Lokalizacja apteki – ktomalek

1. Wskaż,
gdzie jesteś

Wyszukiwanie leków online - ktomlek

2. Znajdź
potrzebny lek

Rezerwacja leków online - ktomalek

3. Zarezerwuj
on‑line

Odbiór leków w aptece - ktomalek

4. Odbierz
w aptece

Znajdź i zarezerwuj lek w najbliższej aptece!

Znajdź teraz najbliższe apteki

Objawy niedoboru witaminy D

Materiał informacyjny

Redakcja KtoMaLek.pl 2021-06-22 10:26
Różne spożywcze źródła witaminy D (ryby, grzyby, jaja, sery, owoce morza, nabiał, suplementy)

Niedobór witaminy D jest bardzo powszechny zarówno w Polsce, jak i na całym świecie, szczególnie w Europie. W Stanach Zjednoczonych stężenie 25(OH)D poniżej 20 ng/ml występuje nawet u 36% zdrowych osób w wieku 18-29 lat, 41% pacjentów ambulatoryjnych w wieku 49-83 lata i 57% pacjentów oddziałów internistycznych.

Witamina D a witamina D3

Witamina D nie do końca jest witaminą, a raczej prohormonem wytwarzanym w skórze przez promieniowanie ultrafioletowe 7-dehydrocholesterolem (nazywany 7DHC lub prewitaminą D3). Ta prewitamina D3 jest biologicznie obojętna i musi przejść izomeryzację termiczną i dwie hydroksylacje. Pierwsza hydroksylacja zachodzi w wątrobie i przekształca witaminę D w 25-hydroksywitaminę D [25(OH)D], znaną również jako kalcydiol. Fizjologicznie aktywna 1,25-dihydroksywitamina D [1,25(OH)2D], czyli kalcytriol, jest następnie syntetyzowana głównie w nerkach[2]. Witamina D występuje również w diecie jako cholekalcyferol (witamina D3) pochodzenia zwierzęcego i ergokalcyferol (witamina D2) pochodzenia roślinnego[3].

Znaczenie witaminy D

Witamina D ma kluczowe znaczenie dla metabolizmu kości i minerałów oraz jest skuteczna w zapobieganiu oraz leczeniu krzywicy i osteomalacji. Biorąc pod uwagę, że receptory witaminy D (VDR) są obecne w prawie każdej tkance i komórce, przeprowadzono wiele badań nad potencjalnymi efektami pozaszkieletowymi witaminy D. Odgrywa ona kluczową rolę w regulacji wapnia i metabolizmie fosforanów poprzez wpływ na jelita, kości i nerki. Odpowiedni poziom witaminy D zapewnia utrzymanie prawidłowego poziomu wapnia i fosforanów oraz zapobiega wtórnej nadczynności przytarczyc. Witamina D jest szczególnie ważna dla optymalnego wchłaniania wapnia w jelitach i wywiera duży wpływ na stan kości, utrzymując homeostazę mineralną, a także przez bezpośrednie działanie na komórki kostne[4].

Źródła witaminy D

U większości wyższych zwierząt witamina D3 może być wytwarzana fotochemicznie z 7-dehydrocholesterolu. Jednak niska ekspozycja na promieniowanie UVB jest powszechna w krajach położonych na dużych szerokościach geograficznych, u osób z ciemniejszą karnacją oraz u osób, które zakrywają skórę filtrami przeciwsłonecznymi lub ubraniami powodów etnicznych i religijnych. Grupy te są szczególnie narażone na niski poziom witaminy D w okresie zimowym, w którym promieniowanie UVB jest znacznie zmniejszone[5].

Witaminę D można również pozyskać z pożywienia. Są to między innymi tłuste ryby, olej z wątroby ryb i żółtka jaj. W Stanach Zjednoczonych mleka roślinne wzbogaca się witaminą D. Inne produkty spożywcze mogą być również wzbogacone w witaminę D, w tym soki pomarańczowe, jogurty, sery, margaryna, chleb i płatki zbożowe. Kanada i Finlandia wprowadziły obowiązkowe wzbogacanie mleka i margaryny witaminą D, a w Stanach Zjednoczonych istnieją również produkty spożywcze o zwiększonej zawartości witamin, takie jak grzyby eksponowane na promieniowanie UV (które dostarczają witaminę D2)[6].

