Kwas gamma-aminomasłowy (GABA) — czym jest i jak działa na organizm? Źródła w diecie, suplementacja, przeciwwskazania

Kwas gamma-aminomasłowy — co to jest?

Kwas gamma-aminomasłowy (GABA) to niebiałkowy aminokwas oraz jeden z ważniejszych neuroprzekaźników ośrodkowego układu nerwowego (OUN). GABA to substancja krystaliczna o barwie białej do jasnożółtej mająca lekko gorzki posmak. Kwas ten odpowiada za hamowanie pobudliwości neuronów. Wpływa to na regulację aktywności mózgu, poprawę jakości snu oraz wspieranie reakcje na stres. 

GABA powstaje w organizmie w procesie syntezy z kwasu glutaminowego przy udziale enzymu dekarboksylazy kwasu glutaminowego (GAD).

Kwas gamma-aminomasłowy — działanie i wpływ na układ nerwowy

Działanie GABA odbywa się poprzez połączenie się z jednym z receptorów — GABA-A, GABA-B lub GABA-C. Są to najlepiej poznane receptory GABA-ergiczne. Kwas gamma-aminomasłowy otwiera kanały chlorkowe w błonie komórek nerwowych, co powoduje napływ jonów chlorkowych i zahamowanie dalszego przekazywania impulsów. 

Prawidłowe stężenie GABA wpływa na funkcjonowanie całego układu nerwowego. Jako hamujący neuroprzekaźnik redukuje nadmierną aktywność komórek nerwowych, co pozytywnie wpływa na utrzymanie równowagi psychicznej i prawidłowe funkcje poznawcze. 

GABA może również pomagać w redukcji stresu i napięcia. Kwas gamma-aminomasłowy uczestniczy w regulacji rytmu snu i czuwania, co powoduje, że często jest określany jako neuroprzekaźnik wspierający wyciszenie organizmu.

Naturalne źródła GABA w diecie

Możesz zastanawiać się, czy istnieje możliwość dostarczania GABA z pożywieniem i w jakich produktach występuje. Niewielkie ilości kwasu gamma-aminomasłowego znajdują się przede wszystkim w produktach fermentowanych. Do naturalnych źródeł GABA w diecie zaliczamy produkty, takie jak:

• kefir; 
• jogurt naturalny;
• kiszoną kapustę;
• ogórki kiszone. 

Mniejsze ilości znajdziesz w pomidorach, brokułach, szpinaku oraz zakwasie z buraków. 

Suplementacja kwasu gamma-aminomasłowego

Suplementy GABA najczęściej są dostępne w formie tabletek, kapsułek lub proszku (np. Aliness Gaba 750 mg, GABA Forte Kwas Gamma Aminomasłowy, Osavi GABA 500 mg + Witamina B6). Obecnie nie ma ustalonej oficjalnej normy dawkowania. Dostępne preparaty mają zazwyczaj 250-750 mg i większość producentów zaleca 1 porcję dziennie. Najlepiej przyjmować je zgodnie z zaleceniami producenta

Ze względu na potencjalne działanie uspokajające producenci często zalecają spożywać preparat wieczorem, najlepiej 30-60 minut przed snem. 

Pamiętaj, aby suplementów GABA nie łączyć z alkoholem. 

Kwas gamma-aminomasłowy — skutki uboczne

Suplementy zawierające kwas gamma-aminomasłowy zazwyczaj są dobrze tolerowane, jeśli są stosowane zgodnie z zaleceniami producenta. Skutki uboczne najczęściej dotyczą sytuacji, gdy przekroczysz dzienną zalecaną dawkę. Mogą wtedy wystąpić u Ciebie działania niepożądane, takie jak:

• senność;
• zawroty głowy; 
• świąd skóry;
• problemy z oddychaniem; 
• dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. 

Efekty przedawkowania zazwyczaj przechodzą po przerwaniu stosowania suplementu. 

GABA — przeciwwskazania do stosowania

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania kwasu gamma-aminomasłowego są: ciąża, okres karmienia piersią oraz wiek poniżej 18 roku życia. Aktualnie nie ma wystarczającej wiedzy na temat bezpieczeństwa suplementacji GABA w ciąży oraz podczas karmienia piersią. 

Jeśli zastanawiasz się nad rozpoczęciem suplementacji GABA, zwróć uwagę na składniki suplementu, ponieważ kolejnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którykolwiek ze składników. Większą uwagę musisz, poświęcić, jeśli masz zdiagnozowaną chorobę neurologiczną lub przyjmujesz leki wpływające na receptory GABA (np. benzodiazepiny), w takim momencie nie rozpoczynaj suplementacji bez konsultacji z lekarzem. 

GABA — z czym nie łączyć? Interakcje z lekami

Suplementy GABA mogą nasilać działanie innych substancji wpływających na ośrodkowy układ nerwowy. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu benzodiazepin, ponieważ leki te wpływają na receptory GABA-A i wykazują działanie uspokajające i nasenne. Następna grupa leków, które mogą wchodzić w interakcję z suplementami GABA, są leki przeciwpadaczkowe, których działanie jest związane z układem GABA-ergicznym.

Ostrożność zachowaj również przy przyjmowaniu leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych. Najlepiej, jeśli stosujesz jakiekolwiek leki, a planujesz rozpoczęcie suplementację GABA — skonsultuj się ze swoim lekarzem, aby uniknąć niebezpiecznych interakcji. 

Dostępność poszukiwanych preparatów w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz z łatwością na stronie KtoMaLek.pl.

Bibliografia

1. Kihara A. H. (2024). GABA Signaling in Health and Disease in the Nervous System. International journal of molecular sciences, 25(20), 11193. DOI:10.3390/ijms252011193
2. Zhang, Q., Zhu, L., Li, H., Chen, Q., Li, N., Li, J., Zhao, Z., Xiao, D., Tang, T., Bi, C., Zhang, Y., Zhang, H., Zhang, G., Li, M., Zhu, Y., Zhang, J., Kong, J. (2024). Insights and progress on the biosynthesis, metabolism, and physiological functions of gamma-aminobutyric acid (GABA): a review. PeerJ, 12, e18712. DOI:10.7717/peerj.18712
3. Chaturvedi, R.,  Emery, P. (2024). Fly into tranquility: GABA's role in Drosophila sleep. Current opinion in insect science, 64, 101219. DOI:10.1016/j.cois.2024.101219

Autor