Tarczyca bocznokwiatowa — właściwości lecznicze, działanie, zastosowanie

Tarczyca bocznokwiatowa — właściwości

Tarczyca bocznokwiatowa (łac. Scutellaria lateriflora) swoje właściwości zawdzięcza licznym związkom aktywnym, które występują w całej roślinie. Głównym surowcem zielarskim jest ziele tarczycy (łac. Scutellariae lateriflorae herba), ale czasem korzysta się też z korzenia (łac. Scutellariae lateriflorae radix). Tarczyca bocznokwiatowa składem chemicznym w wielu względach przypomina tarczycę bajkalską, która jest częściej wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym. 

Ziele tarczycy bocznokwiatowej jest źródłem wielu flawonoidów, m.in. bajkaliny, która występuje w największej ilości w roślinie, a także dihydrobajkaliny, ikonikozydu I, laterifloryny oraz skutelaryny. Poza flawonoidami tarczyca jest bogata w kwasy fenolowe, takie jak kwas kawowy, ferulowy i p-kumarowy oraz kwas cynamonowy. Dodatkowo tarczyca bocznokwiatowa zawiera związki o charakterze gorzkim, irydoidy (m.in. katapol), garbniki i żywice. Ponadto jest źródłem olejku eterycznego o nie do końca ustalonym składzie. Wiemy jednak, że jego główne frakcje to seskwiterpeny i monoterpeny. 

Tarczyca bocznokwiatowa zawiera również niewielkie ilości neurotransmiterów, takich jak serotonina i melatonina oraz aminokwasów — kwasu γ-aminomasłowego i glutaminy.

Tarczyca bocznokwiatowa — jak wygląda i skąd pochodzi?

Tarczyca bocznokwiatowa (łac. Scutellaria lateriflora) jest byliną należącą do rodziny jasnotowatych (łac. Lamiaceae). Dorasta do 50 centymetrów wysokości i ma mocno rozgałęzione pędy. Lancetowate liście tarczycy są ułożone naprzeciwlegle, a w kątach liści umiejscowione są kwiaty zebrane w liczne grona. Od położenia kwiatów na łodydze wzięła się nazwa tarczycy bocznokwiatowej. Kwiaty są drobne i przybierają barwy od niebieskiej do fioletowej. Od bardziej znanego gatunku z tej podrodziny, czyli tarczycy bajkalskiej, odróżnia ją właśnie umiejscowienie kwiatów na pędach. Owocami tarczycy bocznokwiatowej są drobne, czerwono-brązowe orzeszki. 

Tarczyca bocznokwiatowa występuje głównie w Ameryce Północnej. Roślina preferuje stanowiska zacienione i wilgotne, rosnąc na podmokłych łąkach i w lasach. Często spotykana jest na gliniastych glebach, ale jest w stanie przetrwać także na piaszczystych terenach. 

Tarczyca bocznokwiatowa — działanie, wskazania do stosowania

Tarczyca bocznokwiatowa jest rośliną uprawianą głównie w Ameryce Północnej i to właśnie ten region świata korzysta w największej mierze z jej właściwości leczniczych. Roślina ta była dawniej wykorzystywana przez Indian zamieszkujących te tereny, a następnie z tej wiedzy czerpały kolejne pokolenia ludzi. 

Ziele tarczycy bocznokwiatowej wykazuje szereg działań prozdrowotnych. Stosowanie ekstraktów lub sproszkowanego ziela tarczycy przyczynia się do obniżenia poziomu lęku i działa uspokajająco. Dodatkowo tarczyca bocznokwiatowa wykazuje efekt tonizujący i przeciwskurczowy. 

Tarczyca bocznokwiatowa a działanie uspokajające

Ziele tarczycy bocznokwiatowej wykazuje efekt uspokajający i niewielkie działanie przeciwlękowe. Tarczyca bocznokwiatowa może być stosowana wraz z innymi ziołami, takimi jak męczennica cielista (łac. Passiflora incarnata) w trudnościach z zasypianiem i koszmarach sennych. Działanie to jest prawdopodobnie wynikiem oddziaływania zawartych w niej aminokwasów — kwasu γ-aminomasłowego i glutaminy, jak również neurotransmitera — melatoniny. Przekłada się to na oddziaływanie tych związków na ośrodkowy układ nerwowy i efekt sedacyjny. 

