Lokalizacja apteki – ktomalek

1. Wskaż,
gdzie jesteś

Wyszukiwanie leków online - ktomlek

2. Znajdź
potrzebny lek

Rezerwacja leków online - ktomalek

3. Zarezerwuj
on‑line

Odbiór leków w aptece - ktomalek

4. Odbierz
w aptece

Znajdź i zarezerwuj lek w najbliższej aptece!

Znajdź teraz najbliższe apteki

Rokitnik zwyczajny - właściwości i zastosowanie

Redakcja KtoMaLek.pl 2021-03-11 15:35
Rokitnik zwyczajny - właściwości i zastosowanie

Rokitnik zwyczajny to niepozorny krzew, który kryje w sobie wiele cennych substancji bioaktywnych, mających korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Jest bogatym źródłem witaminy C, przeciwutleniaczy oraz mikro- i makroelementów, nie dziwi więc, że znalazł zastosowanie w lecznictwie i kosmetologii. Jakie dobroczynne właściwości wykazują preparaty z rokitnika?

Rokitnik zwyczajny - nie taki zwyczajny

Rokitnik zwyczajny (łac. Hippophae rhamnoides L. lub Hippophaë rhamnoides L.), inaczej rokitnik pospolity, jest rośliną z rodziny oliwnikowatych. Jego nazwa to połączenie dwóch greckich słów: hippos – koń oraz z pháo – błyszczący. Naturalnie rokitnik rośnie na rozległych terenach Europy i Azji, w Polsce można go spotkać wzdłuż linii brzegowej Morza Bałtyckiego, gdzie gęsto porasta okoliczne wydmy. Krzewy rokitnika rosną w miejscach dobrze nasłonecznionych, osiągając wysokość od 5 do 10 metrów, a jego łodygi porastają ostre ciernie oraz drobne, szarozielone listki o podwiniętych brzegach. Rokitnik jest krzewem owocowym, dającym niewielkich rozmiarów pomarańczowe, mięsiste jagody, które gęsto porastają gałęzie. Owoce te wydzielają charakterystyczny zapach kojarzący się z cytrusami i owocami egzotycznymi, w smaku zaś są cierpkie i podobne do ananasa, dlatego też bywają nazywane "rosyjskim ananasem" (w Rosji rokitnik uprawiany jest na szeroką skalę).

W lecznictwie oraz kosmetologii wykorzystuje się owoce rokitnika, z których pozyskuje się sok, jak również nasiona tej rośliny i liście, które są cennym źródłem substancji aktywnych biologicznie. Liście rokitnika oraz jego owoce wykorzystywane są także w kuchni i traktowane jako superfood.

Właściwości rokitnika zwyczajnego

Lecznicze właściwości rokitnika zwyczajnego wykorzystywano w starożytności, a pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą z dokumentów na temat medycyny tybetańskiej z VII wieku przed naszą erą. Wynika z nich, że rokitnik stosowano m.in. w leczeniu problemów gastrycznych, kaszlu, czy na poprawę pracy układu krążenia. Również w wielu krajach Europy rokitnik był ważnym surowcem o działaniu leczniczym i zapobiegawczym. W starożytnej Grecji pędy rokitnika stanowiły bardzo odżywczy pokarm dla koni, który pomagał utrzymać ich włosie w doskonałej kondycji.

Swoje właściwości prozdrowotne rokitnik zawdzięcza wysokiej zawartości licznych substancji zawartych przede wszystkim w owocach. Jagody rokitnika wyróżnia wysoka zawartość witaminy C, która jest silnym przeciwutleniaczem. W przypadku polskich odmian rokitnika zawartość kwasu L-askorbinowego wynosi około 90 - 200 mg na 100 g surowych owoców (jest porównywalna do zawartości witaminy C w owocach dzikiej róży), znacznie więcej niż popularne cytrusy - cytryny zawierają około 53 mg witaminy C na 100 g owocu, podobnie pomarańcze (50mg/100g), czerwone grejpfruty (38mg/100g). Witamina ta obecna jest przede wszystkim w skórkach owoców, a dzięki brakowi enzymu askorbinooksydazy odznacza się wysoką trwałością i odpornością w czasie obróbki termicznej, więc przetwory z tych pomarańczowych jagód mogą być doskonałym uzupełnieniem tej witaminy w codziennych posiłkach.

