Śpiączka cukrzycowa — czym jest? Przyczyny, objawy, pierwsza pomoc, zapobieganie

Czym jest śpiączka cukrzycowa?

Śpiączka cukrzycowa jest zaburzeniem metabolicznym występującym głównie u osób chorych na cukrzycę. W zależności od tego, czy została spowodowana zbyt niskim poziomem glukozy we krwi (hipoglikemia), czy za wysokim (hiperglikemia), zostały wyróżnione dwa rodzaje śpiączki cukrzycowej: śpiączka hiperglikemiczna oraz śpiączka hipoglikemiczna.

Śpiączka hiperglikemiczna

Śpiączka hiperglikemiczna wywołana jest zbyt wysokim poziomem cukru we krwi. Wynika ona ze zbyt niskiego poziomu insuliny, co z kolei prowadzi do tak zwanej kwasicy ketonowej. Kwasica ketonowa rozpoznawana jest, kiedy stężenie glukozy we krwi wynosi powyżej 250 mg/dl i w moczu pojawiają się ciała ketonowe. W przypadku braku reakcji na hiperglikemię stan ten się rozwija i cukier we krwi może osiągać wartości powyżej 600 mg/dl. Przy tak znacznie podwyższonym poziomie glukozy dochodzi do utraty świadomości, co nazywane jest hiperglikemiczną śpiączką cukrzycową.

Śpiączka hipoglikemiczna

Śpiączka hipoglikemiczna spowodowana jest zbyt niskim poziomem glukozy we krwi. Poziom cukru może obniżyć się na skutek niepoprawnie przyjmowanych leków mających za zadanie zmniejszyć jego stężenie lub nieodpowiednio dobranej dawki insuliny. Również długotrwały brak spożywanego posiłku lub duży wysiłek fizyczny mogą spowodować obniżenie ilości glukozy w organizmie. Stopniowy spadek cukru we krwi, bez odpowiedniej reakcji może doprowadzić do jego obniżenia poniżej 20 mg/dl i spowodować zaburzenia świadomości, omdlenia, a nawet śpiączkę.

Jak objawia się śpiączka cukrzycowa?

Śpiączka cukrzycowa może być wywołana skrajnie niskim lub skrajnie wysokim poziomem cukru we krwi. Ostatecznie w obydwu przypadkach dochodzi do utraty świadomości, ale wcześniejsze objawy mogą wskazywać, z którą sytuacją mamy do czynienia.

Śpiączka hiperglikemiczna — objawy

Śpiączka cukrzycowa w przebiegu hiperglikemii, przed utratą świadomości, objawia się odwodnieniem organizmu, wzmożonym wydalaniem moczu, suchością w ustach oraz obniżeniem temperatury ciała. Charakterystycznym objawem kwasicy ketonowej prowadzącej do śpiączki cukrzycowej jest również zapach acetonu z ust chorego.

Śpiączka hipoglikemiczna — objawy

Śpiączka cukrzycowa wywołana hipoglikemią rozpoczyna się od takich objawów jak uczucie wzmożonego łaknienia, przyspieszone bicie serca, uczucie niepokoju i drżenie mięśni (w szczególności rąk i nóg). Co ważne w przeciwieństwie do stanu hiperglikemii nie ma tutaj charakterystycznego zapachu acetonu z ust u chorego. Pogłębiająca się hipoglikemia prowadzi następnie do zaburzeń świadomości i w konsekwencji do śpiączki.

Pierwsza pomoc w śpiączce cukrzycowej!

Śpiączka cukrzycowa jest stanem zagrażającym życiu i wymaga interwencji medycznej. Warto wiedzieć, jak udzielić pomocy w sytuacji, gdy osoba w naszym otoczeniu będzie miała objawy wskazujące na możliwość jej wystąpienia.

Śpiączka hiperglikemiczna — pierwsza pomoc

Śpiączka cukrzycowa w hiperglikemii leczona jest poprzez podanie choremu insuliny oraz odpowiednie nawodnienie. W sytuacji, kiedy ktoś w naszym otoczeniu będzie miał widoczne objawy śpiączki cukrzycowej, należy natychmiast wezwać pogotowie! Dyspozytorowi warto przekazać informację, czy od chorego wyczuwalny jest zapach acetonu z ust, ponieważ jest czynnikiem rozróżniającym śpiączkę hiperglikemiczną od śpiączki hipoglikemicznej.

Śpiączka hipoglikemiczna — pierwsza pomoc

Śpiączka cukrzycowa wywołana hipoglikemią przy utracie świadomości u chorego wymaga pilnej interwencji lekarskiej. Jednak w sytuacji, gdy pacjent ma zachowaną świadomość, ale widoczne są u niego objawy obniżonego poziomu glukozy we krwi, pierwszą pomocą jest podanie 10-20 g glukozy w formie dobrze i szybko przyswajalnej. Dobrze sprawdzi się podanie słodkiego napoju, jednak należy pamiętać, że nie może on być słodzony słodzikami, tylko musi zawierać glukozę lub syrop glukozowo-fruktozowy. W aptekach dostępne są również specjalne pastylki glukozowe, które w łatwy sposób pozwalają zwiększyć poziom cukru we krwi.

Dostępność pastylek glukozowych w aptekach w Twojej okolicy sprawdzisz na stronie KtoMaLek.pl.

Śpiączka cukrzycowa — jak zapobiegać?

Śpiączka cukrzycowa jest stanem zagrażającym życiu. Każda osoba chora na cukrzycę powinna wiedzieć, jak zapobiegać jej występowaniu.

Śpiączka hiperglikemiczna — zapobieganie

Śpiączka cukrzycowa występuje niezwykle rzadko. Jedyną i najskuteczniejszą metodą jej zapobiegania jest edukacja pacjentów na temat kontroli poziomu cukru we krwi. Śpiączka hiperglikemiczna nie występuje nagle, kwasica ketonowa rozwija się powoli i każdy chory na cukrzycę powinien wiedzieć, w jaki sposób objawia się u niego stan podwyższonego stężenia glukozy we krwi, żeby móc jak najszybciej podać odpowiednią dawkę insuliny.

Śpiączka hipoglikemiczna — zapobieganie

Śpiączce cukrzycowej w hipoglikemii nieco łatwiej zapobiegać niż tej wywołanej hiperglikemią. Ponownie najważniejsza jest świadomość i edukacja pacjentów, by wiedzieli, jak ich organizm reaguje na obniżające się stężenie glukozy we krwi. Znając te charakterystyczne objawy przyjęcie słodkiego posiłku, napoju lub dedykowanego w tym celu suplementu diety w postaci pastylek glukozowych zapobiega dalszemu rozwojowi hipoglikemii.

Bibliografia

1. Szalecki, M., Wajda-Cuszlag, M. (2014). Śpiączka cukrzycowa. Pediatria po dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/pediatria/16094,spiaczka-cukrzycowa?srsltid=AfmBOoql7p_0DGx8NGbrlk5V32x8gXRGsmtCW49WJlnbWJ16boAx-Cil. (Dostęp: 03.2025).
2. Jarosz-Chobot, P., Głowińska-Olszewska, B., Młynarski, W., Myśliwiec, M., Sieradzki, J., Szadkowska, A., Szypowska, A. Kwasica i śpiączka ketonowa. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/podrecznik/pediatria/chapter/B42.168.18.1. (Dostęp: 03.2025).
3. Sieradzki, J., Płaczkiewicz-Jankowska, E. (2024). Cukrzycowa kwasica i śpiączka ketonowa. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.3.1. (Dostęp: 03.2025).

Autor