Tarczyca bocznokwiatowa a działanie przeciwskurczowe

Tarczyca bocznokwiatowa jest także znana w Ameryce Północnej ze swojego efektu przeciwskurczowego i rozluźniającego. Pod koniec XVIII wieku wraz z innymi ziołami, np. lobelią rozdętą i kaulofilem była używana w terapii łagodzącej pląsawicę, niewielkie stany epilepsji i inne stany spazmatyczne. Dziś nie jest to zalecana praktyka, a leczenie tych chorób przebiega z użyciem przebadanych substancji leczniczych. 

Tarczyca bocznokwiatowa a działanie moczopędne

Ze względu na wysoką zawartość substancji o charakterze flawonoidów ziele tarczycy bocznokwiatowej było niegdyś używane jako surowiec o działaniu moczopędnym. Obecnie znamy więcej substancji zarówno roślinnych, jak i syntetycznych o lepszym profilu bezpieczeństwa i większej ilości badań potwierdzających ich skuteczność.

Tarczyca bocznokwiatowa — jak dawkować?

Ze względu na niewielką ilość informacji o dawkowaniu preparatów lub suszonego ziela tarczycy bocznokwiatowej, wiadomości te mają charakter zaczerpnięty ze starszych przekazów. Mówią one o przygotowaniu naparu z niewielkiej ilości suszonego ziela, które należy zalać wrzątkiem i zaparzać pod przykryciem przez 15 min. W celach tonizujących napar powinien być zażywany 3 razy dziennie. W ostrych stanach niepokoju podawano go nawet co 2 godziny. Na rynku obecne są też kapsułki zawierające ziele tarczycy bocznokwiatowej. Producent zaleca stosowanie 1 kapsułki przed snem, w celu ułatwienia zasypiania.

Leki i suplementy zawierające tarczycę bocznokwiatową

Na rynku znajdują się suplementy diety, które zawierają ziele tarczycy bocznokwiatowej, w formie rozdrobnionego, suszonego ziela lub w postaci zmielonej. Służą one do przygotowania z nich naparu. Ziele tarczycy wchodzi także w skład złożonego suplementu diety, w skład którego poza tarczycą wchodzi kozłek lekarski, rumianek pospolity, kwiat chmielu, L-tauryna i męczennica lekarska. Suplement ma za zadanie pogłębić sen i relaks, wyciszyć umysł i łagodzić napięcie nerwowe. Zaleca się stosowanie jednej kapsułki przed snem.  

Tarczyca bocznokwiatowa w ciąży

Ze względu na brak informacji odnośnie do bezpieczeństwa podczas stosowania ziela tarczycy bocznokwiatowej w okresie ciąży oraz podczas karmienia piersią, nie zaleca się stosowania tego produktu przez kobiety ciężarne. Nie jest także znane bezpieczeństwo stosowania wśród populacji dziecięcej. 

Tarczyca bocznokwiatowa — przeciwwskazania i środki ostrożności

Nie są znane przeciwwskazania do stosowania ziela tarczycy bocznokwiatowej, jednak na podstawie składu surowca można przypuszczać, że może on wykazywać działanie addytywne z lekami uspokajającymi, nasilając ich działanie, dlatego nie należy na własną rękę stosować tarczycy podczas terapii lekami o działaniu sedatywnym. 

Tarczyca bocznokwiatowa — możliwe działania niepożądane

Możliwe skutki uboczne przy stosowaniu ziela tarczycy nie są znane. 

Tarczyca bocznokwiatowa — interakcje z lekami i innymi ziołami

Nie są znane interakcje tarczycy bocznokwiatowej z innymi ziołami i lekami, jednak istnieje prawdopodobieństwo nasilenia działania leków o działaniu uspokajającym i nasennym przy równoczesnym stosowaniu naparów z tarczycy, ze względu na miejscami zbieżny mechanizm działania. 

Tarczyca bocznokwiatowa w Ziołopedii — podsumowanie

Tarczyca bocznokwiatowa jest ziołem mało znanym wśród Europejczyków, jednak zyskała popularność w Ameryce Północnej. Obecnie wykorzystuje się głównie jej działanie uspokajające i ułatwiające zasypianie.

Bibiografia

1. Kwiecień I., Kawka B., Ekiert H. "Tarczyca bocznokwiatowa (Scutellaria lateriflora)-znaczenie w medycynie tradycyjnej i pozycja we współczesnej fitoterapii." Postępy Fitoterapii 20.1 (2019).

Autor