Jakie objawy wskazują na niedobór witaminy B12?

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• Niedobór witaminy B12 najczęściej jest skutkiem niedostatecznej podaży w diecie, zaburzeń wchłaniania lub stosowania niektórych leków.
• Objawy niedoboru witaminy B12 mogą obejmować zmęczenie, bladość skóry, zawroty głowy oraz kołatanie serca, a także zaburzenia neurologiczne i psychiczne.
• Diagnostyka niedoboru obejmuje oznaczenie we krwi poziomu witaminy B12, holotranskobalaminy, kwasu metylomalonowego i homocysteiny.

Witamina B12 – rola w organizmie i przyczyny niedoboru

Witamina B12 (kobalamina) uczestniczy w wielu podstawowych procesach metabolicznych. Przede wszystkim jest niezbędna do prawidłowej syntezy DNA, co bezpośrednio przekłada się na właściwy podział komórek – szczególnie tych o wysokim tempie namnażania się, jak komórki krwi czy komórki nabłonkowe. Ponadto bierze udział w metabolizmie białek, lipidów i węglowodanów, przekaźnictwie nerwowym i budowie otoczki mielinowej włókien nerwowych oraz procesie przemiany homocysteiny w metioninę.

Do najczęstszych przyczyn niedoboru witaminy B12 należą:

• dieta uboga w produkty pochodzenia zwierzęcego,
• zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym,
• choroby żołądka i jelit,
• przewlekłe stosowanie niektórych leków (np. inhibitorów pompy protonowej czy metforminy),
• niedokrwistość złośliwa związana z niedoborem czynnika wewnętrznego (czynnika Castle’a),
• zabiegi chirurgiczne w obrębie żołądka lub jelita cienkiego.

Niedobór witaminy B12 może rozwijać się stopniowo, często przez wiele miesięcy lub nawet lat, zanim pojawią się pierwsze objawy kliniczne.

Diagnostyka niedoboru witaminy B12

Rozpoznanie niedoboru kobalaminy opiera się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych. Podstawowym testem jest oznaczenie stężenia witaminy B12 w surowicy krwi. Należy jednak pamiętać, że wynik mieszczący się w dolnej granicy normy nie zawsze wyklucza niedobór funkcjonalny. Dlatego zazwyczaj równocześnie badane są inne parametry – holotranskobalamina , kwas metylomalonowy i homocysteina.

Badanie poziomu witaminy B12 można wykonać m.in. w laboratoriach ALAB w całej Polsce. Więcej informacji na temat badania znajduje się na stronie https://www.alab.pl/badanie/witamina-b12-o83.

Objawy niedoboru witaminy B12

Objawy niedoboru witaminy B12 rozwijają się stopniowo i przez długi czas mogą być niespecyficzne, co znacznie utrudnia ich właściwą interpretację. Zwykle są bardzo zróżnicowane i dotyczą wielu układów organizmu.

Niedobór witaminy B12 najczęściej objawia się zaburzeniami ze strony układu krwionośnego. Najbardziej typowym jest niedokrwistość megaloblastyczna, w której występują:

• osłabienie,
• łatwa męczliwość,
• bóle głowy,
• zawroty głowy,
• duszność,
• kołatanie serca,
• bladość skóry i błon śluzowych,
• zaburzenia koncentracji i uwagi.

Ponadto objawy braku witaminy B12 mogą dotyczyć również układu pokarmowego i nerwowego.

Neurologiczne objawy niedoboru witaminy B12

Do neurologicznych objawów niedoboru witaminy B12 należą m.in.:

• drętwienie kończyn,
• osłabienie napięcia mięśniowego,
• zaniki mięśni kończyn,
• osłabienie wzroku,
• osłabienie słuchu,
• nerwobóle,
• utrata czucia głębokiego i wibracji (przy ciężkim niedoborze),
• zaburzenia równowagi i niestabilność chodu,
• zaburzenia zwieraczy.

Niedobór B12 może powodować hipotonię ortostatyczną, czyli spadek ciśnienia tętniczego po przyjęciu pozycji stojącej z siedzącej lub leżącej.

Psychiczne objawy niedoboru witaminy B12

Objawy psychiczne niedoboru kobalaminy obejmują:

• zaburzenia funkcji poznawczych (np. pamięci, koncentracji),
• wahania nastroju,
• apatię,
• depresję,
• stany urojeniowe.

Niski poziom witaminy B12 może zaostrzyć istniejącą depresję, a w skrajnych przypadkach prowadzić do otępienia.

Objawy niedoboru witaminy B12 ze strony układu pokarmowego

Zaburzenia ze strony układu pokarmowego występujące przy niedoborze witaminy B12 to:

• zaparcia,
• biegunki,
• zaburzenia smaku,
• utrata apetytu,
• nudności,
• zapalenie języka.

Niedobór witaminy B12 może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, obejmujących głównie układ krwiotwórczy i nerwowy. Wczesne rozpoznanie objawów oraz odpowiednia diagnostyka laboratoryjna pozwalają na szybkie wdrożenie leczenia i zapobieganie trwałym powikłaniom.

Bibliografia

1. A. Starostka-Tatar, B. Łabuz-Roszak, Niedobór witaminy B12 w praktyce klinicznej, Lekarz POZ 5/2023
2. Z. Rzepka i in., Biologiczna rola kobalaminy: przyczyny i skutki hipokobalaminemii na poziomie molekularnym, komórkowym, tkankowym i organizmu, Postepy Hig Med Dosw (online), 2020; 74
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/niedobor-witaminy-b12/ (dostęp 06.03.2026)