Intensywna barwa owoców rokitnika to zasługa obecności mieszaniny karotenoidów (barwników roślinnych), w tym likopenu, alfa- i beta-karotenu oraz zeaksantyny. Średnio w 100 g świeżych owoców znajduje się od 10 do 30 mg karotenoidów, a najwięcej z nich znajduje się w skórce. Ponadto w jagodach rokitnika obecne są olejki eteryczne, które odpowiedzialne są za ich niepowtarzalny zapach, kwasy organiczne (np. kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, kwas chinowy), biopierwiastki, takie jak fosfor, żelazo, mangan, bor, krzem, glin i potas, a także aminokwasy. Wśród tych ostatnich zidentyfikowano 18 aminokwasów, a blisko połowa z nich to aminokwasy egzogenne, czyli te, które należy dostarczać z pożywieniem, bo organizm ludzki nie potrafi ich sam syntezować.

Rokitnik zwyczajny należy do rodziny oliwnikowatych, potrafi więc gromadzić tłuszcz nie tylko w nasionach, lecz także w miąższu owoców. W jagodach rokitnika obecne są liczne kwasy tłuszczowe, jednakże w miąższu dominuje kwas palmitynowy i kwas oleinowy. Istotna jest też zawartość tokoferoli (wchodzących w skład witaminy E) w tych owocach (około 3-6 mg/100 g owoców), choć zależy ona od odmiany rośliny, warunków klimatycznych i zbiorów w danym roku. Owoce rokitnika zawierają też fitosterole roślinne, a także związki polifenolowe, które wykazują istotny potencjał przeciwutleniający (np. kwasy fenolowe, flawonoidy). Warto nadmienić, że przeciwutleniaczami są też wymienione wcześniej: kwas askorbinowy, tokoferole, karotenoidy.

Olej z rokitnika - wyjątkowo cenny

W przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym i spożywczym najczęściej wykorzystuje się olej z rokitnika, który wytłacza się zarówno z nasion, jak i owoców tej rośliny. Jego barwa może wahać się od pomarańczowoczerwonej po czerwonobrunatną, smak i zapach są bardzo intensywne.

Olej rokitnikowy (Rokitnik olej 100%, Olej Rokitnikowy 100% syberyjski, Olejek Rokitnikowy PRO AKTIVE) jest wyjątkowo bogatym źródłem kwasów tłuszczowych (w tym omega-3 i omega-6) i organicznych, steroli roślinnych, witamin (w tym witaminy A, E, C, witamin z grupy B) oraz antyoksydantów (garbników, flawonoidów) i licznych soli mineralnych. Ich stężenie będzie zróżnicowane w zależności od tego, czy olej pozyskiwano z pulpy owocowej, czy nasion rokitnika. Co do zasady jednak olej z owoców zawiera więcej karotenoidów i tokoferoli, z kolei w oleju z nasion znajduje się więcej nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Rokitnik - roślina o wielu zastosowaniach

O leczniczym działaniu rokitnika wiedziano już od dawna, lecz nadal prowadzone są liczne badania nad jego wpływem na nasze zdrowie. Co wiadomo na temat właściwości leczniczych tej rośliny?

Związki polifenolowe zawarte w rokitniku odpowiadają za działanie przeciwutleniające i przeciwnowotworowe, a także hepatoprotekcyjne. Jak wiadomo, antyoksydanty są swoistym "zmiataczem wolnych rodników", czyli reaktywnych form tlenu, które są jednym z czynników rozwoju chorób nowotworowych oraz tzw. schorzeń cywilizacyjnych (m.in. nadciśnienia tętniczego, otyłości, cukrzycy). 

Badania nad właściwościami kardioprotekcyjnymi rokitnika dowodzą, że preparaty uzyskane z tej rośliny wpływają na unormowanie pracy serca, mogą też zapobiegać niedokrwieniu tego narządu, a także obniżać ciśnienie tętnicze krwi. Rokitnik wspiera również gospodarkę lipidową organizmu, przyczyniając się do obniżenia poziomu cholesterolu w osoczu. Dostępne są również analizy, które potwierdzają, że rokitnik może wspomagać metabolizm węglowodanów i wpływać na poziom glukozy we krwi oraz zmniejszać stężenie hemoglobiny glikowanej. 
Przebadano też działanie rokitnika pod kątem jego wpływu na bakterie i wirusy. Wysoka zawartość polifenoli sprawia, że preparaty z tej rośliny działają przeciwwirusowo, a także hamują wzrost niektórych bakterii, w tym Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus.

