Depresja maskowana – gdy smutek ukrywa się za zmęczeniem i bólami ciała

Czym jest depresja maskowana?

Depresja maskowana (łac. larva – maska) to forma zaburzenia depresyjnego, w której dominują objawy somatyczne, a nie typowy smutek czy obniżony nastrój. Pacjent może przez miesiące, a nawet lata, szukać pomocy u lekarzy różnych specjalizacji – internisty, neurologa, gastroenterologa czy kardiologa – nie zdając sobie sprawy, że źródłem jego dolegliwości jest zaburzenie psychiczne.

Według badań epidemiologicznych depresja maskowana może stanowić nawet 30–50% przypadków depresji w praktyce lekarza pierwszego kontaktu. Jest szczególnie częsta u osób starszych oraz u mężczyzn, którzy rzadziej niż kobiety zgłaszają objawy emocjonalne.

Jak rozpoznać depresję maskowaną?

Charakterystyczne dla depresji maskowanej jest to, że pacjent koncentruje się na dolegliwościach fizycznych, jednocześnie minimalizując lub całkowicie pomijając problemy emocjonalne. Do najczęstszych objawów somatycznych należą: przewlekłe bóle głowy (często określane jako napięciowe), bóle pleców i kręgosłupa bez uchwytnej przyczyny ortopedycznej, dolegliwości ze strony układu pokarmowego (bóle brzucha, zaparcia, nudności), uczucie ściskania w klatce piersiowej i kołatanie serca, przewlekłe zmęczenie nieustępujące mimo odpoczynku, zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność) oraz spadek libido.

Kluczowym sygnałem ostrzegawczym jest brak poprawy mimo prawidłowego leczenia somatycznego. Jeśli wyniki badań są prawidłowe, a dolegliwości nie ustępują, warto rozważyć podłoże psychiczne.

Dlaczego depresja się maskuje?

Istnieje kilka mechanizmów wyjaśniających, dlaczego depresja może objawiać się głównie somatycznie. Po pierwsze, w wielu kulturach i środowiskach nadal funkcjonuje stygmatyzacja chorób psychicznych. Mówienie o bólu głowy czy zmęczeniu jest społecznie akceptowane, podczas gdy przyznanie się do smutku lub beznadziejności może być postrzegane jako słabość.

Po drugie, niektóre osoby mają trudność z rozpoznawaniem i nazywaniem własnych emocji – zjawisko to określa się mianem aleksytymii. Dla takich pacjentów łatwiej jest opisać fizyczny dyskomfort niż stan emocjonalny. Po trzecie, depresja rzeczywiście wpływa na funkcjonowanie organizmu – zaburza równowagę neuroprzekaźników, zwiększa poziom kortyzolu, osłabia układ odpornościowy – co może przekładać się na realne dolegliwości fizyczne.

Diagnostyka i leczenie

Rozpoznanie depresji maskowanej wymaga holistycznego podejścia. Lekarz powinien nie tylko wykluczyć przyczyny organiczne, ale również przeprowadzić wywiad uwzględniający stan emocjonalny pacjenta, jego sytuację życiową, relacje i ewentualne czynniki stresogenne. Pomocne mogą być standaryzowane kwestionariusze przesiewowe, takie jak PHQ-9 czy Skala Depresji Becka.

Leczenie depresji maskowanej opiera się na tych samych zasadach co terapia klasycznej depresji. Podstawę stanowi farmakoterapia (najczęściej leki z grupy SSRI lub SNRI) oraz psychoterapia. Szczególnie skuteczna okazuje się terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga pacjentowi zrozumieć związek między myślami, emocjami i odczuciami z ciała.

Kiedy szukać pomocy?

Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się z niewyjaśnionymi dolegliwościami fizycznymi, a kolejne wizyty u lekarzy nie przynoszą odpowiedzi – warto rozważyć konsultację ze specjalistą zdrowia psychicznego. Psychoterapeuta lub psychiatra pomoże ocenić, czy za objawami somatycznymi nie kryje się zaburzenie nastroju, i zaproponuje odpowiednie leczenie. Profesjonalna pomoc psychologiczna jest dziś szeroko dostępna, również w formie

konsultacji online – psychoterapia online pozwala na kontakt z doświadczonym terapeutą bez wychodzenia z domu, co jest wygodnym rozwiązaniem dla osób, które z różnych powodów nie mogą uczestniczyć w spotkaniach stacjonarnych.

Podsumowanie

Depresja maskowana to podstępna forma zaburzenia nastroju, która może przez długi czas pozostawać nierozpoznana. Przewlekłe bóle, zmęczenie i inne dolegliwości somatyczne nie zawsze mają przyczynę czysto fizyczną. Świadomość istnienia tej formy depresji – zarówno wśród pacjentów, jak i lekarzy – jest kluczowa dla szybszego postawienia diagnozy i wdrożenia skutecznego leczenia. Jeśli podejrzewasz, że Twoje objawy mogą mieć podłoże psychiczne, nie zwlekaj z konsultacją u specjalisty.