Przyczyny niedoboru witaminy D

W dzisiejszych czasach niedobory witaminy D są bardzo powszechne, ponieważ istnieje wiele czynników mogących wpływać na zmniejszenie stężenia witaminy D we krwi bądź jej niedostateczną syntezę. Do takich czynników należą zbyt niska ekspozycja słoneczna, zaawansowany wiek, dieta uboga w witaminę D, przyjmowanie niektórych leków, a także choroby nerek i wątroby.

Zbyt niska ekspozycja na słońce

Każda bariera zapobiegająca przenoszeniu promieniowania słonecznego UVB na powierzchnię ziemi lub wszystko, co utrudnia przenikanie promieniowania UVB do skóry, może znacznie zmniejszyć produkcję witaminy D3. Oznacza to, że synteza skórna będzie nieskuteczna, jeśli zastosujemy kremy z filtrem lub jeśli osłonimy ciało ubraniami. W pochmurne dni synteza skórna również nie jest wystarczająca. W miesiącach zimowych promieniowanie UVB z trudem dociera na Ziemię, co powoduje prawie całkowite zatrzymanie syntezy[7].

Nieodpowiednia dieta

Spożycie witaminy D z dietą jest niewielkie, ponieważ znajduje się ona tylko i wyłącznie w tłustych rybach, takich jak węgorz, śledź, łosoś, halibut, makrela, w olejach rybnych oraz żółtkach jaj[8]. Oprócz tego jemy teraz więcej produktów wysoko przetworzonych, które zawierają duże ilości fosforu, co może wpływać na przemiany witaminy D w nerkach[9].

Przyjmowanie niektórych leków

Leki przeciwdrgawkowe, takie jak barbiturany, fenydantoina, oraz piramidon, mogą wpływać na enzymy wątrobowe odpowiedzialne za aktywację witaminy D, dlatego u pacjentów długo stosujących te leki stwierdza się niedobory witaminy D[10]. Z kolei leki takie, jak fenobarbital, karbamazepina, deksametazon, nifedypina, spironolakton, klotrimazol i ryfampicyna przyspieszają degradację witaminy D[11].

Choroby nerek i wątroby

Wątroba, która jest miejscem konwersji witaminy D, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu odpowiedniego jej stężenia. Obniżony poziom witaminy D obserwuje się u pacjentów z niewydolnością wątroby lub przewlekłymi chorobami wątroby. Z kolei upośledzenie czynności nerek powoduje niedobór krążącego 1a,25(OH)2D, czyli aktywnej formy witaminy D[12].

Witamina D - objawy niedoboru

Objawy niedoboru witaminy D u dorosłych mogą być bardzo różne. Jeżeli występują u Ciebie te objawy, najlepiej zgłosić się do lekarza, aby wykonać odpowiednie badania.

