Perimenopauza i menopauza – jak rozpoznać pierwsze objawy i je złagodzić?

Perimenopauza a menopauza – czym się różnią i kiedy się zaczynają?

Menopauzą nazywamy ostatnią miesiączkę, po której przez co najmniej 12 miesięcy nie pojawiła się menstruacja. Występuje ona między 45 a 55 rokiem życia, u Polek najczęściej w 51 roku życia. Kobiety po menopauzie nie mogą zajść w ciążę, ponieważ doszło u nich do zahamowania czynności hormonalnej jajników.

Perimenopauza (premenopauza) to czas przed menopauzą naznaczony dużymi wahaniami hormonów (progesteronu i estrogenu) prowadzący do wygaszenia pracy jajników. Każda kobieta przechodzi premenopauzę nieco inaczej. Szacuje się, że jej początek może wystąpić na kilka lat przed ostatnią miesiączką, często na początku bywa mylona z przemęczeniem.

Podsumowując:

• perimenopauza to okres przejściowy, który prowadzi do wygaszenia pracy jajników, wiąże się z wahaniami hormonów i często przykrymi objawami psychofizycznymi, zaczyna się na kilka lat przed menopauzą;
• menopauza to ostatnia miesiączka, po której przez 12 miesięcy nie wystąpiło krwawienie, występuje u kobiet między 45 a 55 r.ż.;
• postmenopauza to okres trwający od ostatniej miesiączki do końca życia kobiety.

Jak rozpoznać pierwsze objawy perimenopauzy?

Początek perimenopauzy rzadko bywa gwałtowny. Zmiany hormonalne zachodzą stopniowo, a pierwsze symptomy można pomylić z przemęczeniem lub przewlekłym stresem. W postawieniu trafnej diagnozy najbardziej pomocna jest obserwacja własnego cyklu oraz reakcji ciała, które przestaje funkcjonować w dotychczasowym, przewidywalnym rytmie.

Do najwcześniejszych sygnałów premenopauzy należą:

• zmiany w cyklu menstruacyjnym – miesiączki mogą pojawiać się częściej (np. co 21–24 dni) lub rzadziej, zmienia się także obfitość krwawień;
• zaburzenia nastroju i koncentracji – pojawiają się nagłe rozdrażnienie, stany lękowe czy tzw. mgła mózgowa, które wynikają bezpośrednio z gwałtownych wahań estrogenów;
• spadek jakości snu – trudności z zasypianiem i wybudzanie się w nocy, często połączone z nadmierną potliwością, nawet zanim pojawią się klasyczne, dzienne uderzenia gorąca.

Objawy perimenopauzy nie pojawiają się liniowo i w tym samym czasie. Kobieta może odczuwać nasilenie symptomów przez dwa miesiące, po czym na kolejne pół roku jej organizm wraca do pełnej równowagi.

Jak rozpoznać, że zbliża się menopauza? Pełne spektrum objawów

Oprócz objawów sugerujących rozpoczęcie perimenopauzy, takich jak zmiany w cyklu miesiączkowym, pogorszenie jakości snu czy wahania nastroju, zmiany hormonalne mogą wpływać na kondycję całego organizmu.

• Objawy naczynioruchowe – obejmują klasyczne uderzenia gorąca (nagłe fale ciepła obejmujące twarz, szyję i klatkę piersiową) oraz nocne poty.
• Układ moczowo-płciowy – spadek poziomu estrogenów prowadzi do ścieńczenia i zaniku nabłonka pochwy (atrofia), co skutkuje uporczywą suchością, pieczeniem oraz dyskomfortem podczas współżycia. Rośnie również podatność na infekcje dróg moczowych oraz parcie na pęcherz.
• Masa ciała i metabolizm – tendencja do przyrostu masy ciała, nawet przy zachowaniu dotychczasowej diety i aktywności fizycznej. Następuje zmiana rozkładu tkanki tłuszczowej – zaczyna się ona odkładać głównie w okolicach brzucha (typ androidalny), zamiast na biodrach i udach.
• Skóra i włosy – obniżenie poziomu hormonów przyspiesza utratę kolagenu. Skóra staje się sucha, wiotka i szybciej traci elastyczność. Włosy mogą stać się matowe i widocznie się przerzedzić.
• Układ kostny – estrogeny chronią kości przed demineralizacją. Ich niedobór w perimenopauzie może prowadzić do osteopenii i osteoporozy.

