Na czym polega alergia krzyżowa? Przyczyny, objawy, leczenie

Alergia krzyżowa — czym jest?

Alergia krzyżowa to sytuacja, w której nasz organizm po rozpoznaniu jednego rodzaju antygenu rozpoznaje inny, o zbliżonej budowie jako ten sam. Daje to sygnał do mobilizacji układu odpornościowego i „zwalczania” alergenu, co skutkuje pojawieniem się nieprzyjemnych objawów.

Czym są alergeny?

Alergeny to substancje, które u osób predysponowanych wywołują nieprawidłową reakcję układu odpornościowego. Organizm alergika traktuje je jako zagrożenie i odpowiada nadmiernym wydzielaniem przeciwciał, co prowadzi do objawów alergii. Alergeny mogą mieć różną budowę i drogę kontaktu z naszym organizmem, jednak to właśnie podobieństwo w budowie niektórych białek w nich obecnych skutkuje odebraniem ich przez nasz organizm jako tych samych związków.

W najbardziej ogólny sposób alergeny dzielone są na kilka typów: 

• wziewne (pyłki roślin, zarodniki grzybów, roztocza kurzu, sierść zwierząt);
• pokarmowe;
• kontaktowe (substancje w kosmetykach, lekach, lateksie).

Jakie są najczęstsze przyczyny alergii krzyżowych?

Alergie krzyżowe występują, ponieważ organizm odbiera zbliżone budową alergeny innego pochodzenia jako te same. Dokładny mechanizm nie jest jednak do końca poznany, a czynników wpływających na występowanie alergii krzyżowych jest wiele. Należą do nich zmienność genetyczna, ekspozycja na dane alergen czy ekspozycja środowiskowa, jak na przykład zanieczyszczenie środowiska. Nie da się w pełni określić ryzyka wystąpienia alergii krzyżowych u danych osób, jednak da się przewidzieć ryzyko w przypadku konkretnych alergenów.

• Alergie krzyżowe z brzozą występują najczęściej z takimi alergenami jak pyłki leszczyny, pyłki olszy, pyłki dębu czy buku, kiwi, brzoskwinia, mango, seler, marchew, pieprz oraz owoce pestkowe (jabłko, gruszka, morela, wiśnia i czereśnia).
• Alergeny pyłków traw są zbliżone budową do alergenów znajdujących się w melonie, arbuzie, pomidorze i mące żytniej oraz pszennej. To właśnie te alergeny najczęściej wchodzą w alergię krzyżową w przypadku uczulenia na pyłki traw.
• Alergie krzyżowe z roztoczem kurzu są jednymi z częściej występujących. Do alergenów je wywołujących zalicza się w szczególności skorupiaki: krewetki, kraby, ostrygi i małże.
• Alergie krzyżowe z mlekiem krowim występują z kolei najczęściej wraz z alergenami obecnymi w mlekach innego pochodzenia niż krowie, takimi jak mleko kozie i owcze oraz z mięsem wołowym.

Alergia krzyżowa — jak się objawia?

Alergia krzyżowa nie różni się objawami od zwykłej alergii. Reakcja układu odpornościowego na alergen może wystąpić na różnych płaszczyznach. Najczęstszym objawem alergii krzyżowej jest świąd, wyciek z nosa, łzawienie i występowanie pokrzywki. Innymi dolegliwościami ze strony układu oddechowego może być również częste kichanie, kaszel, a nawet nudności. 

Alergia krzyżowa może powodować symptomy z innych układów niż oddechowy. Objawy alergii pokarmowej są nieraz związane z nudnościami, wymiotami, biegunką. Mogą się również pojawić objawy skórne w postaci wysypki, świądu, a nawet obrzęku. Jednym z najgroźniejszych objawów alergii jest obrzęk naczynioruchowy. 

Alergia krzyżowa — jakie badania się wykonuje?

Alergia krzyżowa może być ciężka do określenia samodzielnie ze względu na fakt, że różne, podobne w budowie chemicznej związki, mogą wywoływać jej objawy. W aptekach dostępne są domowe testy na część alergenów, jednak najskuteczniejszą metodą jest wykonanie badań alergicznych. 

Badania alergiczne wykonuje się w centrach diagnostycznych i można się na nie zazwyczaj stawić o każdej porze dnia, niezależnie od spożywanych posiłków (zwykle nie trzeba być na czczo). Należy jedynie pamiętać, żeby dnia poprzedzającego badanie oraz w dniu badania unikać wysiłku fizycznego. Przed zgłoszeniem się na badania alergiczne zapytaj lekarza, czy nie ma np. konieczności odstawienia niektórych leków.

Jak przebiega leczenie alergii krzyżowej?

Alergia krzyżowa leczona jest w taki sam sposób jak zwykła alergia. W aptekach dostępnych jest wiele leków łagodzących objawy alergii. Zawierają one w swoim składzie związki przeciwhistaminowe, takie jak bilastyna, cetyryzyna, desloratadyna, olopatadyna, feksofenadyna. Dostępne są zarówno w postaci kropli do oczu, sprayów do nosa, jak i tabletek doustnych.

Dostępność produktów przeciwalergicznych dostępnych w Twojej okolicy sprawdzisz na stronie KtoMaLek.pl.

Bibliografia

1. Sybilski, A. (2017). Alergia krzyżowa. Medycyna po dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/medycyna/26570,alergia-krzyzowa?srsltid=AfmBOooKUNUGIStN8vntkrkHWtyE8OBrhP-rKuiw1jB4Z_Qx_TQM5L92. (Dostęp: 11.2025)
2. Wawrzeńczyk, A., Bartuzi, Z. (2018). Zespoły kliniczne alergii krzyżowej. Alergia Astma immunologia, 23 (2), s. 64-66.
3. Bartuzi, Z., Horvath, A. (2023). Nadwrażliwość pokarmowa. Medycyna praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.26. (Dostęp: 11.2025)

Autor