria mowy, sprawdzająca, jak pacjent rozumie wypowiedzi w ciszy i w hałasie. Często wykonuje się również tympanometrię, czyli badanie oceniające pracę ucha środkowego i ruchomość błony bębenkowej.

Diagnostyka niedosłuchu u dzieci

U noworodków i małych dzieci stosuje się badania, które nie wymagają aktywnego udziału pacjenta. Jednym z nich jest otoemisja akustyczna (OAE) — szybkie i bezbolesne badanie przesiewowe oceniające pracę ślimaka. W razie potrzeby lekarz może zlecić także badanie potencjałów wywołanych z pnia mózgu (ABR/BAER), które pozwala ocenić próg słyszenia nawet u najmłodszych dzieci.

Jeżeli wyniki badań lub objawy wskazują na poważniejszą przyczynę niedosłuchu, diagnostyka może zostać rozszerzona o badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

Jak leczy się niedosłuch?

Leczenie niedosłuchu zależy od jego rodzaju, przyczyny oraz stopnia nasilenia. Dlatego przed rozpoczęciem terapii konieczna jest dokładna diagnostyka. Na podstawie wyników badań lekarz dobiera odpowiednią metodę leczenia.

Metody leczenia niedosłuchu:

• niedosłuch przewodzeniowy — leczenie polega na usunięciu przyczyny utrudniającej przewodzenie dźwięków. Może obejmować usunięcie woskowiny lub ciała obcego, leczenie stanów zapalnych oraz zabiegi chirurgiczne, np. przy perforacji błony bębenkowej czy otosklerozie;
• niedosłuch odbiorczy (czuciowo-nerwowy) — najczęściej ma charakter trwały, dlatego leczenie opiera się głównie na poprawie słyszenia. Najczęściej stosuje się aparaty słuchowe, które wzmacniają dźwięki i ułatwiają codzienną komunikację. W przypadku głębokiego niedosłuchu rozwiązaniem mogą być implanty ślimakowe, które bezpośrednio stymulują nerw słuchowy;
• niedosłuch mieszany — leczenie łączy metody stosowane w niedosłuchu przewodzeniowym i odbiorczym, w zależności od przyczyny oraz stopnia uszkodzenia słuchu;
• niedosłuch nagły — wymaga pilnej konsultacji lekarskiej i szybkiego wdrożenia leczenia. W takich przypadkach najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy podawane ogólnoustrojowo lub bezpośrednio do ucha. 

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Leczenie niedosłuchu często obejmuje również rehabilitację słuchu i mowy, szczególnie u dzieci. Wsparcie logopedy, pedagoga lub psychologa pomaga rozwijać umiejętności komunikacyjne i ułatwia codzienne funkcjonowanie.

Bibliografia

1. Michels, T.C., Duffy, M.T., Rogers, D.J. (2020). Niedosłuch u dorosłych – rozpoznanie różnicowe i leczenie. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/show.html?id=225010 (Dostęp: 07.2026)
2. Walling, A.D., Dickson, G.M., (2015). Niedosłuch u osób starszych. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/otolaryngologia/artykuly/ucho/120016,niedosluch-u-osob-starszych (Dostęp: 07.2026)
3. Wiercińska, M. (2022). Ostre i przewlekłe zapalenie ucha środkowego: przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/177491,ostre-zapalenie-ucha-srodkowego (Dostęp: 07.2026)
4. Cudejko, R. (2017). Kłopoty ze słuchem u dzieci, poradnik dla rodziców. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/161544,klopoty-ze-sluchem-u-dzieci-poradnik-dla-rodzicow#goog_rewarded (Dostęp: 07.2026)
5. Gyrczuk, E., Frąc, L., Topczewska-Cabanek, A., Nitsch-Osuch. A, Życińska, K.A., Wardyn, K.A. (2014). Wiedza rodziców na temat postępowania leczniczego i rehabilitacyjnego u dzieci z niedosłuchem. Family Medicine & Primary Care Review.;16(1); s. 20-24.
6. Anastasiadou, S., Al Khalili, Y. (2023). Hearing Loss. StatPearls Publishing. Dostępne na: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542323/ (Dostęp: 07.2026)

Autor