  • Ból mięśni – niedobór witaminy D prowadzi do zmniejszonej ilości ważnych białek budujących mięśni, takich jak na przykład troponiny. Witamina D bierze udział w syntezie tych białek, dlatego jej niedobór może prowadzić do bólu mięśni[13].
  • Osłabienie układu odpornościowego i skłonność do infekcji – witamina D wzmacnia układ odpornościowy. Wpływa na komórki układu odpornościowego, takie jak makrofagi oraz limfocyty T i B, dzięki czemu moduluje funkcje układu immunologicznego. Niedobór witaminy D wiąże się ze zwiększoną podatnością na infekcje. Odpowiedni poziom witaminy D3 może zmniejszać ryzyko zachorowania na infekcje układu oddechowego[14]. Ostatnio odkryto również, że osoby ze zbyt niskim stężeniem witaminy D we krwi mogą być bardziej narażeni za infekcję wirusem SARS-CoV-2, a wyższe poziomy tej witaminy warunkują lepsze rokowanie[15].
  • Przewlekłe zmęczenie – niedobór witaminy bardzo często powoduje uczucie przewlekłego zmęczenia. Bardzo często przyczyną tego zjawiska nie jest stres i przepracowanie, jak zakładamy, a właśnie niedoborów witaminy D3. Suplementacja i zwiększenie stężenia witaminy D3 jest związane z poprawą objawów[16].
  • Osłabienie nastroju – receptory witaminy D znajdują się w niemal wszystkich tkankach organizmu, również w mózgu. Wykryto je w obszarach mózgu odpowiedzialnych za nastrój, dlatego też niskie stężenie witaminy D3 może być związane z takimi objawami jak rozdrażnienie, obniżone napięcie nerwowe czy pogorszony nastrój. Suplementacja witaminą D i wyrównanie niedoborów może zmniejszać objawy depresji, a także poprawiać nastrój[17].
  • Ciężki niedobór witaminy D – zaburzenia mineralizacji kości – choroby kości, w tym krzywica u dzieci lub osteomalacja u dorosłych są uważane za klasyczne objawy niedoboru witaminy D i wynikają z braku dostatecznej ilości witaminy D w diecie oraz z niedostatecznej ekspozycji na światło słoneczne. Objawy kliniczne zależą od wieku zachorowania. Krzywica obejmuje deformację kości kolan, nadgarstków i kostek. Osteomalacja występuje w wieku dorosłym, po zakończeniu wzrostu i rozwoju szkieletu, a jej głównymi objawami są osłabienie mięśni i ból kości z niewielką ich deformacją[18].

Czym grozi niedobór witaminy D?

Jakie konsekwencje mogą pojawić się wraz z niedoborem witaminy D w organizmie? Niski poziom witaminy D3 może prowadzić do zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia czy chorób cywilizacyjnych.

Poziom witaminy D ma związek z cukrzycą typu 2 u dorosłych. Niski poziom 25(OH)D we krwi jest możliwym czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2, a suplementacja witaminy D jest stosowana jako profilaktyka cukrzycy typu 2. Niskie stężenie witaminy D może mieć również wpływ na funkcjonowanie komórek trzustkowych oraz na powstawanie insulinooporności oraz stanów zapalnych[19].

Poziom witaminy D w surowicy jest również znacząco niższy u pacjentów z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy Hashimoto w porównaniu ze zdrowymi pacjentami. Mówi się, że im większy niedobór, tym większe nasilenie objawów choroby, większa objętość tarczycy oraz wyższy poziom przeciwciał[20].

Witamina D pełni różne funkcje immunomodulujące, przeciwzapalne, przeciwutleniające, a także przeciwzwłóknieniowe, dlatego może mieć związek z chorobami autoimmunologicznymi. Choroby autoimmunologiczne wynikają z nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego, przez co odpowiedź immunologiczna jest skierowana przeciwko tkankom organizmu. Istnieje związek pomiędzy niedoborem witaminy D, a rozwojem kilku chorób autoimmunologicznych, takich jak rumieniowaty układowy, tyreotoksykoza, cukrzyca typu 1, stwardnienie rozsiane, zapalenie tęczówki, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów czy polimialgia reumatyczna. Immunomodulujące działanie witaminy D może wpłynąć na przebieg chorób autoimmunologicznych i wspomóc leczenie,  dlatego konieczne jest wyrównanie niedoborów witaminy D u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, zwłaszcza przyjmujących kortykosteroidy[21].

Niedobory witaminy D są również powiązane z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, a także ze zwiększoną umieralnością na nie. U osób z chorobami krążenia niedobory witaminy D3 są bardzo powszechne[22]. Niedobór powiązano również z ryzykiem zachorowania na niektóre nowotwory, takie jak rak jelita grubego[23], rak prostaty[24], rak piersi[25], a także nowotwory płuc[26].

