Kadzidłowiec indyjski — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Kadzidłowiec indyjski — właściwości

Kadzidłowiec indyjski (łac. Boswellia serrata) jest rośliną, która była wykorzystywana w lecznictwie od tysięcy lat, głównie przez mieszkańców Afryki i Azji. Obecnie jest stosowana także przez Europejczyków i mieszkańców Ameryki Północnej i Południowej. Surowcem używanym w lecznictwie jest oleożywica kadzidłowca, którą nazywa się olibanum. Jest ona źródłem wielu substancji aktywnych, którym kadzidłowiec zawdzięcza swoje właściwości farmakologiczne. 

Dominującym składnikiem oleożywicy jest żywica, która stanowi do 50% masy olibanum.  Zawiera ona głównie kwasy bosweliowe, w tym kwas alfa-bosweliowy, acetylo-beta-bosweliowy i beta-bosweliowy. Wykazują one działanie przeciwzapalne. Ponadto w oleożywicy znajduje się do 23% gumy, w skład której wchodzą pięcio- i sześciowęglowe cukry z enzymami trawiennymi i utleniającymi. Oleożywica kadzidłowca jest także źródłem olejku eterycznego, którego zawartość może osiągać do 9% masy. Jego zapach określa się jako ziemisty, korzenny lub drzewny. W skład olejku eterycznego wchodzą takie związki jak linalol, limonen, alfa-tujon, alfa-pinen, para-cymen czy sabinen.

Kadzidłowiec indyjski — jak wygląda i skąd pochodzi?

Kadzidłowiec indyjski (łac. Boswellia serrata) jest drzewem należącym do rodziny osoczynowatych (łac. Burseraceae). Jest rośliną uprawianą na Bliskim Wschodzie i w Afryce. Nie ma wysokich wymagań środowiskowych i rośnie na glebach mało żyznych, suchych oraz w górach. Jest rośliną odporną na mrozy i suszę. Kadzidłowiec indyjski dorasta do 8 metrów wysokości i jest drzewem liściastym. Liście kadzidłowca są pierzastozłożone, a kształt pojedynczych listków jest lancetowaty. Ma szeroko rozgałęzioną koronę i charakterystyczną jasną korę, która z biegiem lat zaczyna się łuszczyć. Żywicę pozyskuje się przez nacięcie kory drzewa, z której zaczyna wypływać kleista substancja. Następnie czeka się, aż ta się zestali i zeskrobuje się ją z drzewa.  

Kadzidłowiec indyjski — działanie, wskazania do stosowania

Kadzidłowiec indyjski dzięki mnogości substancji aktywnych zawartych w oleożywicy wykazuje wielokierunkowe działanie. W lecznictwie jest wykorzystywany do łagodzenia bólu. Jest także spotykany w suplementach diety, które mają poprawiać zdrowie i kondycję stawów. Ponadto toczy się wiele badań dotyczących zastosowania kadzidłowca indyjskiego w leczeniu chorób o podłożu neurodegeneracyjnym, ponieważ bioaktywne składniki kadzidłowca mogą zwiększać aktywność poznawczą i chronić przed obumieraniem komórek nerwowych w mózgu.

Kadzidłowiec indyjski a działanie przeciwbólowe

Ekstrakty z kadzidłowca indyjskiego są stosowane w celu łagodzenia bólu pleców, w okolicach szyi i odcinka lędźwiowo-krzyżowego, bólach mięśni i stawów czy bólach reumatycznych. Mechanizm ich działania polega na miejscowym zwiększeniu ukrwienia mięśni i łagodzeniu ich napięcia np. po urazach spowodowanych przeciążeniem lub wysiłkiem fizycznym, co daje efekt rozluźnienia i zmniejsza uczucie bólu. 

Wykazano, że kwasy bosweliowe zawarte w kadzidłowcu, głównie kwas 11-keto-β-bosweliowy i kwas acetylo-11-keto-β-bosweliowy, mają zdolność selektywnego hamowania aktywności 5-lipooksygenazy (5-LOX). Jest to enzym zaangażowany w proces powstawania stanu zapalnego. Dzięki temu preparaty z kadzidłowcem mogą stać się interesującą alternatywą dla klasycznych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jednak potrzebne są na ten temat dalsze badania, ponieważ mechanizm ten został potwierdzony jedynie w badaniach in vitro. Wykazano także, że po podaniu doustnym powyższe dwa kwasy bosweliowe wchłaniają się w bardzo niskim stopniu — znacznie poniżej skutecznych stężeń osiąganych w modelach in vitro. Dlatego na razie trudno mówić o skuteczności tego mechanizmu w łagodzeniu bólu po podaniu doustnym. 

