Grzybica skóry głowy — jak ją rozpoznać? Przyczyny, objawy, leczenie, pielęgnacja

Czym jest grzybica skóry głowy?

Grzybica skóry głowy to zakaźna choroba wywoływana przez grzyby chorobotwórcze, nazywane dermatofitami. Atakują one zarówno skórę głowy, jak i włosy, wykorzystując zawartą w nich keratynę jako źródło składników odżywczych. W efekcie dochodzi do uszkodzenia włosów oraz pojawienia się charakterystycznych zmian skórnych.

Grzybica skóry głowy — przyczyny

Za rozwój grzybicy skóry głowy odpowiadają przede wszystkim dermatofity z rodzajów Trichophyton i Microsporum. W zależności od ich naturalnego środowiska wyróżnia się trzy główne grupy:

• grzyby antropofilne — przenoszą się z człowieka na człowieka i najczęściej wywołują łagodniejsze, przewlekłe zakażenia;
• grzyby zoofilne — przenoszone przez zwierzęta, np. koty, psy czy bydło, zwykle powodują bardziej nasilony stan zapalny;
• grzyby geofilne — bytują w glebie bogatej w resztki keratynowe i stosunkowo rzadko są przyczyną zakażeń u ludzi.

Jak można zarazić się grzybicą skóry głowy?

Do zakażenia grzybicą skóry głowy może dojść zarówno w wyniku bezpośredniego kontaktu z chorą osobą lub zakażonym zwierzęciem, jak i pośrednio — poprzez korzystanie ze wspólnych grzebieni, szczotek, ręczników, czapek czy poduszek. Na zakażenie można narazić się również w salonach fryzjerskich lub barberskich, jeśli narzędzia nie są odpowiednio dezynfekowane. Drobne skaleczenia powstałe podczas strzyżenia lub golenia dodatkowo ułatwiają grzybom wniknięcie w skórę.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia?

Pamiętaj, że zarodniki grzybów potrafią przetrwać na przedmiotach nawet przez kilkanaście miesięcy. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia, nie korzystaj z cudzych akcesoriów do włosów i wybieraj salony fryzjerskie, które przestrzegają zasad higieny. Jeśli masz dzieci, zwracaj również uwagę na ich kontakt ze zwierzętami domowymi — szczególnie wtedy, gdy u pupila zauważysz zmiany skórne lub nadmierne wypadanie sierści. Dzięki tym prostym zasadom możesz skutecznie ograniczyć ryzyko rozwoju grzybicy skóry głowy.

Kto jest najbardziej narażony na grzybicę skóry głowy?

Grzybica skóry głowy najczęściej rozwija się u dzieci, zwłaszcza między 3. a 7. rokiem życia. To właśnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym ryzyko zakażenia jest największe, ponieważ dzieci mają częsty kontakt z rówieśnikami i wspólnie korzystają z różnych przedmiotów. U osób dorosłych choroba występuje zdecydowanie rzadziej, jednak wciąż może się pojawić.

Na rozwój grzybicy skóry głowy narażone są przede wszystkim:

• kobiety po menopauzie, u których zmiany hormonalne i mniejsza produkcja sebum osłabiają naturalną barierę ochronną skóry;
• osoby z obniżoną odpornością, m.in. chorujące na cukrzycę, zakażone wirusem HIV, leczone z powodu nowotworów lub przyjmujące leki immunosupresyjne;
• osoby przebywające w dużych skupiskach ludzi, takich jak przedszkola, szkoły, internaty czy domy opieki, gdzie zakażenie może łatwiej rozprzestrzeniać się między mieszkańcami czy podopiecznymi.

Jakie są objawy grzybicy skóry głowy?

Objawy grzybicy skóry głowy nie zawsze wyglądają tak samo. U części osób przypomina zwykły łupież, u innych powoduje silny stan zapalny i miejscowe wypadanie włosów. Do najczęściej występujących objawów należą: 

• zaczerwienienie skóry głowy;
• świąd o różnym nasileniu;
• łuszczenie się naskórka;
• okrągłe ogniska przerzedzenia lub utraty włosów;
• łamliwe i kruche włosy;
• strupy oraz zmiany zapalne;
• w bardziej zaawansowanych przypadkach — bolesne guzki z ropną wydzieliną.

Jak wyglądają zmiany na skórze głowy?

W początkowym stadium na skórze zwykle pojawiają się dobrze odgraniczone, zaczerwienione i łuszczące się ogniska. Włosy stają się matowe, kruche i łamią się na różnej wysokości, przez co widoczne są miejsca ich przerzedzenia.

Charakterystycznym objawem niektórych zakażeń są tzw. czarne kropki. Powstają one, gdy włosy łamią się tuż przy powierzchni skóry, pozostawiając ciemne pozostałości w mieszkach włosowych. W innych przypadkach włosy urywają się kilka milimetrów nad skórą, tworząc szarawe plamy.