Zapobieganie niedoborom witaminy D

Aby zapobiegać niedoborom witaminy D, należy przebywać na słońcu oraz zadbać o odpowiednią dietę. Warto również stosować tabletki z witaminą D3, które pozwalają utrzymać jej prawidłowy poziom. W Polsce powinno się suplementować witaminę D3 cały rok, ponieważ nawet bogata w witaminę D dieta nie jest w stanie zapewnić nam odpowiedniego stężenia witaminy D we krwi[27], synteza skórna zimą jest niemal całkowicie zahamowana, a latem stosujemy kremy z filtrem, które blokują działanie UVB i syntezę witaminy D w skórze[28]. Powinniśmy również zwrócić uwagę na rodzaj suplementu. Warto wybierać leki dostępne bez recepty, tak zwane OTC, na przykład Vigalex, ponieważ są kontrolowane i przebadane w przeciwieństwie do suplementów diety, które nie muszą spełniać takich wymagań jak leki.

Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania,dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.

Vigalex® Bio (1000 IU): Jedna tabletka zawiera 10 mg cholekalcyferolu, proszku, co odpowiada 0,025 mg (1000 IU) cholekalcyferolu (witaminy D3). Vigalex® Forte (2000 IU): Jedna tabletka zawiera 20 mg cholekalcyferolu, proszku, co odpowiada 0,05 mg (2000 IU) cholekalcyferolu (witaminy D3). Wskazania do stosowania: Zapobieganie krzywicy i osteomalacji u dzieci i dorosłych, profilaktyka niedoboru witaminy D u kobiet planujących ciążę, w ciąży i karmiących piersiąw porozumieniu z lekarzem, zapobieganie niedoborowi witaminy D u dzieci i dorosłych, leczenie wspomagające osteoporozy u dorosłych. Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną (cholekalcyferol) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, hiperkalcemia i (lub) hiperkalciuria, kamica nerkowa i (lub) ciężka niewydolność nerek, rzekoma niedoczynność przytarczyc (zapotrzebowanie na witaminę D może być obniżone z powodu okresów prawidłowej wrażliwości na tę witaminę, prowadzących do przedawkowania). W tym przypadku dostępne są pochodne witaminy D łatwiejsze do kontrolowania. Podmiot odpowiedzialny: Biofarm Sp. z o.o., ul. Wałbrzyska 13, 60-198 Poznań.

Vigalex® Max (4000 IU): Jedna tabletka zawiera 40 mg cholekalcyferolu, proszku, co odpowiada 0,1 mg cholekalcyferolu (witaminy D3). Wskazania do stosowania: Profilaktyka niedoboru witaminy D i stanów wynikających z niedoboru witaminy D (np. osteomalacja, osteoporoza) u dorosłych z otyłością (wskaźnik masy ciała [ang. body mass index, BMI] ≥ 30 kg/m2 pc.) Przeciwwskazania: nadwrażliwość na substancję czynną (cholekalcyferol) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą, hiperkalcemia i (lub) hiperkalciuria, kamica nerkowa i (lub) ciężka niewydolność nerek, rzekoma niedoczynność przytarczyc (zapotrzebowanie na witaminę D może być obniżone z powodu okresów prawidłowej wrażliwości na tę witaminę, prowadzących do przedawkowania). W tym przypadku dostępne są pochodne witaminy D łatwiejsze do kontrolowania. Dzieci i młodzież w wieku poniżej 18 lat. Podmiot odpowiedzialny: Biofarm Sp. z o.o., ul. Wałbrzyska 13, 60-198 Poznań.

* Lek OTC Vigalex w dawce: 1000 IU, 2000 IU, 4000 IU. Brak na rynku polskim marki z 3 dawkami o statusie leku OTC wg. danych IQVIA 12/2020.
** ChPL Vigalex Bio i Forte 08.2020, ChPL Vigalex Max 08.2020.

Bibliografia:

  1. Walicka M, Jasik A, Paczyńska M, Wąsowski M, Tałałaj M, Marcinowska-Suchowierska E.: Niedobór witaminy D - problem społeczny. Postępy Nauk Medycznych 2019; 32(1): 14-22.

  2. Matsui MS. Vitamin D Update [published online ahead of print, 2020 Oct 14]. Curr Dermatol Rep. 2020;1-8.

  3. Fleet J., Shapses S.: Vitamin D. In: Present Knowledge in Nutrition (Eleventh Edition), Volume 1: Basic Nutrition and Metabolism. 2020, Pages 93-114.