Z kolei inny składnik aktywny kadzidłowca — kwas β-bosweliowy, który hamuje mikrosomalną syntazę prostaglandyny E-1 w badaniach osiągał znacznie wyższe stężenia we krwi po podaniu doustnym. Syntaza prostaglanfyny E-1 jest także enzymem zaangażowanym w powstawanie procesu zapalnego. Dlatego prowadzone są dalsze badania in vitro i badania kliniczne, które być może doprowadzą kiedyś do powstania leku przeciwzapalnego, który będzie oparty na kadzidłowcu indyjskim.

Kadzidłowiec indyjski na stawy

Kadzidłowiec indyjski znajduje się w wielu suplementach diety, które wspierają zdrowie i ruchomość stawów. Często wyciągi z kadzidłowca w takich preparatach są standaryzowane na zawartość kwasów bosweliowych, a także wzbogacane o wyciągi z imbiru lekarskiego i kurkumy, co zwiększa efekt przeciwzapalny. 

Kadzidłowiec indyjski w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych

Choroby neurodegeneracyjne, takie jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba Huntingtona czy stwardnienie rozsiane, charakteryzują się postępującą utratą neuronów i  mają kilka wspólnych mechanizmów powstawania. Są nimi m.in.apoptotyczna śmierć komórek nerwowych, dysfunkcja mitochondriów, stan zapalny i stres oksydacyjny. Wiele badań in vitro, badań na zwierzętach i badań klinicznych potwierdza, że związki aktywne zawarte w kadzidłowcu indyjskim mają charakter neuroprotekcyjny. Mogą one zwiększać aktywność poznawczą i chronić komórki przed uszkodzeniami. Ekstrakty z Boswellia serrata chronią komórki przed śmiercią i mają właściwości antyoksydacyjne — zmniejszając poziom stresu oksydacyjnego — co stanowi jedne z przyczyn wyżej wymienionych chorób.

Kadzidłowiec indyjski — jak dawkować?

Preparaty z kadzidłowcem indyjskim należy dawkować zgodnie z zaleceniami producentów, ze względu na zróżnicowaną zawartość surowca w preparatach.

Leki i suplementy zawierające kadzidłowiec indyjski

Na rynku znajdują się jak dotąd suplementy diety zawierające ekstrakty z kadzidłowca w formie kapsułek i tabletek, a także wiele kremów, żeli i plastrów z Boswellia serrata o działaniu rozluźniającym, rozgrzewającym i przeciwbólowym.

Kadzidłowiec indyjski w ciąży

Ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa nie zaleca się stosowania kadzidłowca indyjskiego podczas ciąży i karmienia piersią.

Kadzidłowiec indyjski — przeciwwskazania i środki ostrożności

Nie należy stosować produktów z kadzidłowcem w przypadku uczulenia na substancje czynne w nim zawarte. Nie należy stosować go też u kobiet ciężarnych i karmiących.

Kadzidłowiec indyjski — możliwe działania niepożądane

Skutki uboczne po zastosowaniu kadzidłowca są rzadkie i dotyczą głównie reakcji ze strony układu pokarmowego (bóle brzucha, nudności, biegunka, zgaga), a także reakcji uczuleniowych, takich jak świąd i wysypka. 

Kadzidłowiec indyjski — interakcje z lekami i innymi ziołami

Nie są znane istotne klinicznie interakcje kadzidłowca indyjskiego z innymi lekami i ziołami. Ze względu na mechanizm jego działania możliwe jest nasilenie działań niepożądanych hormonalnych leków antykoncepcyjnych i warfaryny.

Kadzidłowiec indyjski w Ziołopedii — podsumowanie

Kadzidłowiec indyjski jest stosowany w medycynie od tysięcy lat. Stosuje się go w preparatach miejscowych do łagodzenia bóli mięśniowych i reumatycznych. W ostatnich latach jest prowadzonych wiele badań nad zastosowaniem kadzidłowca indyjskiego w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych oraz jako środka przeciwzapalnego.

Bibliografia

1. Rajabian A., Sadeghnia H., Fanoudi S., Hosseini A.: Genus Boswellia as a new candidate for neurodegenerative disorders. Iran J Basc Med. Sci 2020; 23: 277–286.
2. Abdel-Tawab M, Werz O, Schubert-Zsilavecz M. Boswellia serrata: an overall assessment of in vitro, preclinical, pharmacokinetic and clinical data. Clin Pharmacokinet. 2011 Jun;50(6):349-69. doi: 10.2165/11586800-000000000-00000. PMID: 21553931.

Autor