Konsultacja medyczna jest wskazana, jeśli występują m.in.: bardzo obfite krwawienia lub krwawienia trwające nietypowo długo, krwawienia między miesiączkami lub po współżyciu, kobieta doświadcza nasilonych wahań nastroju, lęku i objawów depresyjnych.

Chociaż perimenopauza to naturalny proces, nie trzeba godzić się z pogorszeniem komfortu życia – objawy warto łagodzić stylem życia, a w razie potrzeby należy śmiało udać się po poradę lekarską, aby np. poddać się zastępczej terapii hormonalnej.

Jak złagodzić objawy klimakterium – styl życia, dieta i pomoc medyczna

Najlepsze rezultaty w łagodzeniu objawów menopauzy przynosi połączenie diety, odpowiedniej aktywności fizycznej, fitoterapii oraz – w razie wskazań – wsparcie farmakologiczne.

Podstawą jest różnorodna dieta, bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty. Do jadłospisu warto włączyć fitoestrogeny z soi, siemienia lnianego i roślin strączkowych, które wiążąc się z receptorami estrogenowymi, częściowo kompensują spadek hormonów produkowanych przez jajniki. Równie istotna jest ochrona kości przed demineralizacją poprzez zapewnienie dobowej podaży wapnia, suplementację witaminy D3. Z diety warto wyeliminować: alkohol, kofeinę i cukry proste, ponieważ stymulują układ współczulny i bezpośrednio wyzwalają uderzenia gorąca oraz zaburzają sen. W diecie należy zwracać uwagę na odpowiednią podaż witamin z grupy B, które dostarczają energii, a także uczestniczą w tworzeniu czerwonych krwinek (witamina B12, kwas foliowy), co zapobiega uczuciu zmęczenia.

Kobietom w okresie perimenopauzy zalecany jest regularny trening oporowy (siłowy), który stymuluje osteoblasty do przebudowy tkanki kostnej, i umiarkowany wysiłek aerobowy wspierający elastyczność naczyń krwionośnych.

Wiele kobiet w okresie perimenopauzalnym doświadcza objawów, które znacząco obniżają jakość życia. W takim przypadku lekarz może zaproponować hormonalną terapię zastępczą, która uzupełnienia poziom estrogenów i gestagenów.

Decyzja o wdrożeniu HTZ wymaga indywidualnej oceny. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz przeprowadza wywiad, badanie ginekologiczne oraz ocenia aktualne badania profilaktyczne. Dodatkowe badania zlecane są w zależności od stanu zdrowia pacjentki i czynników ryzyka.

Suplementacja – jak wybrać preparat wspierający organizm w okresie (peri)menopauzy?

Suplementy na menopauzę mogą wesprzeć prawidłowe funkcjonowanie organizmu i unormować poziom energii w ciągu dnia. Wybór preparatu powinna poprzedzić rzetelna analiza składu i jakości składników.

W okresie perimenopauzy warto zadbać o odpowiednią podaż wapnia i witaminy D. Istotne są także magnez i foliany, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i pomagają zmniejszyć uczucie zmęczenia. Pomocne mogą być także ekstrakty roślinne stosowane w łagodzeniu objawów menopauzalnych, chociażby standaryzowane ekstrakty z pluskwicy groniastej i koniczyny czerwonej. Poza samym doborem składników znaczenie ma ich standaryzacja – czyli gwarancja stałej, mierzalnej ilości substancji aktywnej w każdej porcji. Kluczowy jest również wysoki stopień pokrycia referencyjnych wartości spożycia (RWS) oraz czystość mikrobiologiczna potwierdzona niezależnymi badaniami laboratoryjnymi.