  4. Pilz S, Zittermann A, Trummer C, et al. Vitamin D testing and treatment: a narrative review of current evidence. Endocr Connect. 2019;8(2):R27-R43.

  5. Zhang S., Miller D.D., Li W.: Vitamin D in human health. In: Essential and Toxic Trace Elements and Vitamins in Human Health 2020, Pages 263-281.

  6. Pfeifer M., Begerow B., Minne H.: Vitamin D and Muscle Function. Osteoporos Int 2002; 13: 187–194.

  7. Płudowski P., Holick M.F., Grant W.B., et al.: Vitamin D supplementation guidelines. J Steroid Biochem Mol Biol 2018; 175: 125-135.

  8. Katz J., Yue S.,Xue W.: Increased risk for COVID-19 in patients with vitamin D deficiency. Nutrition. 2021 Apr; 84: 111106.

  9. Roy S, Sherman A, Monari-Sparks MJ, Schweiker O, Hunter K. Correction of Low Vitamin D Improves Fatigue: Effect of Correction of Low Vitamin D in Fatigue Study (EViDiF Study). N Am J Med Sci. 2014;6(8):396-402.

  10. Kaviani M., Nikooyeh B., Zand H., Yaghmaei P., Neyestani T.R.: Effects of vitamin D supplementation on depression and some involved neurotransmitters. J Affect Disord 2020; 269: 28-35.

  11. Tabatabaeizadeh SA, Tafazoli N. The role of vitamin D in prevention of type 2 diabetes. A meta-analysis. Clin Nutr ESPEN. 2021;41:88-93.

  12. Bozkurt NC, Karbek B, Ucan B, et al. The association between severity of vitamin D deficiency and Hashimoto's thyroiditis. Endocr Pract. 2013;19(3):479-484.

  13. Murdaca G, Tonacci A, Negrini S, et al. Emerging role of vitamin D in autoimmune diseases: An update on evidence and therapeutic implications. Autoimmun Rev. 2019;18(9):102350.

  14. Ginde AA, Scragg R, Schwartz RS, Camargo CA Jr. Prospective study of serum 25-hydroxyvitamin D level, cardiovascular disease mortality, and all-cause mortality in older U.S. adults. J Am Geriatr Soc. 2009;57(9):1595-1603.

  15. Garland CF, Comstock GW, Garland FC, Helsing KJ, Shaw EK, Gorham ED. Serum 25-hydroxyvitamin D and colon cancer: eight-year prospective study. Lancet. 1989;2(8673):1176-1178.

  16. Ahonen MH, Tenkanen L, Teppo L, Hakama M, Tuohimaa P. Prostate cancer risk and prediagnostic serum 25-hydroxyvitamin D levels (Finland). Cancer Causes Control. 2000;11(9):847-852.

  17. Bertone-Johnson ER, Chen WY, Holick MF, et al. Plasma 25-hydroxyvitamin D and 1,25-dihydroxyvitamin D and risk of breast cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2005;14(8):1991-1997.

  18. Cheng TY, Lacroix AZ, Beresford SA, et al. Vitamin D intake and lung cancer risk in the Women's Health Initiative. Am J Clin Nutr. 2013;98(4):1002-1011.

 

PRZYPISY


[1] Walicka M, Jasik A, Paczyńska M, Wąsowski M, Tałałaj M, Marcinowska-Suchowierska E.: Niedobór witaminy D - problem społeczny. Postępy Nauk Medycznych 2019; 32(1): 14-22.

[2] Matsui MS. Vitamin D Update [published online ahead of print, 2020 Oct 14]. Curr Dermatol Rep. 2020;1-8.

[3] Fleet J., Shapses S.: Vitamin D. In: Present Knowledge in Nutrition (Eleventh Edition), Volume 1: Basic Nutrition and Metabolism. 2020, Pages 93-114.

[4] Pilz S, Zittermann A, Trummer C, et al. Vitamin D testing and treatment: a narrative review of current evidence. Endocr Connect. 2019;8(2):R27-R43.