Objawy zaawansowanej grzybicy skóry głowy

Niektóre zakażenia, szczególnie przenoszone od zwierząt, mogą wywołać silny stan zapalny. Na skórze pojawia się wtedy bolesny, miękki guz, z którego może wydobywać się ropna wydzielina. Z czasem tworzą się żółte strupy. Taka postać choroby, określana jako kerion Celsi, wymaga szybkiej konsultacji z lekarzem. Nieleczona może doprowadzić do bliznowacenia skóry oraz trwałego uszkodzenia mieszków włosowych, co wiąże się z ryzykiem nieodwracalnej utraty włosów.

Diagnostyka grzybicy skóry głowy

Rozpoznanie grzybicy skóry głowy rozpoczyna się od dokładnego wywiadu oraz oceny zmian przez lekarza. Ocenia on charakter zmian, ich lokalizację oraz czas trwania objawów. Choć już na tym etapie często można podejrzewać zakażenie grzybicze, ostateczne potwierdzenie wymaga wykonania badań diagnostycznych. Oto najczęstsze z nich: 

• trichoskopia — to szybkie i bezbolesne badanie wykonywane przy użyciu dermatoskopu. Umożliwia dokładną ocenę skóry głowy i włosów oraz pomaga odróżnić grzybicę od innych schorzeń, takich jak łysienie plackowate czy trichotillomania;
• badanie mykologiczne i posiew — badanie mykologiczne polega na pobraniu zeskrobin skóry lub włosów i ocenie ich pod mikroskopem, co pozwala potwierdzić obecność grzybów. W celu identyfikacji gatunku wykonuje się posiew, który ułatwia dobór odpowiedniego leczenia;
• badanie metodą PCR — coraz większe znaczenie w diagnostyce grzybicy skóry głowy mają badania molekularne metodą PCR. Charakteryzują się wysoką czułością i swoistością, a także umożliwiają potwierdzenie rozpoznania znacznie szybciej niż przy wykorzystaniu tradycyjnej hodowli.

Grzybica skóry głowy — leczenie

Leczenie grzybicy skóry głowy opiera się przede wszystkim na stosowaniu doustnych leków przeciwgrzybiczych, ponieważ preparaty miejscowe nie są w stanie skutecznie dotrzeć do mieszków włosowych, gdzie rozwija się zakażenie. Wybór leku zależy od gatunku grzyba oraz wieku pacjenta. Często stosuje się terbinafinę, szczególnie w zakażeniach wywołanych przez grzyby z rodzaju Trichophyton. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić również itrakonazol lub flukonazol. Gryzeofulwina, skuteczna zwłaszcza w zakażeniach wywołanych przez Microsporum, nie jest obecnie dostępna w Polsce. Czas leczenia wynosi zazwyczaj od kilku do kilkunastu tygodni i zależy od zastosowanego leku oraz przebiegu choroby. 

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Leczenie miejscowe jako uzupełnienie terapii

Preparaty stosowane miejscowo, takie jak żele, roztwory czy szampony z ketokonazolem, cyklopiroksem lub siarczkiem selenu, wspomagają leczenie grzybicy skóry głowy, jednak nie zastępują leków doustnych. Ich zadaniem jest ograniczenie namnażania grzybów na powierzchni skóry, zmniejszenie ryzyka przeniesienia zakażenia oraz wsparcie skuteczności terapii.

Domowe sposoby na grzybicę skóry głowy

Domowe sposoby mogą wspierać leczenie grzybicy skóry głowy, jednak nie zastąpią terapii przeciwgrzybiczej. Podczas wizyty zapytaj lekarza, jakie preparaty wspomagające leczenie będą odpowiednie w Twoim przypadku. Na co dzień pamiętaj również o przestrzeganiu podstawowych zasad higieny:

• nie używaj wspólnie ręczników, szczotek, grzebieni ani nakryć głowy;
• pierz pościel, ręczniki i czapki w temperaturze co najmniej 60°C;
• jeśli zakażenie ma pochodzenie odzwierzęce, zadbaj o zbadanie i ewentualne leczenie zwierzęcia przez lekarza weterynarii.

Przede wszystkim pamiętaj, że grzybica skóry głowy zawsze wymaga konsultacji z lekarzem i odpowiednio dobranego leczenia farmakologicznego. Nie przerywaj terapii, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej — ukończenie pełnego cyklu leczenia zmniejsza ryzyko nawrotu choroby i pomaga całkowicie wyeliminować zakażenie.

Bibliografia

1. Auchus, I.C., Ward, K.M., Brodell, R.T., Brents, M.J., Jackson, J.D. (2016). Tinea capitis in adults. Dermatol Online.; 22(3), 13030.
2. Hill, R.C., Gold, J.A.W., Lipner, S.R. (2024). Comprehensive Review of Tinea Capitis in Adults: Epidemiology, Risk Factors, Clinical Presentations, and Management. J Fungi.; 10(5), 357. DOI: 10.3390/jof10050357. 
3. Gupta, A.K., Friedlander, S.F., Simkovich, A.J. (2022). Tinea capitis: An update. Pediatr Dermatol.; 39(2) s. 167-172. DOI: 10.1111/pde.14925. 
4. Wiercińska, M. (2023). Grzybica skóry głowy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/391527,grzybica-skory-glowy  (Dostęp: 07.2026)
5. Hryncewicz-Gwóźdź, A. (2024). Dermatofitozy. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.142.1.1. (Dostęp: 07.2026)

Autor