Przykładem preparatu, który odpowiada wymaganiom składu i jakości jest MyBestMenopause – nowość od MyBestPharm. Preparat oferuje celowane, odrębne wsparcie na dzień i noc. Kapsułka Day zawiera mikroelementy i wyciągi roślinne, które mogą przyczyni się do obniżenia zmęczenia i zwiększenia poziomu energii. Zawarte w kapsułce Night substancje odżywcze i zioła wspierają organizm w wyciszeniu, relaksacji i pomagają lepiej spać, a tym samym mogą obniżać zmęczenie w ciągu dnia.

Należy jednak pamiętać, że każdy suplement stanowi uzupełnienie zbalansowanej diety oraz zrównoważonego stylu życia. Suplementy przyjmowane w okresie przedmenopauzalnym nie wykazują właściwości leczniczych i nie zastępują hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), mogą jednak stanowić wartościowe wsparcie organizmu w łagodzeniu objawów.

FAQ – menopauza i perimenopauza

Po czym poznać, że zaczyna się perimenopauza?

Pierwszymi symptomami perimenopauzy są: zaburzenia miesiączkowania, spadek jakości snu, rozdrażnienie i wahania nastroju.

W jakim wieku zaczyna się perimenopauza i menopauza?

Perimenopauza rozpoczyna się zazwyczaj po 40. roku życia, natomiast menopauza występuje najczęściej między 45. a 55. rokiem życia (u Polek średnio w 51. roku życia). Granice te są jednak indywidualne i zależą od genów.

Jak długo trwa perimenopauza?

Perimenopauza trwa średnio od 4 do nawet 10 lat przed wystąpieniem ostatniej miesiączki.

Jak naturalnie złagodzić uderzenia gorąca i inne objawy?

Pomocne mogą być: dieta bogata w fitoestrogeny (soja, siemię lniane), regularny trening oporowy oraz rezygnacja z alkoholu, kofeiny i cukru, które nasilają uderzenia gorąca. Pomocne okazuje się również obniżenie temperatury w sypialni oraz techniki redukcji stresu.

Jakie suplementy i zioła pomagają w (peri)menopauzie?

Wysoką skuteczność wykazują standaryzowane ekstrakty z pluskwicy groniastej i koniczyny czerwonej, które łagodzą objawy naczynioruchowe. Warto wybierać preparaty o rzetelnym składzie, które dodatkowo uzupełniają poziom witaminy D3, magnezu oraz witamin z grupy B.

Czy w perimenopauzie można jeszcze zajść w ciążę?

Tak, zajście w ciążę w okresie perimenopauzy jest biologicznie możliwe, ponieważ jajniki wciąż potrafią uwolnić zdolną do zapłodnienia komórkę jajową. Jeśli kobieta nie planuje ciąży, nie powinna rezygnować z antykoncepcji aż do momentu oficjalnego zdiagnozowania menopauzy.

Kiedy zgłosić się do lekarza i czy HTZ jest dla każdej kobiety?

Do lekarza należy udać się przy krwotocznych krwawieniach oraz gdy objawy uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Hormonalna Terapia Zastępcza (HTZ) jest najskuteczniejszą formą pomocy, jednak ze względu na konkretne przeciwwskazania medyczne nie każda kobieta może ją bezpiecznie stosować – decyzję zawsze poprzedzają szczegółowe badania.

Źródła

1. https://www.forumginekologii.pl/artykul/hormonalna-terapia-menopauzalna-aktualny-stan-wiedzy
2. Erdélyi A, Pálfi E, Tűű L, Nas K, Szűcs Z, Török M, Jakab A, Várbíró S. The Importance of Nutrition in Menopause and Perimenopause-A Review. Nutrients. 2023 Dec 21;16(1):27. doi: 10.3390/nu16010027. PMID: 38201856; PMCID: PMC10780928, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38201856/
3. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause