Przedekspozycyjna profilaktyka zakażenia HIV (PrEP) – na czym polega?

​PrEP w Polsce — co musisz wiedzieć?

​Od 2017 roku pacjenci mogą korzystać z PrEP w Polsce. Stanowi to najskuteczniejszą formę ochrony przed HIV dla osób aktywnych seksualnie.

​Ważne fakty o PrEP:

• ​koszt — NFZ nie refunduje obecnie leków — pacjent pokrywa 100% ceny. Obecnie cena za miesiąc terapii wynosi około 200 zł;
• ​dyscyplina — skuteczność zależy od Twojej regularności i stosowania się do zaleceń lekarza;
• ​dostępność — farmaceuci wydają leki wyłącznie na receptę po kwalifikacji lekarskiej.

​Jak otrzymać receptę na PrEP?

Po pierwsze wykonaj test na HIV — jest on bezwzględnie konieczny! PrEP stosuje się wyłącznie u osób z wynikiem ujemnym, leki wzięte przez osobę zakażoną wywołują lekooporność. Dodatkowo pamiętaj, aby:

• ​zbadać nerki (kontrola poziomu kreatyniny),
• ​wykonać badania na inne choroby przenoszone płciowo (kiła, rzeżączka, chlamydia),
• ​skonsultować się z lekarzem, który dobierze odpowiedni schemat dawkowania.

Gdzie zrobić test? Darmowe i w 100% anonimowe testy wykonasz w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD). Możesz też skorzystać z punktów medycznych podstawowej opieki zdrowotnej, prywatnych laboratoriów lub testów aptecznych, ale wymagają one potwierdzenia klinicznego.

​Jak stosować PrEP? Schematy dawkowania

​PrEP możesz przyjmować na dwa sposoby. Wybór zależy od Twojego stylu życia i tego, jak często uprawiasz seks. Pamiętaj! Ostateczną decyzję o schemacie zawsze podejmujesz z lekarzem.

1. PrEP Codzienny (dla każdego)

​To najprostsza metoda – bierzesz jedną tabletkę każdego dnia o tej samej porze.

• ​Dla kobiet: pełną ochronę uzyskujesz po 7 dniach regularnego przyjmowania. Należy kontynuować branie tabletek przez 7 dni po ostatnim ryzykownym stosunku. 
• ​Dla mężczyzn: ochrona zaczyna działać szybciej, ale zaleca się stały rytm, by nie pominąć dawki. Należy kontynuować branie tabletek 2 dni po ostatnim ryzykownym zachowaniu.
• Dla osób transpłciowych: schemat ustala lekarz.

2. PrEP na żądanie (metoda on-demand) 

​Ten schemat jest przeznaczony wyłącznie dla mężczyzn mających kontakty seksualne z innymi mężczyznami oraz osób transpłciowych. Nie jest zalecany dla kobiet (ze względu na wolniejsze przenikanie leku do tkanek dróg rodnych).

W tej terapii leki stosuj zgodnie z zasadą 2-1-1:

• ​2 tabletki: od 2 do 24 godzin przed planowanym seksem;
• ​1 tabletka: po 24 godzinach od pierwszej dawki;
• ​1 tabletka: po 48 godzinach od pierwszej dawki.

​Jak działają leki PrEP? Skład i skuteczność

​Najpopularniejszą formą PrEP w Polsce jest tabletka zawierająca dwie substancje: emtrycytabinę oraz tenofowir. Działają one synergicznie, blokując wirusowi możliwość namnażania się w organizmie. Ta terapia charakteryzuje się wysoką skutecznością — prawidłowo stosowany PrEP chroni przed HIV w ponad 97-99%. Pamiętaj jednak, że tabletka chroni tylko przed HIV. Nie zabezpiecza przed kiłą, rzeżączką czy rzęsistkowicą – dlatego prezerwatywa to wciąż Twój najlepszy przyjaciel.

