Hiperkaliemia (hiperpotasemia) — jakie mogą być objawy i skutki nadmiaru potasu?

Co to jest hiperkaliemia?

Hiperkaliemia oznacza stan, w którym w organizmie (we krwi) występuje nadmiar potasu. Stężeniem, przy którym mówi się o hiperkaliemii, jest ilość potasu przekraczająca 5,5 mmol/L. To stan mogący stanowić zagrożenie zdrowia, a także życia, dlatego nie można go bagatelizować!

Wyróżnia się kilka stopni hiperkaliemii — łagodną, umiarkowaną oraz ciężką. Stężenie potasu przedstawia się w nich następująco:

• łagodna hiperpotasemia — 5,5-5,9 mmol/l;
• umiarkowana - 6,0-6,4 mmol/l;
• ciężka — stężenie równe lub > 6,5 mmol/l.

Oznaczenie stężenia potasu we krwi, w celu potwierdzenia lub wykluczenia obecności hiperkaliemii, wykonuje się z krwi żylnej podczas analizy w laboratorium.

Jakie są przyczyny hiperkaliemii?

Hiperkaliemia w organizmie może towarzyszyć innym schorzeniom ogólnoustrojowym, m.in. niewydolności serca, niewydolności nerek czy cukrzycy.

Przyczynami za wysokiego stężenia potasu we krwi są stosunkowo często leki wpływające na zmniejszenie wydalania jonów potasu wraz z moczem. Do hiperpotasemii może dojść także w wyniki zbyt dużej podaży tego pierwiastka, np. poprzez stosowanie nadmiernej dawki suplementacyjnej potasu. 

U niektórych pacjentów nadmiar potasu we krwi będzie mieć przyczynę wewnątrz organizmu chorego. Będzie tak np. w sytuacji, gdy rozpadający się guz nowotworowy uwalnia duże ilości potasu. Hiperkaliemia może pojawić się w wyniku kwasicy metabolicznej lub cukrzycowej czy hemolizy.

Hiperkaliemia — objawy

Objawy zwiększonego stężenia potasu we krwi zależą od stopnia nasilenia hiperkaliemii. W przypadku łagodnej postaci chory może wcale nie odczuwać dolegliwości. Jeśli jednak stężenie potasu gwałtownie narasta, wówczas pacjent może zgłaszać:

• osłabienie i szybsze męczenie się;
• porażenie lub osłabienie mięśni — ujawnia się np. jako problem ze wstawaniem czy chodzeniem;
• bradykardię;
• duszności;
• zaburzenia czucia;
• dezorientację.

W skrajnych przypadkach hiperkaliemia może doprowadzić nawet do śmierci!

Jeśli odczuwasz niepokojące objawy, udaj się do przychodni, na szpitalny oddział ratunkowy lub w jakiekolwiek inne miejsce, w którym możesz liczyć na szybką pomoc medyczną.

Zmiany w EKG — hiperkaliemia

Gdy organizm zmaga się z hiperkaliemią, oprócz objawów zgłaszanych przez pacjenta, można zauważyć też realne zmiany w wynikach badań, m.in w EKG. Nadmiar potasu typowo powoduje w zapisie pracy serca powstanie spiczastych załamków T, zanim załamków p oraz wydłużenie odcinka PQ. Zmian może być jednak więcej, dlatego wynik elektrokardiogramu musi zostać przeanalizowany przez medyka.

Jak leczyć hiperkaliemię?

Postępowanie w hiperkaliemii polega na stosowaniu się do jasnych wytycznych stworzonych przez European Resuscitation Council. W przypadku zmian w zapisie EKG, w celu ochrony serca, stosuje się dożylnie 10% glukonian wapnia lub 10% chlorek wapnia w hiperkaliemii.

Według wytycznych zaleca się podanie dożylnie wlewu insuliny z glukozą w celu przesunięcia nadmiaru jonów potasu do wnętrza komórek ciała. W podobnym celu można użyć także salbutamol w formie nebulizacji.

Usunięcie potasu z organizmu może wesprzeć podaż cyklokrzemianu sodowo-cyrkonowego lub patiromeru. W skrajnych przypadkach chory może wymagać dializoterapii.

Dostępność poszukiwanych preparatów sprawdzisz i zarezerwujesz z łatwością w wybranej aptece za pomocą portalu KtoMaLek.pl.

Warto ustalić przyczynę hiperkaliemii i ustalić działania mające na celu zapobiegania nawrotom tego stanu.

Bibliografia

1. Drabczyk. R. (2024). Nadmiar potasu (hiperkaliemia): przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/pacjent/objawy/175883,nadmiar-potasu-hiperkaliemia-przyczyny-objawy-i-leczenie. (Dostęp: 06.2025).
2. Lott, C., Truhlar, A., Alfonzo, A. i inni (2021).Wytyczne resuscytacji 2021 (tłum. Przybył, M.) Rozdział 6: Zatrzymanie krążenia w sytuacjach szczególnych, s. 192.
3. Sood, M.M., Sood, A.R., Richardson, R. (2009). Chory z hiperkaliemią. Postępowanie w stanach nagłych oraz sytuacjach powszechnie spotykanych w opiece ambulatoryjnej. Medycyna Po Dyplomie, 01. Dostępne na: https://podyplomie.pl/medycyna/11486,chory-z-hiperkaliemia-postepowanie-w-stanach-naglych-oraz-sytuacjach-powszechnie-spotykanych-w?srsltid=AfmBOoodMj_KPC91wg2q5zsngaTa3rB2TO2AT5h-s_1FfVZcB-8nSP9O. (Dostęp: 06.2025)

Autor