Ekstrakty z liści rokitnika, a także ekstrakty z nasion mogą działać ochronnie na komórki wątroby, zapobiegając ich uszkodzeniu. Rokitnik pomaga też w leczeniu schorzeń układu pokarmowego, normalizując produkcję kwasu żołądkowego, zmniejszając stany zapalne i wspomagając regenerację błon śluzowych. Wspomagająco rokitnik wykorzystuje się przy chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Olej z nasion rokitnika stosowany miejscowo na skórę korzystnie wpływa na procesy odnowy skóry, dlatego wykorzystuje się go pomocniczo w leczeniu trudno gojących się ran, odleżyn i oparzeń skóry. Jako surowiec kosmetyczny (Nacomi Olej rokitnikowy, Kosmed Olej z rokitnika) rokitnik wspomaga procesy regeneracyjne skóry, chroni przed niekorzystnym działanie promieniowania UVA i UVB, opóźnia procesy starzeniowe i poprawia elastyczność skóry (AVA Bio rokitnik Krem nawilżający na dzień, Rokitnik Betulina Krem nawilżający, SANBIOS Krem z rokitnikiem). Wykorzystuje się go również w kosmetykach przeznaczonych do pielęgnacji włosów, gdyż korzystnie działa na skórę głowy (łagodzi stany zapalne, działa przeciwłupieżowo), wzmacnia cebulki i przyspiesza wzrost włosów (np. Biała Agafia Ograniczny Szampon Rokitnikowy, Biały Jeleń Owoc i Zioło Szampon d/włosów Dziewanna&Rokitnik).

Sok z rokitnika, dżem z rokitnika - jak jeszcze wykorzystać owoce rokitnika?

Owoce rokitnika można spożywać na surowo, jednak ich kwaskowaty i cierpki smak nie każdemu odpowiada. Alternatywą dla świeżych jagód może być sok z owoców rokitnika (Rokitnik 100% Sok Ekamedica, Rokitnik Sok Avipharm, Rokitnik Sok Symbiotics) lub suszone owoce, które można dorzucać do jogurtu, porannej owsianki, czy potraktować jako zdrową przekąskę w ciągu dnia. Popularne są też przetwory z owoców rokitnika, w tym rozmaite galaretki, dżemy i konfitury, które warto włączyć do jadłospisu ze względu na dużą zawartość witaminy C. Z suszonych owoców i  liści rokitnika można przygotować napar, który można potraktować jako alternatywę dla herbaty lub innych naparów ziołowych (np. Herbatka BOMBAVIT, Herbatka dla dzieci z rokitnikiem).

Przeciwwskazania do stosowania rokitnika

Choć rokitnik jest rośliną o licznych właściwościach prozdrowotnych, nie każdy może go swobodnie stosować. Preparaty na bazie rokitnika nie są wskazane u pacjentów zmagającym się z zapaleniem pęcherzyka żółciowego, kamicą nerkową bądź stanami zapalnymi trzustki.
Stosowanie nalewek, soków bądź ekstraktów z rokitnika warto omówić z lekarzem, szczególnie jeśli pacjent leczy się przewlekle.

K.Ulanowska, B. Skalski, B.Olas Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) jako źródło związków o aktywności przeciwnowotworowej i radioprotekcyjnej, Postepy Hig Med Dosw (online), 2018
S. Urbaniak, J. Kaźmierczak-Barańska, B.T. Karwowski, Rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides L.) jako skarbnica witaminy C, Postępy Biochemii  Tom 65 Nr 3 (2019) 
P. Malinowska, B. Olas, ROKITNIK – ROŚLINA WARTOŚCIOWA DLA ZDROWIA, KOSMOS Problemy Nauk Biologicznych, Tom 65 Nr 2 (2016): Varia
P.Bośko, W. Biel, Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego (Hippophaë rhamnoides L.), Postępy Fitoterapii 1/2017
B.Piłat, R. Zadernowski, Owoce rokitnika (Hippophae rhamnoides L.) – bogate źródło związków biologicznie aktywnych, Postępy Fitoterapii 4/2016


Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Więcej artykułów