Dostępność leków w aptekach w Twojej okolicy możesz sprawdzić w serwisie KtoMaLek.pl.

Na świecie w ramach PrEP dostępne bywają także preparaty w postaci zastrzyków (zawierające kabotegrawir oraz rylpiwirynę) lub ringów dopochwowych (zawierających dapawirynę). Obecnie produkty te niedostępne są w Polsce.

​Możliwe skutki uboczne – czy jest się czego bać?

​Większość osób stosujących PrEP nie odczuwa żadnych dolegliwości. Jeśli jednak wystąpią skutki uboczne, zazwyczaj mają one charakter łagodny i mijają po pierwszych 2-4 tygodniach, gdy organizm przyzwyczai się do leku.

​Najczęstsze objawy niepożądane:

• ​nudności i lekkie bóle brzucha;
• ​bóle głowy;
• biegunka;
• uczucie zmęczenia. 

​Na co uważać podczas terapii?

​PrEP jest bezpieczny, ale wymaga trzymania ręki na pulsie. Co 3 miesiące należy:

• ​powtórzyć test na HIV (branie PrEP przy nieświadomym zakażeniu może doprowadzić do lekooporności wirusa!);
• ​monitorować pracę nerek (badanie poziomu kreatyniny);
• ​badać się pod kątem chorób wenerycznych (PrEP nie chroni przed kiłą czy rzeżączką).

​PrEP vs PEP – którą metodę wybrać?

Często mylimy te dwa pojęcia, a różnica jest kluczowa: PrEP to tarcza, natomiast PEP, czyli profilaktyka poekspozycyjna HIV, zwana tabletką na HIV 24h to hamulec bezpieczeństwa. Sprawdź jakie są między nimi różnice. 

Ryzykowne zachowanie? Nie czekaj! Jeśli doszło do sytuacji zagrożenia (np. gwałt, zakłucie niewiadomą igłą), natychmiast zgłoś się na SOR szpitala zakaźnego po profilaktykę poekspozycyjną (PEP).

​Czy PrEP jest dla Ciebie?

​Jeśli prowadzisz aktywne życie seksualne, masz wielu partnerów lub zdarza Ci się nie używać prezerwatywy – PrEP jest dla Ciebie. To inwestycja w Twój spokój i bezpieczeństwo. Pamiętaj: lepiej zapobiegać, niż leczyć, dlatego już dziś znajdź najbliższy punkt i wykonaj test!

Bibliografia

1. Brodzikowska, M. (2022). Kontra. Biuletyn Krajowego Centrum ds. AIDS, 91(1), s. 10–14.
2. Clement, M.E., Kofron, R., Landovitz, R.J. (2020). Long-acting Injectable Cabotegravir for the Prevention of HIV Infection. Current opinion in HIV and AIDS, 15(1), s. 19–26. DOI:10.1097/COH.0000000000000597
3. Profilaktyka i testowanie w kierunku HIV - Ministerstwo Zdrowia—Portal Gov.pl. Ministerstwo Zdrowia. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-i-testowanie-w-kierunku-hiv. (Dostęp: 04.2026).
4. Program edukacyjny—Portal edukacyjny Krajowego Centrum ds. AIDS. Dostępne na: https://www.hiv-aids.edu.pl/program-edukacyjny/profilaktyka-przedekspozycyjna. (Dostęp: 04.2026).
5. Peebles, K., Brown, E.R., Hendrix, C.W., Palanee-Phillips, T., van der Straten, A., Harkoo, I., Reddy, K., Mirembe, B.G., Jeenarain, N., Hillier, S.L., Baeten, J.M., Barnabas, R.V. (2023). Dapivirine ring HIV-1 prevention effectiveness for women engaged in vaginal and anal intercourse: Insights from mathematical modeling. Journal of acquired immune deficiency syndromes, 92(2), s. 122–126. DOI: 10.1097/QAI.0000000000003110.

Autor