[5] Zob. Fleet J.: Vitamin D…

[6] Zob. Fleet J.: Vitamin D…

[7] Zhang S., Miller D.D., Li W.: Vitamin D in human health. In: Essential and Toxic Trace Elements and Vitamins in Human Health 2020, Pages 263-281.

[8] Zob. Fleet J.: Vitamin D…

[9] Zob. Walicka M.: Niedobór…

[10] Zob. Walicka M.: Niedobór…

[11] Zob. Matsui M.S.: Vitamin D…

[12] Zob. Zhang S.:Vitamin D…

[13] Pfeifer M., Begerow B., Minne H.: Vitamin D and Muscle Function. Osteoporos Int 2002; 13: 187–194.

[14] Płudowski P., Holick M.F., Grant W.B., et al.: Vitamin D supplementation guidelines. J Steroid Biochem Mol Biol 2018; 175: 125-135.

[15] Katz J., Yue S.,Xue W.: Increased risk for COVID-19 in patients with vitamin D deficiency. Nutrition. 2021 Apr; 84: 111106.

[16] Roy S, Sherman A, Monari-Sparks MJ, Schweiker O, Hunter K. Correction of Low Vitamin D Improves Fatigue: Effect of Correction of Low Vitamin D in Fatigue Study (EViDiF Study). N Am J Med Sci. 2014;6(8):396-402.

[17] Kaviani M., Nikooyeh B., Zand H., Yaghmaei P., Neyestani T.R.: Effects of vitamin D supplementation on depression and some involved neurotransmitters. J Affect Disord 2020; 269: 28-35.

[18] Zob. Fleet J.: Vitamin D…

[19] Tabatabaeizadeh SA, Tafazoli N. The role of vitamin D in prevention of type 2 diabetes. A meta-analysis. Clin Nutr ESPEN. 2021;41:88-93.

[20] Bozkurt NC, Karbek B, Ucan B, et al. The association between severity of vitamin D deficiency and Hashimoto's thyroiditis. Endocr Pract. 2013;19(3):479-484.

[21] Murdaca G, Tonacci A, Negrini S, et al. Emerging role of vitamin D in autoimmune diseases: An update on evidence and therapeutic implications. Autoimmun Rev. 2019;18(9):102350.

[22] Ginde AA, Scragg R, Schwartz RS, Camargo CA Jr. Prospective study of serum 25-hydroxyvitamin D level, cardiovascular disease mortality, and all-cause mortality in older U.S. adults. J Am Geriatr Soc. 2009;57(9):1595-1603.

[23] Garland CF, Comstock GW, Garland FC, Helsing KJ, Shaw EK, Gorham ED. Serum 25-hydroxyvitamin D and colon cancer: eight-year prospective study. Lancet. 1989;2(8673):1176-1178.

[24] Ahonen MH, Tenkanen L, Teppo L, Hakama M, Tuohimaa P. Prostate cancer risk and prediagnostic serum 25-hydroxyvitamin D levels (Finland). Cancer Causes Control. 2000;11(9):847-852.

[25] Bertone-Johnson ER, Chen WY, Holick MF, et al. Plasma 25-hydroxyvitamin D and 1,25-dihydroxyvitamin D and risk of breast cancer. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2005;14(8):1991-1997.

[26] Cheng TY, Lacroix AZ, Beresford SA, et al. Vitamin D intake and lung cancer risk in the Women's Health Initiative. Am J Clin Nutr. 2013;98(4):1002-1011.

[27] Zob. Matsui M.S.: Vitamin D…

[28] Zob. Zhang S.:Vitamin D…


Wszystkie treści zamieszczone w Serwisie, w tym artykuły dotyczące tematyki medycznej, mają wyłącznie charakter informacyjny. Dokładamy starań, aby zawarte informacje były rzetelne, prawdziwe i kompletne, jednakże nie ponosimy odpowiedzialności za rezultaty działań podjętych w oparciu o nie, w szczególności informacje te w żadnym wypadku nie mogą zastąpić wizyty u lekarza.

Więcej artykułów