Sód (Na) — właściwości, rola w organizmie, badania, skutki nadmiaru i niedoboru sodu

Za co odpowiada sód w organizmie?

Sód jest głównym kationem przestrzeni zewnątrzkomórkowej i fizjologicznie dostarczany jest do organizmu drogą pokarmową. Dobowe zapotrzebowanie na sód u dorosłego człowieka wynosi około 1,5–2,3 g, co odpowiada ok. 3,8–5,8 g soli kuchennej (NaCl). Prawidłowe stężenie sodu w surowicy mieści się w przedziale 135–145 mmol/l.

Sód jest jednym z elementów regulujących ciśnienie osmotyczne płynów ustrojowych. Odpowiada za prawidłowe przewodzenie impulsów nerwowych i bierze udział w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej oraz równowagi kwasowo-zasadowej.

Niedobór sodu w organizmie — klasyfikacja hiponatremii

Hiponatremia to stan, w którym stężenie sodu w surowicy spada poniżej 135 mmol/l. Ze względu na poziom stężenia sodu wyróżnia się hiponatremię:

• łagodną — 130-134 mmol/l;
• umiarkowaną — 125 -129 mmol/l;
• ciężką — poniżej 125 mmol/l.

Przyczyny niskiego poziomu sodu w organizmie

Hiponatremia może przybierać różne formy — hiponatremii hipotonicznej, niehipotonicznej oraz rzekomej.

• Hiponatremia hipotoniczna — obniżeniu stężenia sodu towarzyszy spadek osmolarności osocza; w organizmie jest za mało sodu w stosunku do ilości płynu, w którym jest kationem. Do najczęstszych przyczyn hiponatremii należą: zespoły nieadekwatnej antydiurezy, wymioty i biegunki, niektóre leki, głównie diuretyki, długotrwała dieta ubogosodowa, ciężki, długotrwały wysiłek fizyczny, nadmierna podaż płynów bez elektrolitów, marskość wątroby czy niewydolność serca.
• Hiponatremia niehipotoniczna — obniżenie stężenia sodu w surowicy, przy którym osmolarność osocza pozostaje prawidłowa lub podwyższona. Spowodowana m.in. hiperglikemią, wlewami mannitolu lub sorbitolu.
• Hiponatremia rzekoma — wynikająca z wysokiego stężenia lipidów lub paraprotein, które powodują fałszywie niskie wyniki stężenia sodu.

Objawy hiponatremii

Manifestacja kliniczna hiponatremii zależy od jej ciężkości i szybkości rozwoju.

W łagodnej i umiarkowanej wolno rozwijającej się hiponatremii, objawy mogą być niewielkie lub niezauważalne. Czasami pojawiają się niewielkie zaburzenia funkcji poznawczych lub równowagi.

W ciężkim niedoborze sodu obserwuje się drgawki, wymioty, nadmierną senność, a nawet śpiączkę.

Leczenie hiponatremi

Sposób leczenia zależy od ciężkości, przyczyny oraz czasu rozwoju hiponatremii. Łagodną hiponatremię można spróbować wyrównać zmianami w diecie, np. poprzez dosalanie posiłków. W hiponatremiach objawowych leczenie należy włączyć natychmiast.

W ciężkiej, przewlekłej hiponatremii wyrównywanie stężenia sodu nie powinno być szybsze niż 4–8 mmol/l/dobę i nie powinno przekroczyć 10 mmol/l/dobę. W leczeniu stosuje się roztwory NaCl, a w niektórych przypadkach także mocznik.

Nadmiar sodu w organizmie — przyczyny hipernatremii

Hipernatremia to stan, w którym stężenie sodu w surowicy przekracza 145 mmol/l.

Do głównych przyczyn należą:

• stany przebiegające z utratą czystej wody — np. gorączka;
• utrata hipotonicznych płynów — m.in. przy wymiotach czy nadmiernym poceniu się;
• niedostateczna podaż wody;
• nadmierna podaż sodu;
• upośledzenie czynności osmostatu — powodujące hiponatremię samoistną.

Objawy hipernatremii

Objawy hipernatremii zależą od szybkości jej rozwoju i ciężkości. We wczesnych stadiach mogą występować m.in.: utrata apetytu, nudności, wymioty, nadmierne pobudzenie lub senność, a czasem śpiączka. U chorych pojawia się również zwiększone napięcie mięśni.

Leczenie hipernatremii

Szybkość obniżania stężenia sodu zależy od czasu powstania zaburzenia. W hipernatremii ostrej spadek stężenia sodu nie powinien być szybszy niż 1 mmol/l/godzinę. W hipernatremii przewlekłej – 0,5 mmol/l/godzinę w pierwszej dobie.

Do wyrównania poziomu sodu stosuje się płyny izotoniczne lub 5% roztwór glukozy. W skrajnych przypadkach konieczne może być zastosowanie dializy.

Dostępność poszukiwanych preparatów sprawdzisz i zarezerwujesz w wybranej aptece za pomocą portalu KtoMaLek.pl.

Bibliografia

1. Franek, E., Drabczyk, R., Kokot, F. (2023). Hiponatremia. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.19.1.3.1. (Dostęp: 11.2025).
2. Franek, E., Drabczyk, R., Kokot, F. (2025). Hipernatremia. Medycyna Praktyczna. Dostępne na: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.19.1.3.2. (Dostęp: 11.2025).

Autor